అరుణాచలపఞ్చరత్నవార్త్తికమ్
{॥ అరుణాచలపఞ్చరత్నవార్త్తికమ్ ॥}
మఙ్గలమ్
సచ్చిన్మాత్రస్వభావాయ నిత్యముక్తాయ శమ్భవే ।
రమణాయాత్మనాథాయ నమో భగవతే సదా ॥ ౧॥
గ్రన్థావతరణమ్
తేనారుణాచలాఖ్యస్య స్వస్వరూపస్య పఞ్చభిః ।
శ్లోకైః కృతా నుతిస్తస్యాః క్రియతే లఘువార్త్తికమ్ ॥ ౨॥
మాణ్డూక్యోదితమద్వైతం తుర్యాఖ్యం నిష్ప్రపఞ్చకమ్ ।
ససాధనం స్తుతావస్యామాత్మతత్త్వం ప్రపఞ్చ్యతే ॥ ౩॥
ప్రామాణ్యం యుజ్యతే హ్యస్య యతో వక్త్యత్ర సద్గురుః ।
నిత్యానుభూతమాత్మీయం తత్త్వం శివమనామయమ్ ॥ ౪॥
వేదేన గురువాక్యానాం ప్రామాణ్యం మన్యతాం జనః ।
మన్యామహే తు వేదానాం ప్రామాణ్యం గురువాక్యతః ॥ ౫॥
స్వస్వరూపే తురీయాఖ్యే స్థితో యస్స భవేద్గురుః ।
ఉపదేశస్తదీయో యస్సా స్యాదుపనిషత్పరా ॥ ౬॥
విహాయ ప్రాయశో వాదాన్ ప్రామాణ్యాద్వచసాం గురోః ।
సిద్ధాన్తా ఏవ సఙ్గృహ్య దీయన్తే హ్యత్ర వార్త్తికే ॥ ౭॥
ప్రథమశ్లోకః
కరుణాపూర్ణసుధాబ్ధే
కబలితఘనవిశ్వరూప కిరణావల్యా ।
అరుణాచలపరమాత్మ-
న్నరుణో భవ చిత్తకఞ్జసువికాసాయ ॥
ప్రథమశ్లోకస్యానువాదః
కృపాసుధామ్బుధేఽరుణాచల ప్రబోధభాస్కర
స్వచిత్స్వరూపతేజసా నిగీర్ణసర్వలోకక ।
హృదమ్బుజాతకోశకప్రఫుల్లతావిధాయినీం
ప్రభాం నిజాం ప్రసార్య భోస్తమో వినాశయాన్తరమ్ ॥
వార్త్తికమ్
హృదమ్భోజవికాసాయ ప్రథమే ప్రార్థ్యతే శుభా ।
తత్కృపాస్వీయభక్తానాం తత్స్వరూపత్వసిద్ధయే ।
అత్రైవ నిష్ప్రపఞ్చత్వం దిశ్యతే చ పరాత్మనః ॥ ౮॥
అహమిత్యఖిలస్యాన్తర్భానం యత్ పరమాత్మనః ।
కరుణేత్యుచ్యతే సైవ నాద్వైతే విక్రియా యతః ॥ ౯॥
కరుణాయాః స్వరూపత్వమిష్టం న గుణతా విభోః ।
ఉచ్యతే నిర్గుణత్వం హి వేదాన్తైః పరమాత్మనః ॥ ౧౦॥
తయా గృహీతా యే భక్తాః ప్రేమిణో వా విచారిణః ।
స్వరూపానుభవస్తేషాం ధ్రువో హ్యజ్ఞాననాశతః ॥ ౧౧॥
నిష్ప్రపఞ్చకమద్వైతం తుర్యం సత్యమితి స్ఫుటమ్ ।
జగత్కబలనస్యోక్త్యా పూర్వార్ధే గురుణోచ్యతే ॥ ౧౨॥
అధిష్ఠానతయా తస్య విశ్వస్యారోపితత్వతః ।
సత్యత్వమస్తి తస్యైవ న తు విశ్వస్య కర్హిచిత్ ॥ ౧౩॥
కురుతే హ్యసదేవాసత్ కరుణా పరమాత్మనః ।
నాన్యత్ కిఞ్చన కర్తవ్యం సత్య ఆత్మా స ఏవ హి ॥ ౧౪॥
సంవిద్భానురసావాత్మా యద్భాసా మాయికం జగత్ ।
నీయతే నాశమత్యన్తం తమో భాసా యథా రవేః ॥ ౧౫॥
అసదేవ తమో యద్వత్ సత్యవద్గృహ్యతేఽబుధైః ।
అసత్యైవ తథా మాయా సకార్యా సత్యవన్మతా ॥ ౧౬॥
యథాఽసత్త్వాత్ తమో భాసా కబలీక్రియతే రవేః ।
సకార్యా చ తథా మాయా కబలీక్రియతే చితా ॥ ౧౭॥
స ఏవ శిష్యతే తుర్యే చిదానన్దోఽద్వితీయకః ।
న జీవో న జగత్ కిఞ్చిత్ తద్ద్వయం చ మృషా కిల ॥ ౧౮॥
ద్వితీయశ్లోకః
త్వయ్యరుణాచల సర్వం
భూత్వా స్థిత్వా ప్రలీనమేతచ్చిత్రమ్ ।
హృద్యహమిత్యాత్మతయా
నృత్యసి భోస్తే వదన్తి హృదయం నామ ॥
ద్వితీయశ్లోకానువాదః
ఉదేతి వర్తతే ప్రలీయతేఽఖిలం జగచ్చలం
త్వయి ప్రకాశవత్పటే యథైవ చిత్రసన్తతిః ।
అహన్తయాఽఽత్మరూపతోఽపి నృత్యసి స్వయం హృది
వదన్త్యతో హృదాఖ్యకం భవన్తమేకకం పరమ్॥
వార్త్తికమ్
బహవః ప్రతిబధ్యన్తే మన్వానాః సదిదం జగత్ ।
ఆత్మనాశపదం కేచిదిదం మత్వా చ బిభ్యతి ।
శఙ్కాద్వయనిరాసాయ ద్వితీయశ్లోక ఈరితః ॥ ౧౯॥
తటస్థలక్షణం చాత్ర దిశ్యతే పరమాత్మనః ।
స్వరూపలక్షణం చాపి శుద్ధం భక్తివివృద్ధయే ॥ ౨౦॥
స్వతః సత్యం జగన్మత్వా తస్యాధిష్ఠానమవ్యయమ్ ।
న పశ్యత్యవివేకీతి తత్తత్త్వముపదిశ్యతే ॥ ౨౧॥
జీవేశౌ విషయాశ్చేతి త్రితయం జగదాఖ్యకమ్ ।
ఆరోపితమిదం సర్వమధిష్ఠానే చిదాత్మని ॥ ౨౨॥
స్వరూపం జగతః సత్యం సచ్చిదాత్మైవ కేవలః ।
అతోఽన్వేషేణ లబ్ధవ్యో విహాయేదం స ఏవ హి ॥ ౨౩॥
దృశ్యతే జగదిత్యేతత్ తత్సత్తాం నైవ సాధయేత్ ।
అధిష్ఠానం కిమప్యస్తీత్యేతదేవ హి సాధితమ్ ॥ ౨౪॥
ప్రతీయతే యథా యద్యత్ తత్ తథేత్యప్రమాణకమ్ ।
వైజ్ఞానికజనైశ్చాపి స్పష్టమేతన్నిరూపితమ్ ॥ ౨౫॥
బహిర్ముఖతయా తే తు భేదజ్ఞానపరాయణాః ।
న స్వం వేదితుమిచ్ఛన్తి జ్ఞానం తేషామతో మృషా ॥ ౨౬॥
సాక్షాత్కృతమధిష్ఠానం జగతో యేన బోధతః ।
ప్రమాణీకృత్య తద్వాక్యం తథా నిష్ఠాం లభేమహి ॥ ౨౭॥
అధిష్ఠానసదద్వైతం నిర్విశేషం నిరంశకమ్ ।
జగద్రూపతయా భాతి మనోవ్యాపారమాత్రతః ॥ ౨౮॥
మన ఏవ స్వయం మాయా యాఽన్యథా కురుతే పరమ్ ।
జ్ఞాయతాం తదిదం స్పష్టం సుప్తౌ జగదభానతః ॥ ౨౯॥
ఉదేతి వర్తతే తస్మిన్ లీయతే చాఖిలం యతః ।
స ఏవాత్మా తతః సర్వం జీవేశౌ విషయా అపి ॥ ౩౦॥
మాయాకార్యమిదం యస్మాత్ కేవలోఽసావవిక్రియః ।
నానేన బాధ్యతే కిఞ్చిత్ పటశ్చిత్రాగ్నినా యథా ॥ ౩౧॥
తదాభాసమయం చేదం స ఏవ పరమార్థతః ।
యదేవాద్యన్తయోరేతన్మధ్యే చేదం తదేవ హి ॥ ౩౨॥
విశ్వం వివేకదృష్ట్యైవం స్వాత్మని ప్రవిలాపయేత్ ।
ప్రవిలాపనదృష్ట్యా హి స్వాన్వేషణక్షమం మనః ॥ ౩౩॥
స్వాన్వేషణస్య చాత్రైవ ప్రకార ఉపదిశ్యతే ।
తేన స్వరూపేఽవస్థానం జగద్భ్రమవినాశతః ॥ ౩౪॥
తటస్థలక్షణం దిష్టమేవం తస్య పరాత్మనః ।
స్వరూపలక్షణం త్వత్ర సూచితం చోపలక్ష్యతే ॥ ౩౫॥
స్వరూపం తత్ స్ఫుటీకుర్వన్ శివస్య పరమాత్మనః ।
తస్యైవాత్మత్వమస్మాకం దర్శయత్యతిశోభనమ్ ॥ ౩౬॥
ఆత్మత్వేనాఖిలస్యాన్తరహమిత్యనిశం స్వయమ్ ।
భాత్యసౌ నాన్య ఆత్మాఽస్తి స్వరూపం తదిదం విభోః ॥ ౩౭॥
నృత్యసీతి పదేనాత్ర దిష్టాఽఽనన్దస్వరూపతా ।
ఆత్మభూతస్య తుర్యస్య తదసంసారితాఽఽత్మనః ॥ ౩౮॥
స్వయైవ మాయయా దేవో విమోహిత ఇవ స్వయమ్ ।
భ్రమతీవాత్ర సంసారే మాయాఽసౌ న తు విద్యతే ॥ ౩౯॥
అర్థాద్వ్యావర్తనం చాపి దేహాదీనామనాత్మనామ్ ।
కృతమేవేత్యతస్తేషు జహ్యాదాత్మత్వభావనామ్ ॥ ౪౦॥
సర్వే వయం స ఏవ స్మో న దేహా నాపి దేహినః ।
నాజ్ఞానం న చ సంసార ఇత్యేషా పరమార్థతా ॥ ౪౧॥
మనః కల్పయతే దేహాన్ జీవాంశ్చ విషయానహో ।
జాగ్రత్యపి యథా స్వప్నే మాయైషా మన ఏవ హి ॥ ౪౨॥
శుద్ధచిద్రూప ఆత్మైవ సత్యో నాన్యస్తతః శివః ।
ఏష వేదాన్తసిద్ధాన్త ఉక్తః స్వీయానుభూతితః ॥ ౪౩॥
ప్రేష్ఠ ఆత్మైవ సర్వేషాం తదర్థమితరత్ ప్రియమ్ ।
అత ఆనన్దరూపత్వమాత్మనో గమ్యతే స్ఫుటమ్ ॥ ౪౪॥
తదానన్దకణా ఏవ హ్యానన్దా లౌకికాః స్మృతాః ।
ఆత్మలాభసమో నాస్తీత్యత ఏవోచ్యతే బుధైః ॥ ౪౫॥
బహిర్ముఖత్వహానాయ దిశ్యతే హృది తత్స్థితిః ।
అన్తర్ముఖతయా హ్యేవ సాధనే సమ్ప్రవర్తనమ్ ॥ ౪౬॥
పరమార్థతయా త్వేష పరమో హృదయం స్వయమ్ ।
సర్వాధారస్య సత్యస్య మిథ్యైవాధారకల్పనా ॥ ౪౭॥
తృతీయశ్లోకః
అహమితి కుత ఆయాతీ-
త్యన్విష్యాన్తః ప్రవిష్టయాఽత్యమలధియా ।
అవగమ్య స్వం రూపం
శామ్యత్యరుణాచల త్వయి నదీవాబ్ధౌ॥
తృతీయశ్లోకస్యానువాదః
ఉదేత్యహం కుతస్స ఏష ఇత్యతీవ శుద్ధయా
ధియా హృది ప్రవిష్టయా విమృగ్య తత్త్వమాత్మనః ।
అవైతి చేచ్చిదాత్మకం భవన్తమాత్మరూపతో
నదీవ సఙ్గతాఽమ్బుధిం త్వయి ప్రశాన్తిమేతి ధీః॥
వార్త్తికమ్
జ్ఞాత్వైవమాత్మలాభాయ యతమానస్య సిద్ధయే ।
ఋజుమార్గస్తృతీయేన విస్పష్టముపదిశ్యతే ॥ ౪౮॥
ఆభాసమాత్రో జీవోఽయం చిజ్జడగ్రన్థిరూపకః ।
తచ్చిదంశనిదానం తు భవత్యాత్మా పరః స్వయమ్ ॥ ౪౯॥
హిత్వా జడాంశం దేహాది శిష్టాం చైతన్యరూపిణీమ్ ।
శుద్ధాహన్తాం సమాదాయ తన్మూలం స్వం గవేషయేత్ ॥ ౫౦॥
నిమజ్జేత్ సలిలే లబ్ధుం మగ్నం వస్తు యథా తథా ।
అహన్తామూలమన్విష్యన్ నిమజ్జేత్ సాధకో హృది ॥ ౫౧॥
స్వామినో గన్ధమాదాయ యథా శ్వా తం గవేషయేత్ ।
శుద్ధాహన్తాం తథాఽఽదాయ ధీః స్వమూలం గవేషయేత్ ॥ ౫౨॥
గవేషణే స్థిరీభూతం మనో విశతి హృద్గుహామ్ ।
తదా భాయాత్ స్వభాసాఽఽత్మా శామ్యేదపి మనోఽన్తతః ॥ ౫౩॥
మనోనాశాదపార్థక్యం స్వతః సిద్ధం ప్రకాశతే ।
మనఃకృతో హి భేదోఽయం ద్వయోర్బ్రహ్మాత్మనోరిహ ॥ ౫౪॥
ఇదమన్వేషణాత్ స్వస్య తత్త్వస్య హృది మజ్జనమ్ ।
సాధనం పరమం ముక్తేర్విచార ఇతి చోచ్యతే ॥ ౫౫॥
అత్యన్త్యైక్యమనావృత్తిం దర్శయిష్యన్నతో గురుః ।
నదీం దృష్టాన్తయత్యబ్ధిం గత్వా తద్రూపతాం గతామ్ ॥ ౫౬॥
ఆత్మానుభూతిరేషైవ ముక్తిరిత్యభిధీయతే ।
సత్యా స్థితిః పరం ధామ కైవల్యం సహజా స్థితిః ॥ ౫౭॥
స్వజ్ఞానమమృతత్వం చ మౌనం నిర్భయతేత్యుత ।
స్థితిమేతాం పరాం తుర్యాం శంసన్తి బహుధా బుధాః ॥ ౫౮॥
ఆత్మా తు జ్ఞేయతాం నైతి తుర్యే జ్ఞాతాఽపి నాస్తి హి ।
జ్ఞానాజ్ఞానవినిర్ముక్త ఆత్మా జ్ఞానస్వరూపకః ॥ ౫౯॥
జ్ఞేయజ్ఞాతృవిహినోఽసావాత్మా భవతి కేవలః ।
అనాత్మన్యాత్మధీనాశః స్వాత్మజ్ఞానమితీర్యతే ॥ ౬౦॥
నష్టం యస్య విచారేణ మనో హృది నిమజ్జనాత్ ।
ఆత్మైవ స హి నాత్మజ్ఞో బ్రహ్మైవ బ్రహ్మవిన్నహి ॥ ౬౧॥
బ్రహ్మబ్రహ్మజ్ఞయోర్భేదం మన్వానః పారమార్థికమ్ ।
మిథ్యాగ్రహేణ తేనైవ ప్రతిబధ్యేత సాధకః ॥ ౬౨॥
జ్ఞానాద్విముక్తిరిత్యుక్తేర్జ్ఞానమిత్యర్థ ఏవ హి ।
న జ్ఞానం కారణం ముక్తేర్ముక్తిర్జ్ఞానఫలం చ న ॥ ౬౩॥
ఆత్మనః సహజా ముక్తిః స్వరూపం జ్ఞానమాత్మనః ।
స ముక్తిర్నిత్యసిద్ధైవ స్వయమేవ స్వకారణమ్ ।
వ్యావహారికదృష్ట్యా తు జ్ఞానాన్ముక్తిరితీర్యతే ॥ ౬౪॥
న వక్తుం నాపి మన్తుం వా శక్యమేతత్ పరం పదమ్ ।
మౌనవ్యాఖ్యాననిర్దేశ్యం వేద్యం చ స్వానుభూతితః ॥ ౬౫॥
న వక్తా న చ మన్తా వా తత్ర కశ్చన శిష్యతే ।
అత ఏతత్ పదం తుర్యం మౌనమిత్యభిధీయతే ॥ ౬౬॥
వాచోఽపి మనసా సాకం నివర్తన్తే యతోఽద్వయాత్ ।
అనుభూయ తమానన్దం న బిభేతి కుతశ్చన ॥ ౬౭॥
యత్రాస్తి భేదవిజ్ఞానం నాభీతిస్తత్ర కర్హిచిత్ ।
ఇతి చ శ్రూయతే యస్మాత్ తుర్యమేవాభయం పదమ్ ॥ ౬౮॥
స్వస్వరూపపరిజ్ఞానాత్ కథమైక్యం పరాత్మనా ।
ఇతి ప్రశ్నో నిరాధార ఐక్యం స్వాభావికం యతః ॥ ౬౯॥
అత్రోక్తేన విచారేణ లభ్యైషా పరమా గతిః ।
నాన్యథా లభ్యతే సేయమితి వేదాన్తనిర్ణయః ॥ ౭౦॥
ఇహ దిష్టః స ఏవార్థో నదీదృష్టాన్తయోజనాత్ ।
అన్యత్రానేకధా చాపి స్పష్టం భగవతా సతామ్ ॥ ౭౧॥
నోపాసనేన యోగేన పుణ్యైర్వాఽపి చ కర్మభిః ।
లభ్యేతేదం పదం తుర్యమిత్యేవం చ ప్రదర్శితమ్ ॥ ౭౨॥
మిథ్యేయం జీవతా యావన్న లుప్యేత విచారణాత్ ।
తావత్ సంసారనిర్మోక్షో న భవేత్ కిల దేహినామ్ ॥ ౭౩॥
జీవత్వమాదిమో ధర్మః కర్తృత్వాద్యాస్తదాశ్రయాః ।
జీవతాఽఽరోపితా పూర్వం కర్తృత్వాద్యాస్తతః పరమ్ ।
జీవత్వనాశే సర్వేషాం నాశోఽతః సహజా స్థితిః ॥ ౭౪॥
సర్వధర్మపరిత్యాగో యో గీతాసు విధీయతే ।
కర్తృత్వాదికహానం స జీవత్వత్యాగపూర్వకమ్ ॥ ౭౫॥
సర్వధర్మపరిత్యాగో జీవత్వత్యాగ ఏవ హి ।
అత్యాగే జీవతాయాస్తు త్యక్తో ధర్మో న కశ్చన ॥ ౭౬॥
ఇత్యౌపనిషదం స్వాస్థ్యం పరమం పదమవ్యయమ్ ।
అత్రోపదిష్టం ద్రష్టవ్యమద్వైతం తుర్యనామకమ్ ॥ ౭౭॥
ఋజుమార్గమిమం హిత్వా చరన్త్యన్యపథా తు యే ।
కాలేన పరమం ధామ యాన్తి తే హృన్నిమజ్జనాత్ ॥ ౭౮॥
చతుర్థశ్లోకః
త్యక్త్వా విషయం బాహ్యం
రుద్ధప్రాణేన రుద్ధమనసాఽన్తస్త్వామ్ ।
ధ్యాయన్పశ్యతి యోగీ
దీధితిమరుణాచల త్వయి మహీయం తే॥
చతుర్థశ్లోకస్యానువాదః
విహాయ బాహ్యవస్తు వాయురోధనాన్మనో హఠా-
న్నిరుధ్య యోగగస్స్మరన్ భవన్తమేవ సర్వదా ।
మహిమ్ని లీనధీః ప్రభే క్షణేన మోదతే భృశం
అథోత్థితస్స వాసనేన చేతసా తు సంసరేత్॥
వార్త్తికమ్
శిష్యేతే యతమానౌ ద్వౌ యోగీ ప్రేమీ పరాత్మని ।
చతుర్థే యోగినం వక్తి ప్రేమిణం పఞ్చమే గురుః ॥ ౭౯॥
తత్ర యోగీ హఠాద్రుద్ధ్వా ప్రాణాయామేన మానసమ్ ।
చిజ్జ్యోతిర్వీక్షణం లబ్ధ్వా తదానీం మోదతే భృశమ్ ॥ ౮౦॥
మనోరోధో హఠాత్ సిద్ధో న స్థిరో భవితా క్వచిత్ ।
లీనమేవ మనస్తిష్ఠేత్ సవాసనమథోదియాత్ ॥ ౮౧॥
మనోనాశేన ముక్తిర్హి న లయేన కదాచన ।
లీనం హి పునరాయాతి నష్టం నైవోదియాత్ పునః ।
అనాశాన్మనసో యోగీ జీవత్వం న జహాతి హి ॥ ౮౨॥
స్ఫుటీకర్తుమిమం భేదం మనసో లయనాశయోః ।
గురుర్వక్తి పురావృత్తాం కథాం కస్యాపి యోగినః ॥ ౮౩॥
సమాధేర్వ్యుత్థితో యోగీ పిపాసార్దితమానసః ।
శిష్యమాదిశ్య తీర్థాయ సమాధిం ప్రావిశత్ పునః ॥ ౮౪॥
యయుః శతాని వర్షాణాం వ్యుత్థితోఽభూత్ తతః పరమ్ ।
జలాథప్రేషితం శిష్యం వేగేనాథ స్మరంస్తదా ।
ఉవాచోచ్చైశ్చ భోస్తీర్థం కిమానీతం త్వయేత్యసౌ ॥ ౮౫॥
పిపాసావాసనాయుక్తం మనో లీనం హ్యభూచ్చిరమ్ ।
ఉదియాయ చ వేగేన సమాధేర్వ్యుత్థితస్య హి ।
అనాశాన్మనసో హ్యేవం వేగేన స్మృతిరుద్గతా ॥ ౮౬॥
మహిమ్ని రమతే యోగీ న స్వరూపం ప్రపద్యతే ।
ఇత్యుక్త్యా యోగినో భోగో దిశ్యతే న తు మోక్షణమ్ ॥ ౮౭॥
అల్పమప్యన్తరం కృత్వా భయమేతీతి చ శ్రుతేః ।
నాభయం విన్దతే యోగీత్యయమర్థో నిరూపితః ॥ ౮౮॥
వినా వివేకమత్రోక్తం స్వశక్త్యా చ హఠేన చ ।
యతమానో హి దిష్టోఽత్ర న తు సర్వోఽపి యోగగః ॥ ౮౯॥
యావన్న సజ్జతే సోఽయం విచారేఽహఙ్కృతిం త్యజన్ ।
పరం వా శరణం యాతి తావన్నాయం విముచ్యతే ॥ ౯౦॥
వార్త్తికమ్
అతో విశిష్యతే ప్రేమీ తదర్పితమనాః సదా ।
విస్మృత్య స్వం చ తత్ప్రేమ్ణా వీక్షతే తన్మయం జగత్ ॥ ౯౧॥
" యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి ।
తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి " ॥ ౯౨॥
" యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాన్తరాత్మనా ।
శ్రద్ధావాన్ భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః "॥
ఇతి గీతాసు సన్దిష్టం పారమ్యం ప్రేమిణః కిల ॥ ౯౩॥
పశ్యంస్తం స సదా ప్రేష్ఠం తదానన్దే నిమగ్నధీః ।
ముక్తప్రాయో హ్యసౌ కాలాన్ముక్తిమాత్యన్తికీం వ్రజేత్ ॥ ౯౪॥
భక్తియోగేన లభ్యేత పరస్మిన్ ప్రేమ శోభనమ్ ।
ఉక్తా భాగవతే భక్తిర్నవధా శ్రవణాదికా ।
ప్రపత్తిర్నవమా తత్తు పరస్మై స్వనివేదనమ్ ॥ ౯౫॥
" దైవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా ।
మామేవ యే ప్రపద్యన్తే మాయామేతాం తరన్తి తే "॥
ఇత్యుపాయః ప్రపత్తిర్హి మాయామోక్షాయ దిశ్యతే ॥ ౯౬॥
మాయయా విషయేష్వేవ ప్రీతిః సఞ్జాయతే నృణామ్ ।
ప్రపన్నో మాయయా ముక్తః పరస్మిన్ ప్రేమవాన్ భవేత్ ॥ ౯౭॥
అతః పరస్మిన్ కర్తవ్యా భక్తిః పరమశోభనా ।
ఆత్మత్వేన పృథక్త్వేన కథఞ్చిత్ పరమం భజేత్ ॥ ౯౮॥
భజనాత్ ప్రేమ్ణి సఞ్జాతే పార్థక్యం స్రంసతే చిరాత్ ।
అభేదః శిష్యతే సత్య ఏవం భక్తః కృతీ భవేత్ ॥ ౯౯॥
ప్రేమవాఞ్జయతీత్యుక్త్యా యోగిభ్యోఽసౌ విశిష్యతే ।
అతో విచారే నో చేద్ధీరిచ్ఛేత్ ప్రేమ్ణాఽఽప్తుమీశ్వరమ్ ॥ ౧౦౦॥
స్తోత్రసముదాయార్థః
" న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే " ।
ఇతి పూర్వోక్తమేవార్థమివ దర్శయతి స్వయమ్ ॥ ౧౦౧॥
వృద్ధ ఇత్యుచ్యతే జ్ఞానీ ప్రేమీ బాల ఇతీర్యతే ।
అహఙ్కారపరీతాత్మా యోగీ ప్రోక్తో యువేతి చ ॥ ౧౦౨॥
అత్ర యౌవనమేవాద్యం తతో బాలత్వవృద్ధతే ।
సాహఙ్కారత్వమేవాదౌ నిరహఙ్కారతా పరా ।
యోగాద్భక్తిస్తతః ప్రేమ తతో జ్ఞానమితి క్రమః ॥ ౧౦౩॥
ఉత్తమో భవతి జ్ఞానీ నికృష్టో యోగతత్పరః ।
మధ్యమో భవతి ప్రేమీ తేషామేవం భిదా మతా ॥ ౧౦౪॥
మోక్షకారణసామగ్ర్యాం భక్తిరేవ గరీయసీ ।
భక్తిప్రకారే సర్వస్మిన్ విచారః పరమోత్తమః ॥ ౧౦౫॥
విచారేణాన్నతాం యాతి పరమస్య స్వయం హృది ।
విచారీ పరమో భక్తో జ్ఞాత్వైవం స్వం విచారయన్ ॥ ౧౦౬॥
విచారేణైవ సమ్పూర్ణం పరస్మై స్వనివేదనమ్ ।
విచారేణాన్నతామేత్య న తతో భిద్యతే యతః ॥ ౧౦౭॥
మఙ్గలమ్
ఈశ్వరో గురురాత్మేతి మూర్తిభేదవిభాగినే ।
పరస్మై రమణాఖ్యాయ పఞ్చరత్నకృతే నమః ॥ ౧౦౮॥
ఇతి శివమ్
In another Ashram publication, there is an addition of another verse
(as below) one of Ganapati Muni's disciples, Daivarata, wrote a Tamil
verse and colophon in praise of the stotra.
Maharshi translated this in Sanskrit. The original pancharatna was
composed by Maharshi in Tamil and also translated by him into Sanskrit.
ఏతద్ రమణ మహర్షేర్దర్శనమరుణాచలస్య దేవగిరా ।
పఞ్చకమార్యాగీతౌ రత్నం త్విదమౌపనిషదం హి ॥
ఇతి శ్రీ పారాశర్యస్య భగవతో మహర్షేరాచార్య
రమణస్య దర్శనమరుణాచలపఞ్చరత్నమ్ ॥
Encoded and proofread by Sunder Hattangadi sunderh at hotmail
This work is published by Sri Ramanasramam www.sriramanamaharshi.org
It has been approved to be posted on sanskritdocuments.org
by permission of Sri V.S. Ramanan, President, Sri Ramanasramam.
Please send corrections to sanskrit@cheerful.com
Last updated త్oday
http://sanskritdocuments.org
మఙ్గలమ్
సచ్చిన్మాత్రస్వభావాయ నిత్యముక్తాయ శమ్భవే ।
రమణాయాత్మనాథాయ నమో భగవతే సదా ॥ ౧॥
గ్రన్థావతరణమ్
తేనారుణాచలాఖ్యస్య స్వస్వరూపస్య పఞ్చభిః ।
శ్లోకైః కృతా నుతిస్తస్యాః క్రియతే లఘువార్త్తికమ్ ॥ ౨॥
మాణ్డూక్యోదితమద్వైతం తుర్యాఖ్యం నిష్ప్రపఞ్చకమ్ ।
ససాధనం స్తుతావస్యామాత్మతత్త్వం ప్రపఞ్చ్యతే ॥ ౩॥
ప్రామాణ్యం యుజ్యతే హ్యస్య యతో వక్త్యత్ర సద్గురుః ।
నిత్యానుభూతమాత్మీయం తత్త్వం శివమనామయమ్ ॥ ౪॥
వేదేన గురువాక్యానాం ప్రామాణ్యం మన్యతాం జనః ।
మన్యామహే తు వేదానాం ప్రామాణ్యం గురువాక్యతః ॥ ౫॥
స్వస్వరూపే తురీయాఖ్యే స్థితో యస్స భవేద్గురుః ।
ఉపదేశస్తదీయో యస్సా స్యాదుపనిషత్పరా ॥ ౬॥
విహాయ ప్రాయశో వాదాన్ ప్రామాణ్యాద్వచసాం గురోః ।
సిద్ధాన్తా ఏవ సఙ్గృహ్య దీయన్తే హ్యత్ర వార్త్తికే ॥ ౭॥
ప్రథమశ్లోకః
కరుణాపూర్ణసుధాబ్ధే
కబలితఘనవిశ్వరూప కిరణావల్యా ।
అరుణాచలపరమాత్మ-
న్నరుణో భవ చిత్తకఞ్జసువికాసాయ ॥
ప్రథమశ్లోకస్యానువాదః
కృపాసుధామ్బుధేఽరుణాచల ప్రబోధభాస్కర
స్వచిత్స్వరూపతేజసా నిగీర్ణసర్వలోకక ।
హృదమ్బుజాతకోశకప్రఫుల్లతావిధాయినీం
ప్రభాం నిజాం ప్రసార్య భోస్తమో వినాశయాన్తరమ్ ॥
వార్త్తికమ్
హృదమ్భోజవికాసాయ ప్రథమే ప్రార్థ్యతే శుభా ।
తత్కృపాస్వీయభక్తానాం తత్స్వరూపత్వసిద్ధయే ।
అత్రైవ నిష్ప్రపఞ్చత్వం దిశ్యతే చ పరాత్మనః ॥ ౮॥
అహమిత్యఖిలస్యాన్తర్భానం యత్ పరమాత్మనః ।
కరుణేత్యుచ్యతే సైవ నాద్వైతే విక్రియా యతః ॥ ౯॥
కరుణాయాః స్వరూపత్వమిష్టం న గుణతా విభోః ।
ఉచ్యతే నిర్గుణత్వం హి వేదాన్తైః పరమాత్మనః ॥ ౧౦॥
తయా గృహీతా యే భక్తాః ప్రేమిణో వా విచారిణః ।
స్వరూపానుభవస్తేషాం ధ్రువో హ్యజ్ఞాననాశతః ॥ ౧౧॥
నిష్ప్రపఞ్చకమద్వైతం తుర్యం సత్యమితి స్ఫుటమ్ ।
జగత్కబలనస్యోక్త్యా పూర్వార్ధే గురుణోచ్యతే ॥ ౧౨॥
అధిష్ఠానతయా తస్య విశ్వస్యారోపితత్వతః ।
సత్యత్వమస్తి తస్యైవ న తు విశ్వస్య కర్హిచిత్ ॥ ౧౩॥
కురుతే హ్యసదేవాసత్ కరుణా పరమాత్మనః ।
నాన్యత్ కిఞ్చన కర్తవ్యం సత్య ఆత్మా స ఏవ హి ॥ ౧౪॥
సంవిద్భానురసావాత్మా యద్భాసా మాయికం జగత్ ।
నీయతే నాశమత్యన్తం తమో భాసా యథా రవేః ॥ ౧౫॥
అసదేవ తమో యద్వత్ సత్యవద్గృహ్యతేఽబుధైః ।
అసత్యైవ తథా మాయా సకార్యా సత్యవన్మతా ॥ ౧౬॥
యథాఽసత్త్వాత్ తమో భాసా కబలీక్రియతే రవేః ।
సకార్యా చ తథా మాయా కబలీక్రియతే చితా ॥ ౧౭॥
స ఏవ శిష్యతే తుర్యే చిదానన్దోఽద్వితీయకః ।
న జీవో న జగత్ కిఞ్చిత్ తద్ద్వయం చ మృషా కిల ॥ ౧౮॥
ద్వితీయశ్లోకః
త్వయ్యరుణాచల సర్వం
భూత్వా స్థిత్వా ప్రలీనమేతచ్చిత్రమ్ ।
హృద్యహమిత్యాత్మతయా
నృత్యసి భోస్తే వదన్తి హృదయం నామ ॥
ద్వితీయశ్లోకానువాదః
ఉదేతి వర్తతే ప్రలీయతేఽఖిలం జగచ్చలం
త్వయి ప్రకాశవత్పటే యథైవ చిత్రసన్తతిః ।
అహన్తయాఽఽత్మరూపతోఽపి నృత్యసి స్వయం హృది
వదన్త్యతో హృదాఖ్యకం భవన్తమేకకం పరమ్॥
వార్త్తికమ్
బహవః ప్రతిబధ్యన్తే మన్వానాః సదిదం జగత్ ।
ఆత్మనాశపదం కేచిదిదం మత్వా చ బిభ్యతి ।
శఙ్కాద్వయనిరాసాయ ద్వితీయశ్లోక ఈరితః ॥ ౧౯॥
తటస్థలక్షణం చాత్ర దిశ్యతే పరమాత్మనః ।
స్వరూపలక్షణం చాపి శుద్ధం భక్తివివృద్ధయే ॥ ౨౦॥
స్వతః సత్యం జగన్మత్వా తస్యాధిష్ఠానమవ్యయమ్ ।
న పశ్యత్యవివేకీతి తత్తత్త్వముపదిశ్యతే ॥ ౨౧॥
జీవేశౌ విషయాశ్చేతి త్రితయం జగదాఖ్యకమ్ ।
ఆరోపితమిదం సర్వమధిష్ఠానే చిదాత్మని ॥ ౨౨॥
స్వరూపం జగతః సత్యం సచ్చిదాత్మైవ కేవలః ।
అతోఽన్వేషేణ లబ్ధవ్యో విహాయేదం స ఏవ హి ॥ ౨౩॥
దృశ్యతే జగదిత్యేతత్ తత్సత్తాం నైవ సాధయేత్ ।
అధిష్ఠానం కిమప్యస్తీత్యేతదేవ హి సాధితమ్ ॥ ౨౪॥
ప్రతీయతే యథా యద్యత్ తత్ తథేత్యప్రమాణకమ్ ।
వైజ్ఞానికజనైశ్చాపి స్పష్టమేతన్నిరూపితమ్ ॥ ౨౫॥
బహిర్ముఖతయా తే తు భేదజ్ఞానపరాయణాః ।
న స్వం వేదితుమిచ్ఛన్తి జ్ఞానం తేషామతో మృషా ॥ ౨౬॥
సాక్షాత్కృతమధిష్ఠానం జగతో యేన బోధతః ।
ప్రమాణీకృత్య తద్వాక్యం తథా నిష్ఠాం లభేమహి ॥ ౨౭॥
అధిష్ఠానసదద్వైతం నిర్విశేషం నిరంశకమ్ ।
జగద్రూపతయా భాతి మనోవ్యాపారమాత్రతః ॥ ౨౮॥
మన ఏవ స్వయం మాయా యాఽన్యథా కురుతే పరమ్ ।
జ్ఞాయతాం తదిదం స్పష్టం సుప్తౌ జగదభానతః ॥ ౨౯॥
ఉదేతి వర్తతే తస్మిన్ లీయతే చాఖిలం యతః ।
స ఏవాత్మా తతః సర్వం జీవేశౌ విషయా అపి ॥ ౩౦॥
మాయాకార్యమిదం యస్మాత్ కేవలోఽసావవిక్రియః ।
నానేన బాధ్యతే కిఞ్చిత్ పటశ్చిత్రాగ్నినా యథా ॥ ౩౧॥
తదాభాసమయం చేదం స ఏవ పరమార్థతః ।
యదేవాద్యన్తయోరేతన్మధ్యే చేదం తదేవ హి ॥ ౩౨॥
విశ్వం వివేకదృష్ట్యైవం స్వాత్మని ప్రవిలాపయేత్ ।
ప్రవిలాపనదృష్ట్యా హి స్వాన్వేషణక్షమం మనః ॥ ౩౩॥
స్వాన్వేషణస్య చాత్రైవ ప్రకార ఉపదిశ్యతే ।
తేన స్వరూపేఽవస్థానం జగద్భ్రమవినాశతః ॥ ౩౪॥
తటస్థలక్షణం దిష్టమేవం తస్య పరాత్మనః ।
స్వరూపలక్షణం త్వత్ర సూచితం చోపలక్ష్యతే ॥ ౩౫॥
స్వరూపం తత్ స్ఫుటీకుర్వన్ శివస్య పరమాత్మనః ।
తస్యైవాత్మత్వమస్మాకం దర్శయత్యతిశోభనమ్ ॥ ౩౬॥
ఆత్మత్వేనాఖిలస్యాన్తరహమిత్యనిశం స్వయమ్ ।
భాత్యసౌ నాన్య ఆత్మాఽస్తి స్వరూపం తదిదం విభోః ॥ ౩౭॥
నృత్యసీతి పదేనాత్ర దిష్టాఽఽనన్దస్వరూపతా ।
ఆత్మభూతస్య తుర్యస్య తదసంసారితాఽఽత్మనః ॥ ౩౮॥
స్వయైవ మాయయా దేవో విమోహిత ఇవ స్వయమ్ ।
భ్రమతీవాత్ర సంసారే మాయాఽసౌ న తు విద్యతే ॥ ౩౯॥
అర్థాద్వ్యావర్తనం చాపి దేహాదీనామనాత్మనామ్ ।
కృతమేవేత్యతస్తేషు జహ్యాదాత్మత్వభావనామ్ ॥ ౪౦॥
సర్వే వయం స ఏవ స్మో న దేహా నాపి దేహినః ।
నాజ్ఞానం న చ సంసార ఇత్యేషా పరమార్థతా ॥ ౪౧॥
మనః కల్పయతే దేహాన్ జీవాంశ్చ విషయానహో ।
జాగ్రత్యపి యథా స్వప్నే మాయైషా మన ఏవ హి ॥ ౪౨॥
శుద్ధచిద్రూప ఆత్మైవ సత్యో నాన్యస్తతః శివః ।
ఏష వేదాన్తసిద్ధాన్త ఉక్తః స్వీయానుభూతితః ॥ ౪౩॥
ప్రేష్ఠ ఆత్మైవ సర్వేషాం తదర్థమితరత్ ప్రియమ్ ।
అత ఆనన్దరూపత్వమాత్మనో గమ్యతే స్ఫుటమ్ ॥ ౪౪॥
తదానన్దకణా ఏవ హ్యానన్దా లౌకికాః స్మృతాః ।
ఆత్మలాభసమో నాస్తీత్యత ఏవోచ్యతే బుధైః ॥ ౪౫॥
బహిర్ముఖత్వహానాయ దిశ్యతే హృది తత్స్థితిః ।
అన్తర్ముఖతయా హ్యేవ సాధనే సమ్ప్రవర్తనమ్ ॥ ౪౬॥
పరమార్థతయా త్వేష పరమో హృదయం స్వయమ్ ।
సర్వాధారస్య సత్యస్య మిథ్యైవాధారకల్పనా ॥ ౪౭॥
తృతీయశ్లోకః
అహమితి కుత ఆయాతీ-
త్యన్విష్యాన్తః ప్రవిష్టయాఽత్యమలధియా ।
అవగమ్య స్వం రూపం
శామ్యత్యరుణాచల త్వయి నదీవాబ్ధౌ॥
తృతీయశ్లోకస్యానువాదః
ఉదేత్యహం కుతస్స ఏష ఇత్యతీవ శుద్ధయా
ధియా హృది ప్రవిష్టయా విమృగ్య తత్త్వమాత్మనః ।
అవైతి చేచ్చిదాత్మకం భవన్తమాత్మరూపతో
నదీవ సఙ్గతాఽమ్బుధిం త్వయి ప్రశాన్తిమేతి ధీః॥
వార్త్తికమ్
జ్ఞాత్వైవమాత్మలాభాయ యతమానస్య సిద్ధయే ।
ఋజుమార్గస్తృతీయేన విస్పష్టముపదిశ్యతే ॥ ౪౮॥
ఆభాసమాత్రో జీవోఽయం చిజ్జడగ్రన్థిరూపకః ।
తచ్చిదంశనిదానం తు భవత్యాత్మా పరః స్వయమ్ ॥ ౪౯॥
హిత్వా జడాంశం దేహాది శిష్టాం చైతన్యరూపిణీమ్ ।
శుద్ధాహన్తాం సమాదాయ తన్మూలం స్వం గవేషయేత్ ॥ ౫౦॥
నిమజ్జేత్ సలిలే లబ్ధుం మగ్నం వస్తు యథా తథా ।
అహన్తామూలమన్విష్యన్ నిమజ్జేత్ సాధకో హృది ॥ ౫౧॥
స్వామినో గన్ధమాదాయ యథా శ్వా తం గవేషయేత్ ।
శుద్ధాహన్తాం తథాఽఽదాయ ధీః స్వమూలం గవేషయేత్ ॥ ౫౨॥
గవేషణే స్థిరీభూతం మనో విశతి హృద్గుహామ్ ।
తదా భాయాత్ స్వభాసాఽఽత్మా శామ్యేదపి మనోఽన్తతః ॥ ౫౩॥
మనోనాశాదపార్థక్యం స్వతః సిద్ధం ప్రకాశతే ।
మనఃకృతో హి భేదోఽయం ద్వయోర్బ్రహ్మాత్మనోరిహ ॥ ౫౪॥
ఇదమన్వేషణాత్ స్వస్య తత్త్వస్య హృది మజ్జనమ్ ।
సాధనం పరమం ముక్తేర్విచార ఇతి చోచ్యతే ॥ ౫౫॥
అత్యన్త్యైక్యమనావృత్తిం దర్శయిష్యన్నతో గురుః ।
నదీం దృష్టాన్తయత్యబ్ధిం గత్వా తద్రూపతాం గతామ్ ॥ ౫౬॥
ఆత్మానుభూతిరేషైవ ముక్తిరిత్యభిధీయతే ।
సత్యా స్థితిః పరం ధామ కైవల్యం సహజా స్థితిః ॥ ౫౭॥
స్వజ్ఞానమమృతత్వం చ మౌనం నిర్భయతేత్యుత ।
స్థితిమేతాం పరాం తుర్యాం శంసన్తి బహుధా బుధాః ॥ ౫౮॥
ఆత్మా తు జ్ఞేయతాం నైతి తుర్యే జ్ఞాతాఽపి నాస్తి హి ।
జ్ఞానాజ్ఞానవినిర్ముక్త ఆత్మా జ్ఞానస్వరూపకః ॥ ౫౯॥
జ్ఞేయజ్ఞాతృవిహినోఽసావాత్మా భవతి కేవలః ।
అనాత్మన్యాత్మధీనాశః స్వాత్మజ్ఞానమితీర్యతే ॥ ౬౦॥
నష్టం యస్య విచారేణ మనో హృది నిమజ్జనాత్ ।
ఆత్మైవ స హి నాత్మజ్ఞో బ్రహ్మైవ బ్రహ్మవిన్నహి ॥ ౬౧॥
బ్రహ్మబ్రహ్మజ్ఞయోర్భేదం మన్వానః పారమార్థికమ్ ।
మిథ్యాగ్రహేణ తేనైవ ప్రతిబధ్యేత సాధకః ॥ ౬౨॥
జ్ఞానాద్విముక్తిరిత్యుక్తేర్జ్ఞానమిత్యర్థ ఏవ హి ।
న జ్ఞానం కారణం ముక్తేర్ముక్తిర్జ్ఞానఫలం చ న ॥ ౬౩॥
ఆత్మనః సహజా ముక్తిః స్వరూపం జ్ఞానమాత్మనః ।
స ముక్తిర్నిత్యసిద్ధైవ స్వయమేవ స్వకారణమ్ ।
వ్యావహారికదృష్ట్యా తు జ్ఞానాన్ముక్తిరితీర్యతే ॥ ౬౪॥
న వక్తుం నాపి మన్తుం వా శక్యమేతత్ పరం పదమ్ ।
మౌనవ్యాఖ్యాననిర్దేశ్యం వేద్యం చ స్వానుభూతితః ॥ ౬౫॥
న వక్తా న చ మన్తా వా తత్ర కశ్చన శిష్యతే ।
అత ఏతత్ పదం తుర్యం మౌనమిత్యభిధీయతే ॥ ౬౬॥
వాచోఽపి మనసా సాకం నివర్తన్తే యతోఽద్వయాత్ ।
అనుభూయ తమానన్దం న బిభేతి కుతశ్చన ॥ ౬౭॥
యత్రాస్తి భేదవిజ్ఞానం నాభీతిస్తత్ర కర్హిచిత్ ।
ఇతి చ శ్రూయతే యస్మాత్ తుర్యమేవాభయం పదమ్ ॥ ౬౮॥
స్వస్వరూపపరిజ్ఞానాత్ కథమైక్యం పరాత్మనా ।
ఇతి ప్రశ్నో నిరాధార ఐక్యం స్వాభావికం యతః ॥ ౬౯॥
అత్రోక్తేన విచారేణ లభ్యైషా పరమా గతిః ।
నాన్యథా లభ్యతే సేయమితి వేదాన్తనిర్ణయః ॥ ౭౦॥
ఇహ దిష్టః స ఏవార్థో నదీదృష్టాన్తయోజనాత్ ।
అన్యత్రానేకధా చాపి స్పష్టం భగవతా సతామ్ ॥ ౭౧॥
నోపాసనేన యోగేన పుణ్యైర్వాఽపి చ కర్మభిః ।
లభ్యేతేదం పదం తుర్యమిత్యేవం చ ప్రదర్శితమ్ ॥ ౭౨॥
మిథ్యేయం జీవతా యావన్న లుప్యేత విచారణాత్ ।
తావత్ సంసారనిర్మోక్షో న భవేత్ కిల దేహినామ్ ॥ ౭౩॥
జీవత్వమాదిమో ధర్మః కర్తృత్వాద్యాస్తదాశ్రయాః ।
జీవతాఽఽరోపితా పూర్వం కర్తృత్వాద్యాస్తతః పరమ్ ।
జీవత్వనాశే సర్వేషాం నాశోఽతః సహజా స్థితిః ॥ ౭౪॥
సర్వధర్మపరిత్యాగో యో గీతాసు విధీయతే ।
కర్తృత్వాదికహానం స జీవత్వత్యాగపూర్వకమ్ ॥ ౭౫॥
సర్వధర్మపరిత్యాగో జీవత్వత్యాగ ఏవ హి ।
అత్యాగే జీవతాయాస్తు త్యక్తో ధర్మో న కశ్చన ॥ ౭౬॥
ఇత్యౌపనిషదం స్వాస్థ్యం పరమం పదమవ్యయమ్ ।
అత్రోపదిష్టం ద్రష్టవ్యమద్వైతం తుర్యనామకమ్ ॥ ౭౭॥
ఋజుమార్గమిమం హిత్వా చరన్త్యన్యపథా తు యే ।
కాలేన పరమం ధామ యాన్తి తే హృన్నిమజ్జనాత్ ॥ ౭౮॥
చతుర్థశ్లోకః
త్యక్త్వా విషయం బాహ్యం
రుద్ధప్రాణేన రుద్ధమనసాఽన్తస్త్వామ్ ।
ధ్యాయన్పశ్యతి యోగీ
దీధితిమరుణాచల త్వయి మహీయం తే॥
చతుర్థశ్లోకస్యానువాదః
విహాయ బాహ్యవస్తు వాయురోధనాన్మనో హఠా-
న్నిరుధ్య యోగగస్స్మరన్ భవన్తమేవ సర్వదా ।
మహిమ్ని లీనధీః ప్రభే క్షణేన మోదతే భృశం
అథోత్థితస్స వాసనేన చేతసా తు సంసరేత్॥
వార్త్తికమ్
శిష్యేతే యతమానౌ ద్వౌ యోగీ ప్రేమీ పరాత్మని ।
చతుర్థే యోగినం వక్తి ప్రేమిణం పఞ్చమే గురుః ॥ ౭౯॥
తత్ర యోగీ హఠాద్రుద్ధ్వా ప్రాణాయామేన మానసమ్ ।
చిజ్జ్యోతిర్వీక్షణం లబ్ధ్వా తదానీం మోదతే భృశమ్ ॥ ౮౦॥
మనోరోధో హఠాత్ సిద్ధో న స్థిరో భవితా క్వచిత్ ।
లీనమేవ మనస్తిష్ఠేత్ సవాసనమథోదియాత్ ॥ ౮౧॥
మనోనాశేన ముక్తిర్హి న లయేన కదాచన ।
లీనం హి పునరాయాతి నష్టం నైవోదియాత్ పునః ।
అనాశాన్మనసో యోగీ జీవత్వం న జహాతి హి ॥ ౮౨॥
స్ఫుటీకర్తుమిమం భేదం మనసో లయనాశయోః ।
గురుర్వక్తి పురావృత్తాం కథాం కస్యాపి యోగినః ॥ ౮౩॥
సమాధేర్వ్యుత్థితో యోగీ పిపాసార్దితమానసః ।
శిష్యమాదిశ్య తీర్థాయ సమాధిం ప్రావిశత్ పునః ॥ ౮౪॥
యయుః శతాని వర్షాణాం వ్యుత్థితోఽభూత్ తతః పరమ్ ।
జలాథప్రేషితం శిష్యం వేగేనాథ స్మరంస్తదా ।
ఉవాచోచ్చైశ్చ భోస్తీర్థం కిమానీతం త్వయేత్యసౌ ॥ ౮౫॥
పిపాసావాసనాయుక్తం మనో లీనం హ్యభూచ్చిరమ్ ।
ఉదియాయ చ వేగేన సమాధేర్వ్యుత్థితస్య హి ।
అనాశాన్మనసో హ్యేవం వేగేన స్మృతిరుద్గతా ॥ ౮౬॥
మహిమ్ని రమతే యోగీ న స్వరూపం ప్రపద్యతే ।
ఇత్యుక్త్యా యోగినో భోగో దిశ్యతే న తు మోక్షణమ్ ॥ ౮౭॥
అల్పమప్యన్తరం కృత్వా భయమేతీతి చ శ్రుతేః ।
నాభయం విన్దతే యోగీత్యయమర్థో నిరూపితః ॥ ౮౮॥
వినా వివేకమత్రోక్తం స్వశక్త్యా చ హఠేన చ ।
యతమానో హి దిష్టోఽత్ర న తు సర్వోఽపి యోగగః ॥ ౮౯॥
యావన్న సజ్జతే సోఽయం విచారేఽహఙ్కృతిం త్యజన్ ।
పరం వా శరణం యాతి తావన్నాయం విముచ్యతే ॥ ౯౦॥
వార్త్తికమ్
అతో విశిష్యతే ప్రేమీ తదర్పితమనాః సదా ।
విస్మృత్య స్వం చ తత్ప్రేమ్ణా వీక్షతే తన్మయం జగత్ ॥ ౯౧॥
" యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి ।
తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి " ॥ ౯౨॥
" యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాన్తరాత్మనా ।
శ్రద్ధావాన్ భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః "॥
ఇతి గీతాసు సన్దిష్టం పారమ్యం ప్రేమిణః కిల ॥ ౯౩॥
పశ్యంస్తం స సదా ప్రేష్ఠం తదానన్దే నిమగ్నధీః ।
ముక్తప్రాయో హ్యసౌ కాలాన్ముక్తిమాత్యన్తికీం వ్రజేత్ ॥ ౯౪॥
భక్తియోగేన లభ్యేత పరస్మిన్ ప్రేమ శోభనమ్ ।
ఉక్తా భాగవతే భక్తిర్నవధా శ్రవణాదికా ।
ప్రపత్తిర్నవమా తత్తు పరస్మై స్వనివేదనమ్ ॥ ౯౫॥
" దైవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా ।
మామేవ యే ప్రపద్యన్తే మాయామేతాం తరన్తి తే "॥
ఇత్యుపాయః ప్రపత్తిర్హి మాయామోక్షాయ దిశ్యతే ॥ ౯౬॥
మాయయా విషయేష్వేవ ప్రీతిః సఞ్జాయతే నృణామ్ ।
ప్రపన్నో మాయయా ముక్తః పరస్మిన్ ప్రేమవాన్ భవేత్ ॥ ౯౭॥
అతః పరస్మిన్ కర్తవ్యా భక్తిః పరమశోభనా ।
ఆత్మత్వేన పృథక్త్వేన కథఞ్చిత్ పరమం భజేత్ ॥ ౯౮॥
భజనాత్ ప్రేమ్ణి సఞ్జాతే పార్థక్యం స్రంసతే చిరాత్ ।
అభేదః శిష్యతే సత్య ఏవం భక్తః కృతీ భవేత్ ॥ ౯౯॥
ప్రేమవాఞ్జయతీత్యుక్త్యా యోగిభ్యోఽసౌ విశిష్యతే ।
అతో విచారే నో చేద్ధీరిచ్ఛేత్ ప్రేమ్ణాఽఽప్తుమీశ్వరమ్ ॥ ౧౦౦॥
స్తోత్రసముదాయార్థః
" న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే " ।
ఇతి పూర్వోక్తమేవార్థమివ దర్శయతి స్వయమ్ ॥ ౧౦౧॥
వృద్ధ ఇత్యుచ్యతే జ్ఞానీ ప్రేమీ బాల ఇతీర్యతే ।
అహఙ్కారపరీతాత్మా యోగీ ప్రోక్తో యువేతి చ ॥ ౧౦౨॥
అత్ర యౌవనమేవాద్యం తతో బాలత్వవృద్ధతే ।
సాహఙ్కారత్వమేవాదౌ నిరహఙ్కారతా పరా ।
యోగాద్భక్తిస్తతః ప్రేమ తతో జ్ఞానమితి క్రమః ॥ ౧౦౩॥
ఉత్తమో భవతి జ్ఞానీ నికృష్టో యోగతత్పరః ।
మధ్యమో భవతి ప్రేమీ తేషామేవం భిదా మతా ॥ ౧౦౪॥
మోక్షకారణసామగ్ర్యాం భక్తిరేవ గరీయసీ ।
భక్తిప్రకారే సర్వస్మిన్ విచారః పరమోత్తమః ॥ ౧౦౫॥
విచారేణాన్నతాం యాతి పరమస్య స్వయం హృది ।
విచారీ పరమో భక్తో జ్ఞాత్వైవం స్వం విచారయన్ ॥ ౧౦౬॥
విచారేణైవ సమ్పూర్ణం పరస్మై స్వనివేదనమ్ ।
విచారేణాన్నతామేత్య న తతో భిద్యతే యతః ॥ ౧౦౭॥
మఙ్గలమ్
ఈశ్వరో గురురాత్మేతి మూర్తిభేదవిభాగినే ।
పరస్మై రమణాఖ్యాయ పఞ్చరత్నకృతే నమః ॥ ౧౦౮॥
ఇతి శివమ్
In another Ashram publication, there is an addition of another verse
(as below) one of Ganapati Muni's disciples, Daivarata, wrote a Tamil
verse and colophon in praise of the stotra.
Maharshi translated this in Sanskrit. The original pancharatna was
composed by Maharshi in Tamil and also translated by him into Sanskrit.
ఏతద్ రమణ మహర్షేర్దర్శనమరుణాచలస్య దేవగిరా ।
పఞ్చకమార్యాగీతౌ రత్నం త్విదమౌపనిషదం హి ॥
ఇతి శ్రీ పారాశర్యస్య భగవతో మహర్షేరాచార్య
రమణస్య దర్శనమరుణాచలపఞ్చరత్నమ్ ॥
Encoded and proofread by Sunder Hattangadi sunderh at hotmail
This work is published by Sri Ramanasramam www.sriramanamaharshi.org
It has been approved to be posted on sanskritdocuments.org
by permission of Sri V.S. Ramanan, President, Sri Ramanasramam.
Please send corrections to sanskrit@cheerful.com
Last updated త్oday
http://sanskritdocuments.org
Arunachala Pancharatna Varttikam Lyrics in Telugu PDF
% File name : aruNAchalapancharatnavArttikam.itx
% Category : pancharatna
% Location : doc\_shiva
% Author : Shri Ramana Maharshi; varttikam by K.Lakshmana Sharma('WHO')
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : Sunder Hattangadi sunderh at hotmail.com
% Proofread by : Sunder Hattangadi sunderh at hotmail.com
% Description-comments : Hymn of 5 verses, with commentary. Ramanashrama publication
% Acknowledge-Permission: Sri V.S. Ramanan, President, Sri Ramanasramam sriramanamaharshi.org
% Latest update : November 7, 2014
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : http://sanskritdocuments.org
%
% This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study
% and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of
% any website or individuals or for commercial purpose without permission.
% Please help to maintain respect for volunteer spirit.
%
% File name : aruNAchalapancharatnavArttikam.itx
% Category : pancharatna
% Location : doc\_shiva
% Author : Shri Ramana Maharshi; varttikam by K.Lakshmana Sharma('WHO')
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : Sunder Hattangadi sunderh at hotmail.com
% Proofread by : Sunder Hattangadi sunderh at hotmail.com
% Description-comments : Hymn of 5 verses, with commentary. Ramanashrama publication
% Acknowledge-Permission: Sri V.S. Ramanan, President, Sri Ramanasramam sriramanamaharshi.org
% Latest update : November 7, 2014
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : http://sanskritdocuments.org
%
% This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study
% and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of
% any website or individuals or for commercial purpose without permission.
% Please help to maintain respect for volunteer spirit.
%
We acknowledge well-meaning volunteers for Sanskritdocuments.org and other sites to have built the collection of Sanskrit texts.
Please check their sites later for improved versions of the texts.
This file should strictly be kept for personal use.
PDF file is generated [ October 12, 2015 ] at Stotram Website
Please check their sites later for improved versions of the texts.
This file should strictly be kept for personal use.
PDF file is generated [ October 12, 2015 ] at Stotram Website