ശ്രീകൃഷ്ണവിലാസകാവ്യമ് സുകുമാരകവിവിരചിതമ്
{॥ ശ്രീകൃഷ്ണവിലാസകാവ്യമ് സുകുമാരകവിവിരചിതമ് ॥}
॥ ശ്രീഃ ॥
പ്രഥമഃ സര്ഗഃ
അസ്തി ശ്രിയഃ സദ്മ സുമേരുനാമാ സമസ്തകല്യാണനിധിര്ഗിരീന്ദ്രഃ ।
തിഷ്ഠന്നിദം വിശ്വമനുപ്രവിശ്യ സ്വേനാത്മനാ വിഷ്ണുരിവോര്ജിതേന ॥ ൧-൦൧॥
മിഥസ്തിരോഭാവവിലോകനാഭ്യാം സങ്ക്രീഡമാനാവിവ ബാലകൌ ദ്വൌ ।
പാര്ശ്വേഷു യസ്യാശു പരിഭ്രമന്തൌ ചന്ദ്രാംശുമന്തൌ നയതോ ദിനാനി ॥ ൧-൦൨॥
ഉച്ചൈശ്ശിഖഃ കാഞ്ചനഗൌരവര്ണസ്തമോ നിഗൃഹ്ണന്മഹസാ നിജേന ।
ദീപസ്ത്രയാണാമിവ വിഷ്ടപാനാം യോ ഭാതി പര്യന്തചരത്പതങ്ഗഃ ॥ ൧-൦൩॥
യസ്യാ പതിത്വേ വിഹിതാഭിലാഷഃ കരോതി തീവ്രാണി തപാംസി ലോകഃ ।
ബിഭര്തി രത്നാകരമേഖലാം താമങ്കേന പുത്രീമിവ യോ ധരിത്രീമ് ॥ ൧-൦൪॥
മഹാന്തി ദാനാനി മഖാനുദഗ്രാന് പരാഞ്ചി പാനാശനയോസ്തപാംസി ।
ശരീരിണഃ ശാന്തമലൈര്മനോഭിഃ കുര്വന്തി യച്ഛൃങ്ഗനിവാസകാമാഃ ॥ ൧-൦൫॥
സുരാ യുഗാന്തേഷു സഹ പ്രിയാഭിര്ന്നിഷേദിവാംസോ യദധിത്യകാസു ।
ഉദന്വതാമൈക്യമുപാഗതാനാം പശ്യന്തി കല്ലോലശതപ്രചാരാന് ॥ ൧-൦൬॥
പുഷ്പാണി ശയ്യാസ്സുരപാദപാനാം ക്രീഡാഗൃഹാഃ കാഞ്ചനഗഹ്വരാണി ।
ഭവന്തി ച സ്വര്ഗവിലാസിനീനാം രത്നാങ്കുരാ യത്ര രതിപ്രദീപാഃ ॥ ൧-൦൭॥
സ്വര്ഗൌകസസ്സ്വര്ണമഹീഷു പീതാഃ ശ്വേതത്വിഷോ രൂപ്യമയീഷു ഭൂഷു ।
നീലാശ്ച നീലോപലമേദിനീഷു ജ്ഞാതും മിഥോ യത്ര ന ശക്നുവന്തി ॥ ൧-൦൮॥
ദരീഗൃഹോത്സങ്ഗഗതേരനൂരോഃ കശാഭിഘാതധ്വനിഭിഃ സകമ്പാഃ ।
സദ്യഃ പ്രിയാനുജ്ഝിതമാനദോഷാഃ സുരാങ്ഗനാ യത്ര പരിഷ്വജന്തേ ॥ ൧-൦൯॥
നേതും ത്രപാനമ്രമുഖീരനീശാഃ സ്ഫുടാനി യത്സ്വര്ണഗുഹാന്തരാണി ।
സിദ്ധാഃ പ്രയത്നേന വിനാ നവോഢാഃ നയന്തി നീലോപലഗഹ്വരാണി ॥ ൧-൧൦॥
യത്രോദ്യതാനാം കുസുമാപചായേ കാന്താസു കല്പദ്രുമവാടികാസു ।
വിഭാന്തി സുത്രാമവിലാസിനീനാം പദാനി ലാക്ഷാരസപാടലാനി ॥ ൧-൧൧॥
പയോദമാര്ഗവ്യതിലങ്ഘിനീഷു ഹംസാഃ ശിരഃപുഷ്കരിണീഷു യസ്യ ।
വര്ഷാഗമേഽപ്യശ്രുതമേഘനാദാഃ ന കുര്വതേ മാനസദീര്ഘയാത്രാമ് ॥ ൧-൧൨॥
ഛന്നേഷു യസ്മിന് കനകോജ്ജ്വലാഭിരാമൂലചൂഡം നവമഞ്ജരീഭിഃ ।
ഗന്ധേന വിജ്ഞായ പതന്തി ഭൃങ്ഗാഃ ശൃങ്ഗാന്തരാരഗ്വധപാദപേഷു ॥ ൧-൧൩॥
മന്ദാകിനീ യച്ഛിഖരേ വഹന്തീ കുല്യാപഥാഭ്യന്തരസമ്പ്രവിഷ്ടാ ।
ബാലേവ തദ്രക്ഷണസമ്പ്രവൃത്താ ദിനേ ദിനേ സിഞ്ചതി പുഷ്പവാടീമ് ॥ ൧-൧൪॥
ശ്രിയാഭിരാമശ്ശരണം സുരാണാമലങ്ഘനീയോ മഹതാ മഹിമ്നാ ।
വിരാജമാനോ വനമാലയാ ച യഃ ശാര്ങ്ഗധന്വാനമനുപ്രയാതി ॥ ൧-൧൫॥
പുരാ പുരാണാം ത്രിതയം ദിധക്ഷോരുമാപതേഃ കാര്മുകതാം പ്രപന്നഃ ।
മധ്യേന വജ്രാങ്കുശമത്സ്യചിഹ്നം യോഽദ്യാപി തന്മുഷ്ടിപദം ദധാതി ॥ ൧-൧൬॥
ശൃങ്ഗാഗ്രഭാജാം സുരസുന്ദരീണാം മുഖാനി പശ്യന്നമലാനി ചന്ദ്രഃ ।
നിഗൂഹിതും നൂനമുരഃകലങ്കം ഹ്രിയേവ യത്സാനുപഥേന യാതി ॥ ൧-൧൭॥
മനോഭിരാമേ ശിഖരേ തദീയേ സഹോപവിഷ്ടം സുരസിദ്ധസങ്ഘൈഃ ।
അവോചദാഗത്യ കൃതപ്രണാമാ കദാചിദുര്വീ കമലാധിവാസമ് ॥ ൧-൧൮॥
പുമാനിവാഹം ഭവതഃ പുരസ്താദ്ബ്രവീമി കിഞ്ചിത് പ്രതിപദ്യ ധൈര്യമ് ।
പീഡാ മദീയാ പരമത്ര ഹേതുര്നിര്ല്ലജ്ജതാ നന്വഖിലോപഹാസ്യാ ॥ ൧-൧൯॥
സൃഷ്ടാസ്ത്വയാ ദത്തവരാശ്ച ദൈത്യാഃ ഭാരേണ മാം സമ്പ്രതി പീഡയന്തി ।
ബലേ പ്രമാണേ ച ഭവന്തി യേഷാം നൈവോപമാനം കുലഭൂഭൃതോഽപി ॥ ൧-൨൦॥
സ്വവിക്രമോന്മൂലിതരാജകാനാം ജയൈഷിണാമദ്യ പരസ്പരേണ ।
തേഷാം രണക്ഷോണിഷു സിംഹനാദൈര്നിര്ഘാതഘോരൈര്ഗിരയഃ സ്ഫുടന്തി ॥ ൧-൨൧॥
മുഹുര്ബലാദുന്നമയത്യഹീന്ദ്രേ മദ്ഭാരഭുഗ്നം ഫണചക്രവാലമ്।
മമ പ്രകമ്പാശ്ചലിതാബ്ധിശൈലാഃ ദിഗ്ദന്തിനോ ഹന്ത കദര്ഥയന്തി ॥ ൧-൨൨॥
ആശാമുഖേഷു ഭ്രമതാമജസ്രം തേഷാം ചമൂഭിഃ പരിസര്പിണീഭിഃ ।
തിരോഹിതാം ഭാനുമതോ മയൂഖാഃ ന ക്വാപി മാം സമ്പ്രതി സംസ്പൃശന്തി ॥ ൧-൨൩॥
സന്നാസ്മി ദൈതേയഭരേണ സാഹം ഫണീശ്വരസ്സീദതി മദ്ഭരേണ ।
തദ്ഭാരശീര്യന്നിജകര്പരസ്യ ധിക് താമവസ്ഥാം കമഠേശ്വരസ്യ ॥ ൧-൨൪॥
ഭാരാവസീദദ്ഫണമണ്ഡലസ്യ ഫണീശ്വരസ്യോപരി ദുഃസ്ഥിതാഽഹമ് ।
ആസന്നപാതാസ്മി തടീവ നദ്യാഃ പ്രവാഹവേഗേന വിലുപ്തമൂലാ ॥ ൧-൨൫॥
നിവേദിതാ ദേവ മയാ ദശേയമനുക്തിദോഷോ മയി നോപപാദ്യഃ ।
നിവേദ്യതേ രക്ഷ്യജനേന ദുഃഖം തതഃ പരസ്താത് പ്രഭവഃ പ്രമാണമ് ॥ ൧-൨൬॥
ഇത്യുക്തവത്യാമുചിതം പൃഥിവ്യാം ചിന്താബലേന സ്തിമിതോ മുഹൂര്തമ് ।
മുഖാനി പശ്യന്നമൃതാശനാനാം ദേവഃ പ്രജാനാം പതിരിത്യുവാച ॥ ൧-൨൭॥
നാസത്യമേതദ്യദവോചദുര്വീ സ്വകര്മണഃ സാധു ഫലം മയാഽഽപ്തമ് ।
മദ്വര്ദ്ധിതാ മാമവമത്യ ദൈത്യാഃ ബലാദുപഘ്നന്തി ജഗന്തി യത്തേ ॥ ൧-൨൮॥
അതീതകാര്യാനുശയേന കിം സ്യാദശേഷവിദ്വജ്ജനഗര്ഹിതേന ।
സുരാഃ സമുന്മൂലനമാശു തേഷാം കര്തും യതധ്വം ജഗതാം ഹിതായ ॥ ൧-൨൯॥
സദ്യസ്സമുത്തിഷ്ഠത ചിന്തയാലം ചിന്താ ഹി കാര്യപ്രതിബന്ധഹേതുഃ ।
യാമഃ പൃഥിവ്യാ സഹ യത്ര തത്ര നാരായണോ ദാനവകാലരാത്രിഃ ॥ ൧-൩൦॥
അസ്ത്വേവമിത്യാദരപൂര്വമേവ സ സ്വീകൃതോക്തിസ്സുരസിദ്ധസങ്ഘൈഃ ।
സരോജജന്മാ സഹ തൈഃ പ്രതസ്ഥേ വിഹായസാ വിശ്വപതേസ്സകാശമ് ॥ ൧-൩൧॥
ഏലാപരിഷ്വങ്ഗലസത്തമാലം വേലാധിരൂഢസ്ഖലദൂര്മിമാലമ് ।
ദദര്ശ ധാതാ മനസോഽനുകൂലം പയഃപയോധേരചിരേണ കൂലമ് ॥ ൧-൩൨॥
ദദര്ശ ച ക്ഷീരമയം സമുദ്രം കൈലാസശൃങ്ഗോന്നതഫേനകൂടമ് ।
പുണ്യം പയഃകേലിസമുത്സുകാനാം ശ്രിയഃ സഖീനാമവഗാഹനേന ॥ ൧-൩൩॥
ആനന്ദയാമാസ ദിവൌകസസ്താനാഘ്രാതശേഷോ മുനിമണ്ഡലേന ।
പ്രകാമപുണ്യഃ പവനോപനീതോ വൈകുണ്ഠവക്ഷസ്തുലസീസുഗന്ധഃ ॥ ൧-൩൪॥
ഗന്ധാനുസാരേണ വിസൃഷ്ടനേത്രൈര്ഹിരണ്യഗര്ഭപ്രമുഖൈരമര്തൈഃ ।
നവാര്കകല്പം ദദൃശേ മുരാരേര്വക്ഷസ്ഥലീകൌസ്തുഭരത്നധാമ ॥ ൧-൩൫॥
അപഹ്നുതാശേഷമനോവികാരം ദിവിസ്പൃശാ തൂര്യരവേണ മിശ്രമ് ।
ആകര്ണ്യ വൈകുണ്ഠവിലാസിനീനാം ഗീതധ്വനിം ഹര്ഷമയാസിഷുസ്തേ ॥ ൧-൩൬॥
ആസക്തിമാലക്ഷ്യ വിനീതവേഷാ സ്വമൌലിവിന്യസ്തകരാസ്സുരാസ്തേ ।
ആലോകയാമാസുരശേഷനാഥം സവിഗ്രഹം പുണ്യമിവ പ്രജാനാമ് ॥ ൧-൩൭॥
പ്രവൃദ്ധഹേമാഭരണപ്രകാശം തമാലനീലം ജലധൌ ശയാനമ് ।
തടില്ലതാഢ്യം പയസോഽതിപാനാദനീശമുദ്ഗന്തുമിവാമ്ബുവാഹമ് ॥ ൧-൩൮॥
തരങ്ഗവാതേന പയഃപയോധേരാപൂര്യമാണം കരപാഞ്ചജന്യമ് ।
വാമേന തിര്യഗ്വലതാ സലീലം സമ്ഭാവയന്തം മുഹുരീക്ഷണേന ॥ ൧-൩൯॥
പ്രതിക്ഷണം പ്രേമവിശേഷജാഭിസ്സമ്ഭാവനാഭിഃ കമലാസനായാഃ ।
പുരാഽഽത്മനാ കല്പിതമമ്ബുരാശേഃ പ്രമാര്ജയന്തം മഥനാവമാനമ് ॥ ൧-൪൦॥
പര്യായതഃ പാണിധൃതം സരോജം വിന്യസ്യ വിന്യസ്യ ദൃശോഃ പദവ്യാമ്।
നിദ്രാം പ്രബോധം ച മുഹുര്ന്നയന്തീം പദ്മാസനാം സസ്മിതമീക്ഷമാണാമ് ॥ ൧-൪൧॥
സ്വച്ഛസ്വദേഹപ്രതിബിമ്ബിതേന ഫണാശ്മജാലേന ഫണീശ്വരസ്യ ।
ഭാസ്വത് ഫലസ്തോമനിരന്തരസ്യ വഹന്തമാഭാം വടപാദപസ്യ ॥ ൧-൪൨॥
അജസ്രമാസീനരഥാങ്ഗശങ്ഖമതിപ്രസന്നം കമലാധിവാസമ് ।
സന്താപവിച്ഛേദകരം പ്രജാനാം ഹ്രദം മഹീയാംസമിവാഭിഗമ്യമ് ॥ ൧-൪൩॥
വക്തും മിഥോ രാഹുവിചേഷ്ടിതാനി കര്ണദ്വയാഭ്യര്ണമുപേയിവാംസൌ ।
അലബ്ധകാലാവിവ ഭാനുചന്ദ്രൌ രഥാങ്ഗശങ്ഖൌ ദധതം കരാഭ്യാമ് ॥ ൧-൪൪॥
ദ്വാരസ്ഥസേനാപതിചോദിതേന നിവാരിതാഃ കഞ്ചുകിമണ്ഡലേന ।
സുരാഃ പ്രമോദസ്ഖലിതൈര്വചോഭിഃ സ്ഥിത്വൈവ തേ വ്യോമനി തുഷ്ടുവുസ്തമ് ॥ ൧-൪൫॥
നമഃ പരസ്മൈ പുരുഷായ തുഭ്യം ഗിരാം ധിയാമപ്യപഥി സ്ഥിതായ ।
അസ്മാന് പുനസ്ത്രാതുമുദഗ്രമോഹാന് കൃപാബലാത് കല്പിതവിഗ്രഹായ ॥ ൧-൪൬॥
ഭാഗീരഥീ പാദകുശേശയാത്തേ വിനിര്ഗതാ വിശ്വമിദം പുനീതേ ।
കസ്ത്വാം പുനര്ഭാവയതോ ജനസ്യ ശുദ്ധിം പരിച്ഛേത്തുമലം മനീഷീ ॥ ൧-൪൭॥
അനന്തശക്തേരപവിക്രിയസ്യ തിസ്രസ്ത്രിലോകീശ്വര ശക്തയസ്തേ ।
വിതന്വതേ സ്ഥാവരജങ്ഗമാനാമുത്പാദനക്ഷേമവിലോപനാനി ॥ ൧-൪൮॥
കടാക്ഷമാത്രേണ ഭവാമ്ബുരാശേഃ പാരം പരം പ്രാപയിതുസ്ത്രിലോകീമ് ।
സകൃന്നമസ്യാ പരമാതരസ്തേ യത്നാനുരൂപം ഹി ഫലം ക്രിയാണാമ് ॥ ൧-൪൯॥
ത്വം ജ്യോതിരാപസ്ത്വമസി ത്വമുര്വീ ത്വം വ്യോമ വൈശ്വാനരസാരഥിസ്ത്വമ് ।
ത്വം ജീവവര്ഗഃ പരമസ്ത്വമാത്മാ യന്നാസി കിം നാമ ജഗത്പതേ തത് ॥ ൧-൫൦॥
നവാഭ്രവര്ണം നലിനായതാക്ഷം പീതാമ്ബരം ഹാരകിരീടിനം ത്വാമ് ।
വയം തു സേവേമഹി വീക്ഷമാണാഃ സായൂജ്യമന്വിഛതി കഃ സുഖാര്ഥീ ॥ ൧-൫൧॥
അലം ന നിര്ദേഷ്ടുമിയത്തയാ ത്വാമശേഷനാഥ ശ്രുതിരഗ്രിമാപി ।
സ ഏവ സാക്ഷാത്ക്രിയതേ പുനസ്ത്വമഹോ ജിതം നഃ സുകൃതൈരനല്പൈഃ ॥ ൧-൫൨॥
തൃണായ മത്വാ നിഖിലാനി ശാര്ങ്ഗിന് പദാനി വൈധേയമനോഹരാണി ।
ആവൃത്തിശൂന്യം പരമം പദം തേ വാഞ്ഛന്തി വൈരാഗ്യധനാ മഹാന്തഃ ॥ ൧-൫൩॥
ഇതി സ്തുതോ ദേവഗണേന ദേവോ ദയാനിധിര്ദാനവകാലരാത്രിഃ ।
ന്യഷീദദുത്ഥായ ഭരാവഭുഗ്നേ ഭുജങ്ഗതല്പേ ഭുവനൈകനാഥഃ ॥ ൧-൫൪॥
വിഷ്വക് സ വൈകുണ്ഠവിലാസിനീനാം സലീലമാന്ദോലിതചാമരാണാമ് ।
നിവാരയന്നഗ്രകരാരവിന്ദൈഃ കോലാഹലം കാഞ്ചനകങ്കണോത്ഥമ് ॥ ൧-൫൫॥
പ്രസാദവത്യാ കമലാസനാദീന് സുരാനശേഷാനനുഗൃഹ്യ ദൃഷ്ട്യാ ।
ഉവാച വാചം ദശനാംശുപൂരൈഃ സമേധയന് ദുഗ്ധമയം പയോധിമ് ॥ ൧-൫൬॥
അധിജ്യകോദണ്ഡധരോ നിഷങ്ഗീ സന്നാഹവാന് പാണിധൃതൈകബാണഃ ।
അയം സമാജോ ഭവതാം ദ്വിഷദ്ഭ്യോ ഭയം സമാവേദയതി സ്ഫുടം മേ ॥ ൧-൫൭॥
അലം വിലമ്ബേന ദിവൌകസസ്തന്നിവേദ്യതാമദ്യ കുതോ ഭയം വഃ ।
അയം കരോ ദുഷ്ടവധോത്സുകം മേ സുദര്ശനം ന ക്ഷമതേ നിരോദ്ധുമ് ॥ ൧-൫൮॥
ഇത്യൂചിവാംസം പരമം പുമാംസം നത്വാ ശിരോഭിര്ബഹുശഃ സുരാസ്തേ ।
ആരൂഢഹര്ഷാതിശയാഃ സ്വമര്ഥമാരേഭിരേ വക്തുമശേഷമേവ ॥ ൧-൫൯॥
നിവാര്യ സര്വാനപി വക്തുകാമാന് സേനാപതിസ്താനമരാന് കരേണ ।
സവിഭ്രമപ്രേരിതയാ പുരസ്ഥം ദൃഷ്ട്യാ സരോജാസനമാജുഹാവ ॥ ൧-൬൦॥
അഥാഗതസ്തേന കരേ ഗൃഹീത്വാ നീതഃ പ്രഭോരന്തികമബ്ജയോനിഃ ।
വക്തും നിയുക്തഃ സ കൃതപ്രണാമോ വിജ്ഞാപയാമാസ വിനീതവേഷഃ ॥ ൧-൬൧॥
വയം ത്വയാ ദത്തവിഭൂതയോഽപി മോഹാതിരേകാദഭിമന്യമാനാഃ ।
കൃച്ഛ്രേ പുനസ്ത്വാം ശരണം വ്രജന്തഃ ഹാ നിസ്ത്രപാണാം പ്രഥമേ ഭവാമഃ ॥ ൧-൬൨॥
അപാരദുഃഖാര്ണവപോതപാത്രീം ത്വയാ കൃപാമുദ്വഹതാതിഗുര്വീമ് ।
കൃതഘ്നതാജന്മഭുവാമമീഷാമസ്മാകമര്ഥേ ന കിമന്വഭാവി ॥ ൧-൬൩॥
മനസ്വിലോകസ്യ വിഗര്ഹണീയേ പ്രതിഗ്രഹേ വര്ജയതാ ജുഗുപ്സാമ് ।
പുരാ പുരസ്താദ്ബലിദാനവസ്യ പ്രസാരിതോ നാഗ്രകരസ്ത്വയാ കിമ് ॥ ൧-൬൪॥
ദൈത്യാധിരാജേന ഹിരണ്യനാമ്നാ പര്യാകുലം ത്രാതുമശേഷലോകമ് ।
ഇദം തു ദിവ്യം പരിഹൃത്യ രൂപം ന ത്വം കിമാസീര്നരതിര്യഗാത്മാ ॥ ൧-൬൫॥
സ്വവിക്രമാക്രാന്തസുരാസുരസ്യ രക്ഷഃപതേര്നിഗ്രഹണാദരേണ ।
ഭൂത്വാ സുതഃ പങ്ക്തിരഥസ്യ രാജ്ഞസ്താം താമവസ്ഥാം ന കിമന്വഭൂസ്ത്വമ് ॥ ൧-൬൬॥
അനേകധാ പാലയിതാരമേവം സമ്പ്രത്യപി ത്വാം ശരണം പ്രപന്നാഃ ।
സന്താപഹാരീ നനു ചാതകാനാം ഭൂയോഽപി ഭൂയോഽപി പയോദ ഏവ ॥ ൧-൬൭॥
വിശ്വം വിദന്നപ്യവിദന്നിവ ത്വം നാഥാനുയുങ്ക്ഷേ ഭയഹേതുമസ്മാന് ।
അനുഗ്രഹസ്യൈതദപി പ്രഭൂണാം പ്രായഃ പ്രകാരാന്തരമാശ്രിതേഷു ॥ ൧-൬൮॥
തപോഭിരുഗ്രൈര്ഭഗവന് സുരാണാമവധ്യഭാവം ദനുജാഃ പ്രപന്നാഃ ।
പാതാലമുര്വീം ച വിജിത്യ ദര്പാദുപക്രമം തേ ദിവമദ്യ ജേതുമ് ॥ ൧-൬൯॥
ന ജാതു ശൂന്യഃ കുലിശേന പാണിര്വക്ഷോ ന മുക്തം മണികങ്കടേന ।
ശക്രസ്യ ദൈത്യാഗതിശങ്കിനോഽസ്യ നാസജ്ജിതസ്തിഷ്ഠതി വാരണേന്ദ്രഃ ॥ ൧-൭൦॥
ദണ്ഡം യമാത്പാശമപാമധീശാദ്ഗദാം കുബേരാത്കുലിശം മഘോനഃ ।
ആദാതുകാമഃ പ്രഹിണോതി ദൂതാന് കംസഃ സ്വദോര്വിക്രമനിര്ജിതാശഃ ॥ ൧-൭൧॥
രണേ വിനിര്ജിത്യ ബലം സുരാണാം പരാക്രമേണാപ്രതിമേന വീരഃ ।
ഭോജേശ്വരഃ ക്രീഡതി സാവരോധോ മൂലേഷു സമ്പ്രത്യമരദ്രുമാണാമ് ॥ ൧-൭൨॥
ധനുര്ധരാധ്യാസിതവപ്രശീര്ഷാഃ ദ്വാഃപാലനവ്യഗ്രസമഗ്രയോധാഃ ।
പ്രവീരനിര്ഭര്ത്സിതകാന്ദിശീകാ സ്ഥാതും ന ജാനാതി പുരീ സുരാണാമ് ॥ ൧-൭൩॥
ഹാഹേതി വിക്രോശദനാഥമേതദ്വിശ്വം ജഗത്പീഡയതഃ പ്രകാമമ് ।
ത്വയാ വിനാഽന്യസ്ത്രിഷു വിഷ്ടപേഷു ന കര്തുമീഷ്ടേ നരകസ്യ ഭങ്ഗമ് ॥ ൧-൭൪॥
പ്രലമ്ബകേശിപ്രമുഖാസ്തഥാന്യേ പരസ്സഹസ്രം പരിയന്തി ദൈത്യാഃ ।
നിര്ഘാതകല്പൈര്നിജസിംഹനാദൈര്വിദാരയന്തോ വിയദാഹവേഷു ॥ ൧-൭൫॥
ഷട് സൂനവസ്സന്തി ഹിരണ്യനാമ്നോ ദൈത്യസ്യ പാതാലതലാധിവാസൈഃ ।
തൈര്ന്നഃ ക്രിയന്തേ ദുരിതാനി യാനി വക്തും ന ശക്യാനി മുകുന്ദ താനി ॥ ൧-൭൬॥
തേഷാം മഹീധ്രപ്രതിമാകൃതീനാം ഭാരം മഹീ സോഢുമസാവശക്താ ।
അസ്മാന് പുരസ്കൃത്യ ഭവത്സകാശം പ്രാപ്താ നിജക്ലേശനിവേദനായ ॥ ൧-൭൭॥
തദേതദാവേദനമസ്മദീയം ശ്രുത്വാ പ്രമാണം പ്രഭുരിത്യുദീര്യ ।
വിധിര്വ്യരംസീദ്വിഹിതപ്രണാമഃ സ ചാപി ഗമ്ഭീരമുവാച ദേവഃ ॥ ൧-൭൮॥
അലം വിഷാദേന ദിവൌകസോ വഃ സമീഹിതം ഹസ്തഗതം മനുധ്വമ് ।
വ്രതം ഹി മേ കേവലമേതദേവ സംരക്ഷണം യച്ഛരണാഗതാനാമ് ॥ ൧-൭൯॥
മാമര്ഥയന്തേ വസുദേവപത്ന്യൌ പത്നീ ച നന്ദസ്യ സുതം ഗുണാഢ്യമ് ।
അംശദ്വയേന വ്രതകര്ശിതാങ്ഗീസ്തിസ്രോഽപി താഃ പുത്രവതീര്വിധാസ്യേ ॥ ൧-൮൦॥
ഇയം ച ലോകത്രിതയസ്യ മാതാ മായാഭിധാനാ മമ ശക്തിരഗ്ര്യാ ।
കാര്യാണി വഃ കാന്യപി കര്തുകാമാ ജനിഷ്യതേ ജന്മവിനാശശൂന്യാ ॥ ൧-൮൧॥
തദ്ഗച്ഛത സ്വര്ഗമപേതഖേദാഃ ന കാലഹാനിഃ പരിശങ്കനീയാ ।
അനേന ശാര്ങ്ഗേണ ശപേ ശരൈര്വഃ സദ്യോ മനഃശല്യമപാകരിഷ്യേ ॥ ൧-൮൨॥
ഇതി തമമരലോകം സാന്ത്വയിത്വാ സ ദേവഃ
സപദി നവഘനാഭഃ പദ്മനാഭസ്തിരോഽഭൂത് ।
സ ച വിഹിതനമസ്യസ്തസ്യ വാചം പ്രശംസന്
നിജപദമഭിപേദേ ഹര്ഷപര്യാകുലാത്മാ ॥ ൧-൮൩॥
ഇതി സുകുമാരകൃതൌ കൃഷ്ണവിലാസകാവ്യേ പ്രഥമസ്സര്ഗഃ ॥ ൧ ॥
ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ
അഥൈകദാ പുത്രഫലാനി സമ്യഗ്വ്രതാനി ബാഹ്യോപവനേ ചരന്തീമ് ।
രഥേന കംസോ വസുദേവയുക്തഃ സ്വസാരമാലോകയിതും ജഗാമ ॥ ൨-൦൧॥
സ്ഫുരത്പ്രഭാപല്ലവിതാങ്ഗയഷ്ടീം കഥഞ്ചിദൂഢസ്തനമഞ്ജരീകാമ് ।
തത്രാലകൈഃ ഷട്/പദിനീമജാനാത് സ താം ലതാമധ്യഗതാം ചിരേണ ॥ ൨-൦൨॥
സാ സന്നതാങ്ഗീ നിയമാവസാനേ ജ്യേഷ്ഠായ തസ്മൈ വിദധേ നമസ്യാമ് ।
സ ചാശിഷാ താമനുഗൃഹ്യ സാധ്വീം ഭോജേശ്വരോ വാക്യമിദം ബഭാഷേ ॥ ൨-൦൩॥
അദ്യാപി ബാലാസി സുതാനനേകാന് പ്രസോഷ്യസേ കിം വ്രതയാതനാഭിഃ ।
പശ്യാധുനാ പല്ലവസൂതികാലേ കിം കല്പതേ ചൂതലതാ ഫലായ ॥ ൨-൦൪॥
കൃശാസി കാമം വിരമ പ്രയാസാന്മനോഭിരാമാനുപഭുങ്ക്ഷ്വ ഭോഗാന് ।
അങ്ഗാനി തേ സന്നതഗാത്രി ദുഃഖം മൃണാലകല്പാനി കഥം സഹേരന് ॥ ൨-൦൫॥
താമേവമുക്ത്വാ സ തു സാഭ്യനുജ്ഞാം രഥം സമാരോപ്യ സഹൈവ പത്യാ ।
പ്രയാതുകാമഃ പുരമന്തരിക്ഷേ ശുശ്രാവ വാചം ശതധാരകല്പാമ് ॥ ൨-൦൬॥
ത്വദന്തികസ്ഥാ സഹജാശമീയം പ്രസോഷ്യതേ പുത്രമയം കൃശാനുമ് ।
മരുത്സമിദ്ധസ്സ തു ദുര്നിവാരസ്ത്വാം ഭസ്മസാത് കംസ കരിഷ്യതീതി ॥ ൨-൦൭॥
നിശമ്യ തദ്ഭൂതവചോ നികാമം കംസസ്സ രോഷാഗമദുര്നിരീക്ഷ്യഃ ।
കൃപാം പരിത്യജ്യ കൃപാണപാണിഃ സ്വസുര്വധായ സ്വയമുദ്യതോഽഭൂത് ॥ ൨-൦൮॥
നൃശംസകൃത്യേ നിതരാം പ്രവൃത്തമുദഗ്രകോപസ്ഫുരിതാധരോഷ്ഠമ് ।
പ്രസാദയന്നാനകദുന്ദുഭിസ്തമുവാച ധീമാനുപപത്തിയുക്തമ് ॥ ൨-൦൯॥
അലം തവാനേന വധോദ്യമേന ത്വയാ വിധേയോ നൃപതേ വിമര്ശഃ ।
കിമേഷ നാശ്രാവി വിചാരശൂന്യം വ്രജന്ത്യനര്ഥാ ഇതി സാധുവാദഃ ॥ ൨-൧൦॥
ഭയേന യുദ്ധേഷു പുരന്ദരാദീന് സുരാന് പരാചസ്ത്രപയാ വിമുഞ്ചന് ।
മഹീശ്വര സ്ത്രീവധപാതകേഽസ്മിന് കഥം തവോപക്രമതേ കൃപാണഃ ॥ ൨-൧൧॥
അനേന കിം വാ തവ ജീവിതേന യദ്രക്ഷണം സ്യാത് സഹജാവധേന ।
ഗുണേന കേനാപി ഹി ലബ്ധനാമ്നാമപി സ്വനാശാദയശോ ഗരീയഃ ॥ ൨-൧൨॥
പ്രപദ്യമാനസ്യ സദാഭിവൃദ്ധിം ദിവാനിശം പ്രീണയതശ്ച ലോകാന് ।
ഭവദ്യശശ്ചന്ദ്രമസോഽസ്യ മാഭൂന്നവഃ കലങ്കോ ഭഗിനീവധേന ॥ ൨-൧൩॥
സ്വസുര്വധേനാസ്യ ഭവേദകീര്തിസ്തേന ത്യജേയുസ്സുഹൃദോഽപി ഭീതാഃ ।
ഇത്യേവ നൂനം ഭുജനിര്ജിതൈസ്തൈസ്സുരൈഃ പ്രയുക്തസ്സുമഹാനുപായഃ ॥ ൨-൧൪॥
കാലേന തദ്ദ്രക്ഷ്യസി യന്മദുക്തം മാ ഭൂത്തവാസ്മിന് വിഷയേഽപി ശങ്കാ ।
തഥാപി ചേതസ്തവ ശങ്കതേ ചേദാകര്ണ്യതാം തര്ഹ്യപരഃ പ്രകാരഃ ॥ ൨-൧൫॥
സര്വാണ്യപത്യാനി വശേ തവാഹം ജാതാനി ജാതാനി സമര്പയിഷ്യേ ।
തന്നിഗ്രഹം വാ തദനുഗ്രഹം വാ വിചിന്ത്യ കര്താസി ദശാനുരൂപമ് ॥ ൨-൧൬॥
കിം ബുദ്ധിമാന്ദ്യേന നിജേന തസ്യ കിം ഭാഗധേയേന വരാങ്ഗനായാഃ ।
ബലേന കിം വാ ഭവിതവ്യതായാസ്തഥേതി ജഗ്രാഹ വചസ്തദീയമ് ॥ ൨-൧൭॥
വധപ്രവൃത്തോ വസുദേവമന്ത്രപ്രഭാവസംസ്തമ്ഭിതഘോരകര്മാ ।
നിവൃത്യ നിസ്ത്രിംശമഹാഭുജങ്ഗോ മഹീഭൃതഃ കോശബിലം വിവേശ ॥ ൨-൧൮॥
സത്യാ നു സാ സ്യാദശരീരിണീ വാക് സത്യം കിമേതദ്വസുദേവവാക്യമ് ।
വിതര്കയന്നേവമുദസ്തകേതും പുരീം പ്രപേദേ മണിതോരണാഢ്യാമ് ॥ ൨-൧൯॥
ആലോകനൈര്മൌലിഷു ഭൂപതീനാമാസജ്ജയന്നഞ്ജലിബന്ധനാനി ।
സ വൈമനസ്യേന മുഖസ്ഥിതേന ഭയാവഹഃ സ്വം ഭവനം ജഗാമ ॥ ൨-൨൦॥
വിശങ്കമാനഃ സ ഗൃഹോപകണ്ഠേ തൌ സദ്മനി ക്വാപി വിധായ ഗുപ്തൌ ।
പരാക്രമാക്രാന്തസമസ്തലോകഃ പുരേവ ഭോഗാനയമന്വഭുങ്ക്ത ॥ ൨-൨൧॥
മായാ ഹരേസ്സാഽഥ ഹിരണ്യപുത്രാന് യാന് ദേവകീഗര്ഭഗതാനകാര്ഷീത് ।
ഭോജേശ്വരസ്സത്വരമേത്യ ഭീത്യാ താന് ജാതമാത്രാനവധീത് ക്രമേണ ॥ ൨-൨൨॥
ജഗദ്വിഭൂത്യൈ പരമസ്യ പുംസഃ യോ ദേവകീഗര്ഭമവിക്ഷദംശഃ ।
ആകൃഷ്യ തസ്മാന്മുരവൈരിമായാ തം രോഹിണീഗര്ഭഗതം ചകാര ॥ ൨-൨൩॥
ചകാസ സപ്തച്ഛദപാണ്ഡുരേണ സുതേന സാ ഗര്ഭതിരോഹിതേന ।
വലാഹകാന്തര്ഹിതശീതഭാനോര്ദിശോ ദശാം വൃത്രജിതഃ പ്രപന്നാ ॥ ൨-൨൪॥
തതസ്സമാഹ്ലാദനമീക്ഷണാനാമസൂത പുത്രം ശരദിന്ദുകല്പമ് ।
പ്രകര്ഷമാപന്നുദയേന യസ്യ സദ്യഃ സമുദ്രാ ഇവ സത്വവന്തഃ ॥ ൨-൨൫॥
പത്യുസ്സമാദിഷ്ടമിദം വിധായ ശേഷം ചികീര്ഷുസ്സുരകാര്യമാര്യാ ।
ചരാചരാണാം ജഗതാം സവിത്രീ സാ ശ്രദ്ദധേ ജന്മഭുവം യശോദാമ് ॥ ൨-൨൬॥
അഥ പ്രജാനാമഭിവൃദ്ധികാമോ ദേവോ ദയായാഃ കില ജന്മഭൂമിഃ ।
സ്വജന്മനേ ജന്മവിനാശഹേതുഃ പ്രാപ്യസ്സതാം പ്രാപ സ ദേവകീം താമ് ॥ ൨-൨൭॥
കൃശാവലഗ്നാ കുചയോര്ഗരിമ്ണാ സാ ദേവകീ സന്നതഗാത്രയഷ്ടിഃ ।
ജഗത്ത്രയീപുണ്യകൃതാവലമ്ബാ ബഭാര ഗര്ഭേണ ജഗന്നിവാസമ് ॥ ൨-൨൮॥
അന്തര്ദധാനാ സരസീരുഹാക്ഷം സ്വേനാവതാരേണ ഭുവം പുനാനാ ।
സാ ദേവകീ സാ ച കവേരകന്യാ മിഥോഽദധാതാമുപമാനഭാവമ് ॥ ൨-൨൯॥
അലം നിവാസായ ന യസ്യ വിശ്വം വസന് സ ഗര്ഭേ മുമുദേ മുകുന്ദഃ ।
പരോപകാരപ്രഭവം ഹി ദുഃഖം പുംസസ്സുഖായൈവ മഹത്തരസ്യ ॥ ൨-൩൦॥
ബഹിഃസ്ഫുരന്ത്യാ കരപാഞ്ചജന്യത്വിഷേവ വിഷ്ണോരുദരസ്ഥിതസ്യ ।
അധത്ത തസ്യാസ്തപനീയവര്ണാ മധൂകപുഷ്പച്ഛവിമങ്ഗയഷ്ടിഃ ॥ ൨-൩൧॥
ബഭാര ഹാരം കുചയോര്ന തന്വീ ന പാദയോര്നൂപുരമാമുമോച ।
ദധൌ മണിം ഭാരഭിയാ ന മൌലൌ തദേവ കൈവല്യമഭൂഷയത്താമ് ॥ ൨-൩൨॥
ദൃശഃ പ്രയത്നേന ദധൌ തിരശ്ചീരുവാച മന്ദം നിഭൃതം ജഹാസ ।
ശനൈര്യയൌ ദത്തകരാ സഖീഭിര്ഭൃശം നിശശ്വാസ ച താവദേവ ॥ ൨-൩൩॥
സഹൈവ ഹര്ഷേണ സുധാശനാനാം സഹൈവ പുണ്യേന വസുന്ധരായാഃ ।
ഭയേന ഭോജാധിപതേശ്ച ദേവോ സഹൈവ ഗര്ഭേ വവൃധേ മുകുന്ദഃ ॥ ൨-൩൪॥
ശിരോഭിരൂഢേന വനസ്പതീനാം ഫലോപഹാരേണ നിവേദിതര്ദ്ധിഃ ।
പ്രാവൃട് സമാസാദിതസൂതികാലാം താം ദേവകീം ദ്രഷ്ടുമിവാജഗാമ ॥ ൨-൩൫॥
അഥൈകദേശാ ഇവ വാരിരാശേരുച്ചൈഃ പുരോമാരുതവിപ്രകീര്ണാഃ ।
വൃതാസ്തഡിദ്വിദ്രുമവല്ലരീഭിര്വിരേജിരേ വ്യോമനി വാരിവാഹാഃ ॥ ൨-൩൬॥
ബലാഹകവ്രാതഭവൈസ്തമോഭിര്ദിനേഷു ദുര്ബോധപുരഃസ്ഥിതേഷു ।
ന കശ്ചിദാസീദഭിസാരികാണാം വിദ്യുത്പ്രകാശേന വിനാഽന്തരായഃ ॥ ൨-൩൭॥
പയോദഭസ്ത്രാന്തരനിര്ഗതേന ഝാത്കാരിണാ ചണ്ഡസമീരണേന ।
വിയോഗിനാം ചേതസി മേഘകാലഃ സന്ധുക്ഷയാമാസ മനോഭവാഗ്നിമ് ॥ ൨-൩൮॥
സ്മരേണ ലോകത്രിതയേശ്വരേണ സമ്ഭാവിതാജ്ജീവിതനിര്വിശേഷമ് ।
ഋതോര്വസന്താജ്ജ്വലദാഗമസ്യ ജഹാര ജാതിര്നിഖിലം നികര്ഷമ് ॥ ൨-൩൯॥
ബലാദ്ഗൃഹീതാ ഇവ വൈതസീഭിഃ ശാഖാഭിരാരൂഢമദാ ഇവോച്ചൈഃ ।
പരിസ്ഖലന്ത്യോ നിഖിലാസ്തടിന്യഃ ജഗ്മുര്ജവാദുദ്ഭടഫേനഹാസാഃ ॥ ൨-൪൦॥
ഉദാരസൌരഭ്യവശീകൃതാനാമന്വീയമാനഃ പടലൈരലീനാമ് ।
അകല്പയത് കേതകമാതരിശ്വാ മനോഭവസ്യാപി മനോവികാരമ് ॥ ൨-൪൧॥
അത്യമ്ബുപാനപ്രഭവസ്യ കര്തുമന്തര്ജഡിമ്നഃ പ്രതിസംവിധാനമ് ।
പപുസ്തിരസ്കാരപദേന മേഘാഃ മയൂഖമാലാമരവിന്ദബന്ധോഃ ॥ ൨-൪൨॥
രരാജ ഖര്ജൂരഫലപ്രകാശം നവം പയഃ കാനനപല്വലേഷു ।
പയോദവൃന്ദൈഃ പരിപീയ മുക്തം പ്രഭാകരസ്യേവ മരീചിജാലമ് ॥ ൨-൪൩॥
മഹീഭൃതാം മൂര്ദ്ധസു ദത്തപാദം വിലോക്യ മിത്രം വിഹതപ്രതാപമ് ।
മഗ്നേ ജലേ മര്തുമിവാരവിന്ദേ മധുവ്രതാശ്ചുക്രുശുരന്തരിക്ഷേ ॥ ൨-൪൪॥
നിഷേവ്യ ഹംസാ മധുരൈര്വചോഭിഃ പദ്മാകരം ലബ്ധസമീഹിതാര്ഥാഃ ।
സദ്യോ യയുസ്തസ്യ വിപത്തികാലേ ജലാശയാനാം പ്രകൃതിഃ കിലൈഷാ ॥ ൨-൪൫॥
പ്രരൂഢസസ്യാഃ ഫലമൂലശാകൈര്നിരന്തരാഃ സ്വാദുനവോദകാഢ്യാഃ ।
പല്ലീജുഷാം ചേതസി പാമരാണാം ധൃതിം പരാമാദധിരേ വനാന്താഃ ॥ ൨-൪൬॥
സമുന്മിഷന്തീ ഗിരിമല്ലികാനാം പ്രസൂനരാജിസ്സുതരാം വിരേജേ ।
മുക്ത്വാ നഭോ മേഘവിമര്ദഭീത്യാ നക്ഷത്രമാലേവ ഗതാ ധരിത്രീമ് ॥ ൨-൪൭॥
ധാരാലജീമൂതകൃതാന്ധകാരേ തസ്മിന്നപര്യന്തജഡിമ്നി കാലേ ।
അലക്ഷ്യമാണഃ ക്വചിദംശുമാലീ ദിവാഽപ്യുവാസേവ തനൂനപാതി ॥ ൨-൪൮॥
ഇതി പ്രവൃത്തേ സമയേ ഘനാനാം മാസേ നഭസ്യേ നിശി മധ്യമായാമ് ।
ഗണേ ശുഭാഖ്യായിനി ച ഗ്രഹാണാം ദേവക്യുവാഹ പ്രസവാഭിമുഖ്യമ് ॥ ൨-൪൯॥
ഹരത്സു ബാഹ്യം ഭുവനസ്യ താപം പ്രാവൃട് പ്രസൂതേഷു വലാഹകേഷു ।
അസൂത തസ്യാന്തരതാപശാന്ത്യൈ കൃഷ്ണാമ്ബുവാഹം കൃപയേവ ദേവീ ॥ ൨-൫൦॥
ദിശഃ പ്രസേദുഃ സഹ നിമ്നഗാഭിര്ജഹര്ഷ ലോകേന സഹാമ്ബുരാശിഃ ।
ജാതേ മുകുന്ദേ മുമുചുശ്ച സദ്യഃ ഭയേന ദേവാഃ സഹ പുഷ്പവൃഷ്ടിമ് ॥ ൨-൫൧॥
മനോഭിരാമേണ മധുവ്രതാനാം നാദേന ശംസന്നിവ ദിഷ്ടവൃദ്ധിമ് ।
ചചാര വായുഃ സുമനോംഽശുകാനി സമ്പ്രാപ്യ സമ്പ്രാപ്യ മഹീരുഹേഭ്യഃ ॥ ൨-൫൨॥
വ്യജൃമ്ഭത പ്രസ്ഫുടശങ്ഖനാദഃ താരേണ ഗീതധ്വനിനാ വിമിശ്രഃ ।
സമശ്നുവാനഃ കകുഭാം മുഖാനി ദിവൌകസാം മങ്ഗലതൂര്യഘോഷഃ ॥ ൨-൫൩॥
ത്രപാമപാസ്യന് വിനയം വിലുമ്പന് നീതിം നിഗൃഹ്ണന് ഭയമാശു ഭഞ്ജന് ।
ശരീരിണാമച്യുതജന്മജന്മാ മോദോ ജജൃമ്ഭേ മദനിര്വിശേഷഃ ॥ ൨-൫൪॥
ആഷാഢിനം പാണിമുദസ്യ ദൂരം ബ്രഹ്മര്ഷിലോകഃ പതദുത്തരീയഃ ।
നനര്ത പര്യാകുലപാദചാരഃ പ്രഹസ്യമാനഃ സുരസുന്ദരീഭിഃ ॥ ൨-൫൫॥
ശൃങ്ഗോജ്ഝിതൈഃ കുങ്കുമവാരിപൂരൈരന്യോന്യമഭ്യുക്ഷണതത്പരാണാമ് ।
പ്രമോദജന്മാ ദിവി സമ്ബഭൂവ കോലാഹലഃ കോഽപി സുധാശനാനാമ് ॥ ൨-൫൬॥
പിതൄംശ്ച പുത്രാ പിതരശ്ച പുത്രാന് ഗുരൂംശ്ച ശിഷ്യാ ഗുരവശ്ച ശിഷ്യാന് ।
പതീംശ്ച ദാരാഃ പതയശ്ച ദാരാന് പ്രമോദമത്താസ്സിഷിചുഃ പയോഭിഃ ॥ ൨-൫൭॥
അസിഞ്ചദമ്ഭോരുഹയോനിരിന്ദ്രം തം പങ്കജാവാസമസിഞ്ചദിന്ദ്രഃ ।
അസിഞ്ചതാം ദ്വൌ വിബുധാനശേഷാന് സര്വേ സുരാസ്തൌ ച ബലാദസിഞ്ചന് ॥ ൨-൫൮॥
മിഥഃ പയോഭിഃ സിഷിചുര്വിനേദുഃ വവല്ഗുരുച്ചിക്ഷിപുരമ്ബരാണി ।
അന്യോന്യമംസേന സുദൂരമൂഹുര്മത്താ ഇവ സ്വര്ഗസദോ ബഭൂവുഃ ॥ ൨-൫൯॥
ത്രിലോകനാഥോദയസമ്ഭവേന മോദേന പര്യാകുലമാനസാനാമ് ।
ഗീതേ ച നൃത്തേ ച സുരാങ്ഗനാനാം ബഭൂവ താലസ്ഖലിതം ന ദോഷഃ ॥ ൨-൬൦॥
ശൃങ്ഗോദകാസ്ഫാലനരക്തനേത്രാഃ വിച്ഛിന്നഹാരാശ്ച്യുതകര്ണഭൂഷാഃ ।
പ്രഹാസസീദധ്വനിഭിര്വചോഭിഃ സമാലപന്തോ വിബുധാ വിജഹ്രുഃ ॥ ൨-൬൧॥
ജാതേ ഹരൌ ദൈത്യവിമര്ദനേന വിശ്വമ്ഭരാഭാരമപാചികീര്ഷൌ ।
മുനേഃ പ്രഹര്ഷഃ കലഹപ്രിയസ്യ ജഗത്പ്രഹര്ഷശ്ച സമാവഭൂതാമ് ॥ ൨-൬൨॥
ഇതി പ്രഹര്ഷാകുലിതൈര്മനോഭിഃ വിശൃങ്ഖലം ക്രീഡതി ദേഹിവര്ഗേ ।
കംസസ്സഭൃത്യഃ പ്രതിപദ്യ മൂര്ഛാം നിദ്രാഭിധാനാം ന കിമപ്യബോധി ॥ ൨-൬൩॥
ശ്യാമം ചതുര്ബാഹുമുദാരഹാരം കിരീടിനം കുണ്ഡലദീപ്തഗണ്ഡമ് ।
പിതാഽപി മാതാ ച വിലോക്യ പുത്രമാനന്ദമഗ്നൌ വിവശാവഭൂതാമ് ॥ ൨-൬൪॥
നിയമ്യ ഹര്ഷോദയപാരവശ്യം തം ദേവകീജാനിരുവാച വാചമ് ।
പ്രസീദ ഭീതോഽഹമതീവ കംസാദിദം തു രൂപം പ്രതിസംഹരേതി ॥ ൨-൬൫॥
തത്പ്രേരിതസ്തല്പഗതം കരാഭ്യാം തമാദദേ കല്പിതബാലഭാവമ് ।
തയോശ്ശയാനഃ കരയോസ്സ തസ്യ പ്രകാമമപ്രീയത പദ്മനാഭഃ ॥ ൨-൬൬॥
അശേത യഃ പ്രാഗ്വടപത്രമധ്യേ ലോകാനശേഷാനുദരേ ദധാനഃ ।
വിനാ തപോഭിഃ കിമു തസ്യ സിധ്യേത്തത്പാണിയുഗ്മേ ശയനം മുരാരേഃ ॥ ൨-൬൭॥
തമാലനിലേന തമോഭരേണ നിപീഡിതാശാവലയേ നിശീഥേ ।
ആദായ പങ്കേരുഹലോചനം തം സദ്യഃ സ നിര്ഗത്യ ഗൃഹാത് പ്രതസ്ഥേ ॥ ൨-൬൮॥
നിവാര്യ വര്ഷോദകമാത്മനൈവ പ്രകാശ്യ മാര്ഗം ഫണരത്നഭാസാ ।
ഉപായമുക്ത്വാ വസുദേവകര്ണേ ശേഷസ്സിഷേവേ ബഹുധൈവ വിഷ്ണുമ് ॥ ൨-൬൯॥
പുരാത് സ നിര്ഗത്യ പുമാംസമാദ്യം വഹന് വഹന്തീം യമുനാമപശ്യത് ।
കൂലങ്കഷൌഘാഽപി കലിന്ദകന്യാ തദീയഗുല്ഫദ്വയസോദകാഽഭൂത് ॥ ൨-൭൦॥
ഉത്തീര്യ താം തത്തടസംശ്രിതാനാം ദാതും കരം വാര്ഷികമാഗതാനാമ് ।
വ്രജൌകസാം നന്ദപുരോഗമാനാം പ്രീതോ നിവേശം സഹസാ വിവേശ ॥ ൨-൭൧॥
പ്രവിശ്യ ജാനന്നിവ നന്ദഗോപനിവേശനം സുപ്തശരീരിവര്ഗമ് ।
സുതാം പ്രസൂയ പ്രതിപന്നനിദ്രാം ദദര്ശ തദ്ധര്മവധൂം യശോദാമ് ॥ ൨-൭൨॥
തം ശായയിത്വാ ശയനേ തദീയേ കന്യാം സമാദായ നിപത്യ ഗച്ഛന് ।
ശുശ്രാവ പുത്രോദയഹര്ഷമൂലം കോലാഹലം ഗോപവധൂജനാനാമ് ॥ ൨-൭൩॥
കരേണ കന്യാം മനസാ ച പുത്രം വഹന് മുഹൂര്തേന വിലങ്ഘ്യ മാര്ഗമ് ।
വിശങ്കമാവിശ്യ ഗൃഹം ഗൃഹിണ്യാഃ നിധായ ബാലാം ശയനേ സ തസ്ഥൌ ॥ ൨-൭൪॥
സാ ചഞ്ചരീകസ്വനസന്നിഭേന നാദേന ലോകസ്യ മനോ ഹരന്തീ ।
രുരോദ കിഞ്ചിദ്വിവൃതേന ബാലാ സ്ഫുടത്പയോജാകൃതിനാ മുഖേന ॥ ൨-൭൫॥
ആകര്ണ്യ ബാലധ്വനിമസ്തനിദ്രാഃ പ്രധാവ്യ രക്ഷാപുരുഷാ ജവേന ।
പ്രബോധ്യ യത്നേന പതിം പൃഥിവ്യാഃ ശശംസുരസ്മൈ ഭഗിനീം പ്രസൂതാമ് ॥ ൨-൭൬॥
സദ്യഃ സമാഗത്യ സ തത്ര ദൃഷ്ട്വാ ബാലാമമര്ഷേണ വിമര്ശശൂന്യഃ ।
സ്വസ്രാ നിഷിദ്ധോഽപി വധാഭിലാഷീ ജഗ്രാഹ തസ്യാശ്ചരണൌ കരാഭ്യാമ് ॥ ൨-൭൭॥
ഉദസ്യ ദൂരം തരസാ കരേണ ചിക്ഷേപ താം ദുര്മതിരശ്മപൃഷ്ഠേ ।
മഹീമയാതൈവ ദിവി സ്ഥിതാ സാ ജജ്വാല ധാമ്നാ ജഗതാം സവിത്രീ ॥ ൨-൭൮॥
തതഃ കരൈസ്താമരസപ്രകാശൈഃ സാ മന്ദമാന്ദോലിതശസ്ത്രജാലാ ।
വിലോക്യ തം വിഹ്വലചിത്തവൃത്തിം ജഗാദ വാചം ജഗദേകമാതാ ॥ ൨-൭൯॥
ത്വമഗ്രഹീര്മച്ചരണൌ രുഷാഽപി പ്രായഃ ഫലം തസ്യ ന ഹന്മി യത്ത്വാമ് ।
ജാതഃ പൃഥിവ്യാം തവ ജാല്മ ഹന്താ സദ്യോ ഹിതം ചിന്തയ സാധയാമി ॥ ൨-൮൦॥
ഇതി നൃപമഭിധായ ജ്യോതിഷാ കുര്വതീ സാ തഡിദിവ നയനാനി പ്രാണിനാമാകുലാനി ।
സുരയുവതിഭിരുച്ചൈര്ഗീയമാനാപദാനാ സുരപദമഭിപേദേ പാടിതാഭ്രാ ജവേന ॥ ൨-൮൧॥
ശ്രുത്വാ തസ്യാ ശ്രവണപരുഷാം വാചമന്തര്വിഷണ്ണഃ
പുത്രാപായവ്യഥിതമനസം സാന്ത്വയിത്വാ സ്വസാരമ് ।
പദ്ഭ്യാമേവ സ്വഭവനമഥ പ്രാപ്യ കൃച്ഛ്രാദനൈഷീത്
കംസശ്ചിന്താകുലിതഹൃദയോ ജാഗ്രദേവ ത്രിയാമാമ് ॥ ൨-൮൨॥
ഇതി സുകുമാരകൃതൌ കൃഷ്ണവിലാസകാവ്യേ ദ്വിതീയാസ്സര്ഗഃ ॥ ൨ ॥
തൃതീയഃ സര്ഗഃ
പ്രാതഃ പ്രലമ്ബപ്രമുഖാനമാത്യാന് സര്വാന് സമാഹൂയ സ ഭോജരാജഃ ।
സവിഭ്രമപ്രേരിതദൃഷ്ടിദത്തേ സ്ഥാനേ നിഷണ്ണാനവദദ്വിനീതഃ ॥ ൩-൦൧॥
സന്ദിഹ്യ മോഹാദ്വസുദേവവാക്യം മയാ പ്രമാണീകൃതഭൂതവാചാ ।
ഹതാ നൃശംസേന സുതാ ഭഗിന്യാസ്തേനാവിലം മേ ഹൃദയം യശോഽപി ॥ ൩-൦൨॥
ജാതാം പുനഃ കാഞ്ചനകാഞ്ചനാഭാം സുതാം ഗതായുര്ന്നിശി ഹന്തുമൈച്ഛമ് ।
ഉത്പ്ലുത്യ സാ വ്യോമ്നി ജവാദതിഷ്ഠത് ശസ്ത്രോത്കടാ ദര്ശിതദിവ്യരൂപാ ॥ ൩-൦൩॥
നിയമ്യ സാ മാതുല ഇത്യമര്ഷം പ്രസേദുഷീ മാമവദച്ച ബാലാ ।
അരിര്മഹീയാനജനിഷ്ട ഭൂമൌ തവോചിതം സമ്പ്രതി ചിന്തയേതി ॥ ൩-൦൪॥
വ്യാഹൃത്യ മാം ദ്യാം പ്രതി ദേവനാരീഗണൈര്ഗതായാമിതി സേവിതായാമ് ।
ദേവ്യാമഹം ദുശ്ചരിതം സ്വമേവ സ്മരന് വിനിദ്രോ രജനീമനൈഷമ് ॥ ൩-൦൫॥
യുദ്ധേഷു ദേവാ പുരുഹൂതമുഖ്യാഃ ഭഗ്നാ മയാ സ്ഥാതുമശക്നുവന്തഃ ।
അശ്വാന് പരിത്യജ്യ വിമുച്യ നാഗാന് മുക്ത്വാ ച ശസ്ത്രാണി ദിശോ ദ്രവന്തി ॥ ൩-൦൬॥
തദേഷു നൈകോഽപി ഭുവം ഗതോ മേ ശക്നോതി കര്തും പ്രതികൂലഭാവമ് ।
മഹീയസഃ കിം ഘടതേ പരാഗഃ സമീരണസ്യാഭിമുഖം പ്രസക്തുമ് ॥ ൩-൦൭॥
കിമന്യദാര്താഭ്യവപത്തികാമഃ സുരേഷു സന്ദര്ശിതപക്ഷപാതഃ ।
അജായതോര്വ്യാമസുരാന്നിഹന്തും സ ഏവ മന്യേ സരസീരുഹാക്ഷഃ ॥ ൩-൦൮॥
സര്വേ വയം ദൈത്യകുലപ്രസൂതാഃ കേനാപി ജാതാ ഭുവി കാരണേന ।
സ തേന സന്നഹ്യതി ജേതുമസ്മാനുക്തോഽയമര്ഥഃ കില നാരദേന ॥ ൩-൦൯॥
അതസ്തദുച്ഛേദവിധൌ വിനിദ്രാഃ യതധ്വമദ്യൈവ ബലാനുരൂപമ് ।
നഖാഗ്രലാവ്യസ്തരുരങ്കുരാത്മാ പരശ്വധസ്യാപി തതോഽതിഭൂമിഃ ॥ ൩-൧൦॥
യസ്മിന് ഭവത്യാശ്രിതവത്സലത്വം വിപ്രേഷു യസ്യാസ്തി വിശേഷസങ്ഗഃ ।
മനോഹരം യശ്ച ബിഭര്തി രൂപം വധം സ ബാലോഽര്ഹതി മത്സകാശാത് ॥ ൩-൧൧॥
മഖാശ്ച തത്പ്രീതികൃതോ നിവാര്യാഃ നിവാരണീയാ ശ്രുതിരഗ്രിമാഽപി ।
തൃണീകൃതാശേഷജനപ്രഭാവാ സംസ്ഥൌതി യാ തന്മഹിമാനമേവ ॥ ൩-൧൨॥
ഗതേ വിരാമം ഗരുഡധ്വജേഽസ്മിന് മഖേഷു സര്വത്ര നിവാരിതേഷു ।
സുരേഷു സര്വേഷ്വപി ദുര്ബലേഷു ഹസ്തേ ഭവിഷ്യത്യമരാവതീ നഃ ॥ ൩-൧൩॥
ഇത്യൂചുഷസ്തസ്യ പദോപകണ്ഠം നീരാജയന്തോ മകുടപ്രഭാഭിഃ ।
അവാദിഷുര്വിക്രമദര്പിതാസ്തേ കൃതാട്ടഹാസധ്വനികമ്പിതാശാഃ ॥ ൩-൧൪॥
കിം ചിന്തയാ പാര്ഥിവ ഭുങ്ക്ഷ്വ ഭോഗാനസ്മാസു ജീവത്സു കുതോ രിപുസ്തേ ।
കഥം മയൂഖേഷു പരിസ്ഫുരത്സു സരോജബന്ധോസ്തമസാഭിഭൂതിഃ ॥ ൩-൧൫॥
അമാതരിശ്വാനമഹവ്യവാഹം അസൂര്യശീതാംശുമവജ്രപാണിമ് ।
അനച്യുതേശാനപിതാമഹം ച ദ്രഷ്ടാസി രാജന്നചിരേണ ലോകമ് ॥ ൩-൧൬॥
ഇത്യൂചുഷസ്താനുചിതോപഹാരൈഃ സമ്ഭാവ്യ കൃത്യേഷു സമാദിദേശ ।
സ ദേവകീമാനകദുന്ദുഭിം ച വിമോചയാമാസ ച ബന്ധനസ്ഥൌ ॥ ൩-൧൭॥
ലബ്ധ്വാ നിധാനം ന തഥാ ദരിദ്രോ ഗതിം സമാസാദ്യ തഥാ ന പങ്ഗുഃ ।
തഥാ ന ചാന്ധോ ദൃശമാപ്യ ഹൃഷ്യേദ്യഥാപ്തപുത്രഃ സ ജഹര്ഷ നന്ദഃ ॥ ൩-൧൮॥
തപനേ ചരമാചലം പ്രപന്നേ തമസാ ച സ്ഥഗിതേഷു ദിങ്മുഖേഷു ।
യമുനാതടവാസിനം തമൂചേ വസുദേവഃ പ്രതിപദ്യ നന്ദഗോപം ॥ ൩-൧൯॥
തപസാ തവ നന്ദഗോപ മന്യേ ഫലിതം ജന്മസഹസ്രസഞ്ചിതേന ।
ഋണമന്ത്യമപോഹിതും ത്വദീയം യദയം പുത്രനിധിഃ സമാവിരാസീത് ॥ ൩-൨൦॥
ഇഹ ഖേലതി പൂതനേതി കൃത്യാ ശിശുഹത്യാനിരതാ പുരോപകണ്ഠേ ।
തദഹര്ന്നിശമത്ര രക്ഷണീയോ നയനാനന്ദകരഃ സുതസ്ത്വയാഽയം ॥ ൩-൨൧॥
അഥവാ കിമിവാസ്യതേ ത്വയാസ്മിന്നിജമുത്സൃജ്യ പദം പുരോപകണ്ഠേ ।
സവിധേ ന വസന്തി ബുദ്ധിമന്തോ ഫണിനോ വായുസഖസ്യ ഭൂപതേശ്ച ॥ ൩-൨൨॥
പ്രതിവേദി നിവിഷ്ടപൂര്ണകുമ്ഭം വിലസത്തോരണമുജ്ജ്വലപ്രദീപമ് ।
വ്രജ ഗോകുലമാകുലം പ്രജാഭീഭവദീയാഗമനപ്രഹര്ഷിണീഭിഃ ॥ ൩-൨൩॥
ശിശുരസ്തി മമാപി രൌഹിണേയോ ഭവദീയേ വിഷയേ വിവര്ധമാനഃ ।
സ ച സാധു നിരീക്ഷ്യ രക്ഷിതവ്യോ വപുഷാ കേവലമാവയോര്ഹി ഭേദഃ ॥ ൩-൨൪॥
ഇത്യുക്ത്വാ ഗതവതി ദേവകീസഹായേ സംത്രസ്തഃ കഥമപി നീതരാത്രിശേഷഃ ।
ആരോഹത്യുദയമഹീധരസ്യ ശൃങ്ഗം തിഗ്മാംശൌ നിജവസതിം പ്രതി പ്രതസ്ഥേ ॥ ൩-൨൫॥
സചകിതമൃഗമണ്ഡലാനി കുര്വന് ശകടശതധ്വനിഭിര്വനാന്തരാണി ।
പ്രമുദിതമഥ ഗോകുലം പ്രപേദേ ദിശി ദിശി മാരുതധൂതകേതുമാലമ് ॥ ൩-൨൬॥
നിജവസതിമഭിപ്രപദ്യ തുഷ്ടഃ കിമപി ന കര്മ കരോതി നന്ദഗോപഃ ।
നവനലിനപലാശചാരുനേത്രം വദനമഹര്ന്നിശമാത്മജസ്യ പശ്യന് ॥ ൩-൨൭॥
മുഗ്ധഭാവമധുരേണ രഞ്ജയന് ശൈശവേന ഹൃദയം വ്രജൌകസാമ് ।
ഗോകുലേ സ വിജഹാര കേശവഃ ക്ഷീരവാരിനിധിമപ്യചിന്തയന് ॥ ൩-൨൮॥
വദനം മധുസൂദനഃ കരാഭ്യാം ചരണാങ്ഗുഷ്ഠമുപാനയത് പിപാസുഃ ।
ഗലിതേവ തതസ്സുരസ്രവന്തീ നഖമുക്താമണിദീധിതിച്ഛലേന ॥ ൩-൨൯॥
അമൃതാംശുരിവാപരഃ പ്രമോദം നയനാനാം ജനയന് സ പദ്മനാഭഃ ।
ഭവനം ഭവനാത് കരൌ കരാഭ്യാം വ്രജയോഷിദ്ഭിരനീയതാങ്കമങ്കാത് ॥ ൩-൩൦॥
അധഃ കദാചിച്ഛകടസ്യ ശായിതഃ സ്വകാര്യപര്യാകുലയാ യശോദയാ ।
സ ലീലയാ പാദസരോരുഹം ശനൈരുദഞ്ചയാമാസ സരോജലോചനഃ ॥ ൩-൩൧॥
മധുഭിദശ്ചരണാമ്ബുജതാഡിതം ശകടമാശു സമുത്ഥിതമമ്ബരേ ।
വിപരിവൃത്യ പപാത മഹീതലേ പടുതരധ്വനിപൂരിതദിങ്മുഖമ് ॥ ൩-൩൨॥
ശകടപതനജന്മ നന്ദമുഖ്യാഃ സ്തനിതമിവ ധ്വനിതം നിശമ്യ ഗോപാഃ ।
കിമിദമിതി ഭയേന തത്ര ജഗ്മുസ്ത്വരിതഗതിച്യവമാനകേശബന്ധാഃ ॥ ൩-൩൩॥
കുചകലശവിലഗ്നപാണിപദ്മാ വിഗലിതബന്ധമനോജ്ഞകേശപാശാ ।
സപദി സഹ സഖീഭിരന്വധാവത് കലമണിനൂപുരശിഞ്ജിതാ യശോദാ ॥ ൩-൩൪॥
കൃതസ്മിതം ക്വചിദപരിക്ഷതം സുതം വിലോക്യ തം പ്രമുദിതമാനസാ പരമ് ।
വ്രജൌകസാം സവിധനിവാസിനാം മുഖാദ്വിസിസ്മിയേ വിദിതതദീയവിക്രമാ ॥ ൩-൩൫॥
സ്രുതശോണിതമേവ മന്യമാനാ ചരണം തസ്യ നിസര്ഗപാടലം തത് ।
ഉദമാര്ജയദംശുകാഞ്ചലേന ദ്രുതമാഗത്യ പുനഃ പുനര്യശോദാ ॥ ൩-൩൬॥
തിലകം മധുവിദ്വിഷോ ലലാടേ രജസാ ഗോമയജന്മനാ വിധായ ।
ഉരസാ പരിരഭ്യ നന്ദഗോപഃ സുചിരം തസ്യ സുമങ്ഗലാനി ദധ്യൌ ॥ ൩-൩൭॥
ശകടം മധുസൂദനസ്യ ദൃഷ്ട്വാ ചരണോദഞ്ചനവിഭ്രമേണ ഭഗ്നമ് ।
അഥ വാരിനിധേര്വിവേശ ഗര്ഭം സ്വരഥസ്യാപി വിശങ്ക്യ ഭങ്ഗമര്കഃ ॥ ൩-൩൮॥
പരിതഃസ്ഫുരതാ നവേന സന്ധ്യാമഹസാ പല്ലവപാടലേന ലിപ്താഃ ।
പതിതാ ഇവ പാവകേ വിരേജുഃ കകുഭോ ദുസ്സഹഭാനുവിപ്രയോഗാത് ॥ ൩-൩൯॥
ക്ഷുഭിതശ്ചിരമമ്ബരാമ്ബുരാശിഃ തപനസ്യന്ദനവാഹനാവഗാഹാത് ।
സ്ഫുരദുദ്ഭടതാരകാപദേശാത് സഹസാഽഽകീര്യത ഫേനമണ്ഡലേന ॥ ൩-൪൦॥
അഹിമരുചി രസാതലം പ്രവിഷ്ടേ ഭയചകിതഃ സ്വവിനാശമാകലയ്യ ।
തത ഇവ തരസോത്പതന്നസീമാ തിമിരഭരഃ പൃഥിവീതലം പ്രപേദേ ॥ ൩-൪൧॥
ഭൂരന്തരിക്ഷം ഭവനാനി രഥ്യാഃ വനാനി ശൈലാസ്സരിതസ്സമുദ്രാഃ ।
ധ്വാന്തേ ദിശാം രുന്ധതി ചക്രവാലം വ്യക്തം ന കേനാപി കിമപ്യവേദി ॥ ൩-൪൨॥
അഥ പ്രയാതി പ്രഹരേ യശോദാ ജനേ ച കിഞ്ചിന്നിഭൃതേ സനിദ്രേ ।
പുത്രം പയഃപാനഗുരുപ്രമോദം പ്രസ്വാപയന്തീ കലമിത്യഗായത് ॥ ൩-൪൩॥
കുന്ദത്വിഷസ്താലഫലപ്രകാശാഃ താപിഞ്ഛവര്ണാസ്തരുണാര്കഭാസാഃ ।
പ്രഭൂതദുഗ്ധാ നവനീതവത്യോ ഗാവസ്സഹസ്രം തനയ ത്വദീയാഃ ॥ ൩-൪൪॥
പ്രിയാലഖര്ജൂരസമഗ്രസാനുഃ ഫലാഢ്യരമ്ഭാവനശോഭനീയഃ ।
നനൂപഭോഗായ സുതായമാസ്തേ ഗോവര്ധനോ നാമ മഹീധരസ്തേ ॥ ൩-൪൫॥
സരസിരുഹവനേ ഗതേഽപി നിദ്രാം കഥമിവ തേ നയനാമ്ബുജേ വിനിദ്രേ ।
ശ്രുതിപരിചയശാലിനോ ഹി കര്മ സ്വജനനിഷേവിതമേവ സംശ്രയന്തേ ॥ ൩-൪൬॥
തദ്ധ്വനിശ്രവണജാതകൌതുകാ ബാലജീവിതവിലോപവിശ്രുതാ ।
ആജഗാമ ഗഗനേന പൂതനാ യാതനാ തനുമതീവ ദേഹിനാം ॥ ൩-൪൭॥
സാഽവതീര്യ നഭസോ നിശാചരീ ഗൂഢമേവ നിഷസാദ കുത്രചിത് ।
സാ ച സുപ്ത ഇവ വീക്ഷിതേ സുതേ സ്വാപമാപ സരസീരുഹേക്ഷണാ ॥ ൩-൪൮॥
കൃഷ്ണമങ്കമധിരോപ്യ നിര്ദയാ ദാതുമാരഭത പൂതനാ സ്തനമ് ।
യത്പയോധരമുഖേ മുഖാര്പണാദായുഷാ ശിശുജനോ വിയുജ്യതേ ॥ ൩-൪൯॥
പാഞ്ചജന്യമിവ പൂതനാസ്തനം പാണിപല്ലവയുഗേന പീഡയന് ।
ആനനേന മധുശത്രുരാന്തരാനാദദേ സ തു തതസ്സമീരണാന് ॥ ൩-൫൦॥
വിപ്രകീര്ണകചബാലപല്ലവാ ഭഗ്നബാഹുവിടപാ നിശാചരീ ।
സാ പപാത ഭുവി ഘോരനിഃസ്വനാ മാരുതാഹതമഹീരുഹോപമാ ॥ ൩-൫൧॥
ഝടിതി വ്യപനീതഗാഢനിദ്രോ മഹതാ തേന രവേണ പൂതനായാഃ ।
പ്രതിപത്തുമിയായ താം പ്രവൃത്തിം സഹ ഗോപാലഗണേന നന്ദഗോപഃ ॥ ൩-൫൨॥
തസ്യാശ്ശരീരമധിരുഹ്യ വിചേതനായാഃ
ക്രീഡന്തമമ്ബുരുഹലോചനമീക്ഷമാണാഃ ।
തസ്ഥുസ്സമുന്മിഷിതവിസ്മയനിര്വികാരാഃ
നാസാധിരോപിതകരാങ്ഗുലയോ മുഹൂര്തമ് ॥ ൩-൫൩॥
നന്ദഃ പ്രമൃജ്യ നയനേ മുഹുരശ്രുപൂര്ണേ
പുത്രം കൃതാന്തമുഖനിര്ഗലിതം നിദധ്യൌ ।
ദധ്യൌ ച തസ്യ നിതരാമഭിവൃദ്ധികാമഃ
തത്ത്വം പരം സ ഹൃദയേന സമാഹിതേന ॥ ൩-൫൪॥
ശ്യാമലഃ കമലപത്രലോചനോ നീലകുന്തലഭരഃ ശുചിസ്മിതഃ ।
ധ്യായതോ മനസി തസ്യ സന്നിധിം പുത്ര ഏവ വിദധേ പുനഃ പുനഃ ॥ ൩-൫൫॥
ന ക്ഷമം ഭവതി പുത്രവാസനാനിസ്തരം ഹൃദയമച്യുതസ്മൃതൌ ।
ഇത്യശേഷദുരിതാപഹാരിണീരഗ്രജന്മഭിരകാരയത് ക്രിയാഃ ॥ ൩-൫൬॥
പൂതനാചരിതഭാവനാഭവം ദാരുണം ഹൃദയദാരണം പിതുഃ ।
ശ്രീപതിഃ ശമയതി സ്മ വൈശസം ക്രീഡിതൈരഖിലലോകമോഹനൈഃ ॥ ൩-൫൭॥
സ ലോചനേ കിഞ്ചിദുപാന്തഘൂര്ണിതേ നിധായ മാതുര്വദനേ ശുചിസ്മിതഃ ।
പയോധരം പാണിയുഗാവലമ്ബിതം മനശ്ച തസ്യാ മധുസൂദനഃ പപൌ ॥ ൩-൫൮॥
പാണിജാനുപരിചങ്ക്രമശ്രമസ്വേദബിന്ദുമധുരം മുഖം വഹന് ।
ധൂസരേണ വപുഷാ ജനാര്ദനോ ഗോകുലം നിഖിലമന്വരഞ്ജയത് ॥ ൩-൫൯॥
പരിഭ്രമന്തം ഭുവി പാണിജാനുനാ ഗവാമധസ്താത്പ്രവിശന്തമേകദാ ।
സുതം യശോദാ ഗൃഹകൃത്യതത്പരാ ബബന്ധ പാശേന ബലാദുലൂഖലേ ॥ ൩-൬൦॥
ജനോ ഹി യഃ കര്മ കരോതി യാദൃശം സ സര്വഥാ താദൃശമശ്നുതേ ഫലമ് ।
ബലിഃ പുരാഽബധ്യത യേന ദാനവഃ സ ലോകനാഥോഽപി തദാപ ബന്ധനമ് ॥ ൩-൬൧॥
നിഖിലഭുവനമുക്തിദേ മുരാരൌ ഭഗവതി ഗാഢമുലൂഖലേ നിബദ്ധേ ।
പരിശിഥിലസമാധിരാവിരാസീന്മനസി മഹാമുനിമണ്ഡലസ്യ ഹാസഃ ॥ ൩-൬൨॥
നിഷീദ ലോലേതി നിബധ്യ സസ്മിതം ചകാര കാര്യാണി ചകോരലോചനാ ।
അനാദരേണ ഭ്രമയന്നുലൂഖലം വിനിര്യയൌ വിശ്വപതിഃ സ്വമന്ദിരാത് ॥ ൩-൬൩॥
ഉപേയിവാംസൌ കകുഭദ്രുമാത്മതാം മഹീയസാ നാരദശാപതേജസാ ।
അതിഷ്ഠതാമധ്വനി കൈടഭദ്വിഷഃ കുബേരപുത്രൌ തരസൈവ രിങ്ഖതഃ ॥ ൩-൬൪॥
സ സന്നികൃഷ്യ സ്ഥിതയോഃ പരസ്പരം മഹീരുഹോര്മധ്യപഥേന നിസ്സരന് ।
ഗതേന തിര്യക്ത്വമുലൂഖലേന തൌ ബഭഞ്ജ ദാമോദരഗന്ധവാരണഃ ॥ ൩-൬൫॥
പ്രപദ്യ ദിവ്യം വപുരമ്ബരസ്ഥിതൌ വിമുക്തശാപൌ ധനദാത്മജാവുഭൌ ।
പ്രണമ്യ ഭക്ത്യാ പുരുഷം പുരാതനം മുദാന്വിതൌ ജഗ്മതുരന്തികം പിതുഃ ॥ ൩-൬൬॥
നന്ദാദയഃ സപദി ഗോകുലവാസിനസ്തേ
തദ്ഭങ്ഗജന്മ സുമഹദ്ധ്വനിതം നിശമ്യ ।
അഭ്യേത്യ ഭഗ്നപതിതൌ കകുഭദ്രുമൌ തൌ
തത്രാക്ഷതം ച ദദൃശുസ്സരസീരുഹാക്ഷം ॥ ൩-൬൭॥
നന്ദഃ സമീക്ഷ്യ ദുരിതാനി ബഹൂനി സദ്ഭ്യഃ
ദത്വാ ഗവാമയുതമാത്മസുതാഭിവൃദ്ധ്യൈ ।
സമ്മന്ത്ര്യ ബന്ധുഭിരപാസ്യ പദം തദാശു
വൃന്ദാവനം പ്രതി യയൌ ശകടൈരസങ്ഖ്യൈഃ ॥ ൩-൬൮॥
ഗത്വാ സ ഗോകുലപതിര്മനസോഽനുകൂലേ
കൂലേ കലിന്ദദുഹിതുര്നിദധേ പദാനി ।
രേമേ ച തത്ര പുരുഹൂതപദാഭിരാമേ
ലീലായിതാനി തനയസ്യ നിരീക്ഷ്യമാണഃ ॥ ൩-൬൯॥
ദധിനിര്മഥനേ നിരുദ്യമാ സാ നവനീതശ്രപണേ ഗവാം ച ദോഹേ ।
സുതകേലിഹൃതേക്ഷണാ യശോദാ ക്ഷണകല്പാനി നിനായ വാസരാണി ॥ ൩-൭൦॥
അനുയാതി ജിഘൃക്ഷയേവ നന്ദേ തരസാ രിങ്ഖണതത്പരസ്യ വിഷ്ണോഃ ।
ലലിതാലകവേല്ലിതാനി രേജുര്മുഖമാത്രേണ മുഹുര്നിവര്തിതാനി ॥ ൩-൭൧॥
അന്തരാ വിഹതിമദ്ഭിരുത്ഥിതൈരസ്ഫുടാക്ഷരപദാഭിരുക്തിഭിഃ ।
ഭങ്ഗുരൈശ്ച പരിരമ്ഭണോദ്യമൈര്ഗോകുലം നിഖിലമന്വരഞ്ജയത് ॥ ൩-൭൨॥
പശ്യ മാതുലമിതി പ്രദര്ശിതം യാമിനീഷു ഗഗനേ യശോദയാ ।
ആജുഹാവ ലലിതേന പാണിനാ ശീതഭാനുമരവിന്ദലോചനഃ ॥ ൩-൭൩॥
ആത്മനഃ പ്രതികൃതിം വിലോകയന് മാതൃഹസ്തമണിദര്പണോദരേ ।
ഏഹി മിത്ര കിമിഹേതി കൌതുകാദ്വ്യാജഹാര ശതപത്രലോചനഃ ॥ ൩-൭൪॥
ഗൌരവം കഥമിയം സഹേത മേ മേദിനീതി കൃപയേവ ചിന്തയന് ।
മാധവഃ പതനഭീതിമുദ്വഹന് മന്ദമേവ നിദധേ പദാവലിം ॥ ൩-൭൫॥
ദേവോ നിശാസു ഹരിരങ്കഗതോ ജനന്യാഃ
ശൃണ്വന് കഥാ മധുമുചോ മഹതാഽഽദരേണ ।
മന്ദം തദീയകരപല്ലവതാഡിതോരുഃ
സുഷ്വാപ കുഡ്മലിതലോചനപുണ്ഡരീകഃ ॥ ൩-൭൬॥
കൌതുകേന പിതുരഗ്രതോ ഹരേര്ധാവതസ്ഖലനമീക്ഷമാണയാ ।
മോദനിഘ്നമനസാ സലജ്ജയാ ന സ്ഥിതം ന ചലിതം യശോദയാ ॥ ൩-൭൭॥
മുഖഡിണ്ഡിമവാദിനാ പരീതോ മധുജിത് കൌതുകിനാ സുഹൃദ്ഗണേന ।
അധിരോപിതവാരണേന്ദ്രഭാവോ ലലിതാഭിര്ഗതിഭിര്ഗൃഹേഷു രേമേ ॥ ൩-൭൮॥
അഥാഭിവൃദ്ധിം പ്രതിപദ്യമാനോ ദധ്യാദിഷു പ്രീതിമുവാഹ ശൌരിഃ ।
തത്തത് പ്രദാനേന വശേ വിധാതുമാരേഭിരേ ഗോകുലയോഷിതസ്തമ് ॥ ൩-൭൯॥
കുരുഷ്വ നൃത്തം നവനീതമൂല്യം കൃഷ്ണേതി സാഭ്യര്ഥനമൂചിഷീണാമ് ।
വ്രജാങ്ഗനാനാം സ പുരസ്സലീലമുദഞ്ചയാമാസ പദാരവിന്ദമ് ॥ ൩-൮൦॥
താസാം മനഃപ്രീതിവിധാനദക്ഷേ തഥാ ക്ഷണം തസ്ഥുഷി ശാര്ങ്ഗപാണൌ ।
ഏകാങ്ഘ്രിസംസ്പര്ശവിയോഗമാത്രാദധന്യമാത്മാനമമന്യതോര്വീ ॥ ൩-൮൧॥
ഉദഞ്ചിതം തസ്യ വിലോക്യ പാദം വേധാ പുനര്വിക്രമശങ്കിചേതാഃ ।
കമണ്ഡലും പാണിതലേന ഗൃഹ്ണന്നഭ്യുദ്യതോഽഭൂദവനേജനായ ॥ ൩-൮൨॥
നൃത്താമൃതം ഗോകുലയോഷിതസ്തത് കൃഷ്ണസ്യ നേത്രാഞ്ജലിഭിഃ പിബന്ത്യഃ ।
പ്രീതിപ്രകര്ഷസ്തിമിതൈര്മനോഭിരാലേഖ്യയോഷിത്പ്രതിമാ ബഭൂവുഃ ॥ ൩-൮൩॥
വിദുര്ന തദ്ദര്ശനപാരവശ്യാദ്ദാതും കരസ്ഥം നവനീതമേകാഃ ।
വിസ്രസ്യ ഭൂമൌ പതിതം തദന്യാഃ ന മേനിരേ പാണിസരോരുഹേഭ്യഃ ॥ ൩-൮൪॥
അജസ്രമേവം ഭവനേഷു താസാം ബഭ്രാമ കൃഷ്ണോ നവനീതഭിക്ഷാമ് ।
പുരാ കിലാന്യൈരനിവര്തനീയാ നിവര്തിതാ യേന ഹരസ്യ ഭിക്ഷാ ॥ ൩-൮൫॥
ധിഗ്യാചനാം ചൌര്യഭവസ്യ ഭൂയാനസ്ത്യംഹസോ നിര്ഹരണാഭ്യുപായഃ ।
മത്വേതി നൂനം നവനീതചൌര്യേ മധോര്നിഹന്താ മതിമാബബന്ധ ॥ ൩-൮൬॥
നിര്വാപ്യ ദീപം മുഖമാരുതേന ഹൈയങ്ഗവീനം നിശി ഹര്തുമിച്ഛന് ।
കൃഷ്ണഃ കടീഭൂഷണരത്നഭാസാ വിഹന്യമാനോ വിഷസാദ ഭൂയഃ ॥ ൩-൮൭॥
നിപീഡയന്നഗ്രപദേന പൃഥ്വീമുന്നമ്യ ദേഹം ഭൃശമൂര്ധ്വബാഹുഃ ।
പയോഘടസ്പര്ശനമശ്നുവാനസ്ത്രിവിക്രമോഽഭൂത് പരിഹാസപാത്രമ് ॥ ൩-൮൮॥
നിയമിതശ്വസിതോ നിഭൃതൈഃ പദൈര്നിശി കഥഞ്ചന ഗര്ഭഗൃഹം ഗതഃ ।
സ തു ഭയാദസമാപ്തമനോരഥോ നിവവൃതേ നവനീതഹരോ ഹരിഃ ॥ ൩-൮൯॥
ഹര്തും ഹരേര്വ്യവസിതസ്യ ഘനേ നിശീഥേ
ഭൂഷാരവശ്രുതിഭയാദ്വ്രജതോഽതിമന്ദമ് ।
അന്തര്ഗൃഹസ്യ നവനീതവതഃ പ്രവേശാത്
പ്രാഗേവ ഹന്ത പഥി സാ രജനീ വിഭാതാ ॥ ൩-൯൦॥
ഗോപീസമാഗമഭിയാ ച തൃഷാ ച ഗുര്വ്യാ
പാതും വിഹാതുമപി ഗോപഗൃഹേഷ്വജാനന് ।
ആദ്വാരമാദധിഘടം ച ഗതാഗതാനി
കുര്വന് സരോജനയനഃ ശ്രമമേവ ലേഭേ ॥ ൩-൯൧॥
ഭിത്തിഷു പ്രതിശരീരദര്ശനാത് ശങ്കിതഃ സ നവനീതനിഃസ്പൃഹഃ ।
കിഞ്ചിദന്യദിവ തത്ര മാര്ഗയന്നിര്ജഗാമ മണിമന്ദിരോദരാത് ॥ ൩-൯൨॥
ജിഹീര്ഷുരന്തര്ഭവനേഷു ഗോരസം ദിനാന്യനൈഷീത്തദുപായചിന്തയാ ।
സ ജാഗരൂകശ്ച നിനായ യാമിനീം മനോഹരാഭിര്ഹരണപ്രവൃത്തിഭിഃ ॥ ൩-൯൩॥
ദൃഷ്ടേഽപി തത്സവിധസഞ്ചരണേ സ തത്ര
വക്തും നിമിത്തമുചിതം കൃതനിശ്ചയസ്സന് ।
അഭ്യര്ണ ഏവ നിദധേ ദധിഭാജനസ്യ
ലീലായിതോപകരണാനി നിജാനി ശൌരിഃ ॥ ൩-൯൪॥
വഹന് ഗൃഹീതോ നവനീതമച്യുതോ ഭയേന പാരിപ്ലവനേത്രപങ്കജഃ ।
പദാ ലിഖന് ഭൂമിമവാങ്മുഖസ്ഥിതോ ജഹാര ചേതോഽപി ച ഗോപയോഷിതാമ് ॥ ൩-൯൫॥
ശപേ പിതൃഭ്യാമിത ഊര്ധ്വമേവം നാഹം വിധാസ്യേ നവനീതചൌര്യമ് ।
വിനിഃശ്വസന്നിത്യഭിധായ കൃഷ്ണോ ജഹാര മാതുശ്ച പിതുശ്ച ചേതഃ ॥ ൩-൯൬॥
ഏഹി സദ്മ തനയേതി സാദരം യാചിതോഽപി സ മുഹുര്യശോദയാ ।
ആനനേന നവനീതഗന്ഘിനാ നാജഗാമ വിഹരന്നിവാച്യുതഃ ॥ ൩-൯൭॥
ഹൃതം നവം മേ നവനീതമാലയാത് ഹൃതം ഘൃതം മേ ദധി മേ ഹൃതം നിശി ।
ഇതി പ്രഭാതേ വചനാനി യോഷിതാമുവാഹ ശ്രൃണ്വന് ന മുഖേ സ വിക്രിയാമ് ॥ ൩-൯൮॥
പുത്രം കുലസ്യ ഭുവനസ്യ ച രക്ഷിതാര-
മഭ്യര്ഥിതോഽപി ഭഗവാനരവിന്ദനാഭഃ ।
ത്വാം മേ ദദൌ വിധിവശാദ്ഭുവനൈകചോര-
മിത്യാഹ കോപമഭിനീയ സുതം യശോദാ ॥ ൩-൯൯॥
സ സാന്ത്വനേന പ്രതിപാദനേന ഭേദേന തീവ്രേണ ച തര്ജനേന
നിബദ്ധ്യ പൃഷ്ടോഽപി മുഹുര്ജനന്യാ നാങ്ഗീകരോതി സ്മ ഹരിഃ സ്വചൌര്യമ് ॥ ൩-൧൦൦॥
സംരക്ഷണായ ജഗതാമവതീര്യ പൃഥ്വ്യാം
ഗോപാലസദ്മസു ഹരത്യഖിലം മുകുന്ദഃ ।
ഇത്ഥം നിശമ്യ പരിഹാസവചസ്സുരാണാമ്-
അന്തര്ജഹാസ ഭഗവാനരവിന്ദനാഭഃ ॥ ൩-൧൦൧॥
കൃഷ്ണസ്യ കേലിസമരേക്ഷണകൌതുകേന
ഗോപീഷു മുക്തഭവനാസു ബഹിഃ സ്ഥിതാസു ।
മിത്രൈഃ പരാജിത ഇവ ദ്രുതമേത്യ ഗേഹം
ബദ്ധ്വാ കവാടമഹരന്നവനീതമന്തഃ ॥ ൩-൧൦൨॥
ത്രിഭുവനമഹനീയൈരഭ്യുപായൈരസങ്ഖ്യൈഃ
നിഖിലമിതി സ മുഷ്ണന് ഗോകുലം നന്ദസൂനുഃ ।
അരമത സവയോഭിസ്തത്ര ഗോപാലപുത്രൈ-
രപര ഇവ ശശാങ്കഃ പ്രാണിനാം പ്രീതിഹേതുഃ ॥ ൩-൧൦൩॥
ഇതി സുകുമാരകൃതൌ കൃഷ്ണവിലാസകാവ്യേ തൃതീയഃ സര്ഗഃ ॥ ൩ ॥
ചതുര്ഥഃ സര്ഗഃ
സ രോഹിണീസൂനുനിബദ്ധരാഗഃ സതാം ശരണ്യസ്തമസോഽപഹര്താ ।
മനോഹരോ ബാല ഇവൌഷധീശോ ദിനേ ദിനേ പോഷമിയായ ശൌരിഃ ॥ ൪-൦൧॥
ത്യക്ത്വാ ഹരിഃ സ്തൈന്യകൃതാപവാദം തച്ഛൈശവം പ്രാപ്യ ദശാന്തരം സഃ ।
മന്യേ തദംഹഃപരിമാര്ജനായ ഗവാം പരിത്രാണസമുദ്യതോഽഭൂത് ॥ ൪-൦൨॥
പുത്രേ തഥോദ്യോഗിനി നന്ദഗോപോ ഗോപാലപുത്രാനനുനീയ സര്വാന് ।
ത്രാതുസ്ത്രയാണാമപി വിഷ്ടപാനാം സംരക്ഷണേ തസ്യ സമാദിദേശ ॥ ൪-൦൩॥
മാത്രാ കൃതസ്വസ്ത്യയനഃ പ്രഭാതേ പിത്രാ പരിഷ്വജ്യ ചിരം വിസൃഷ്ടഃ ।
സഹൈവ രാമേണ സമഗ്രഹര്ഷഃ വിനിര്യയൌ വിശ്വപതിര്വനായ ॥ ൪-൦൪॥
സ പ്രാതരാശീ വ്യതിഷക്തപാണിര്യഷ്ടിം വഹന്നംസവിഷക്തശൃങ്ഗഃ ।
വിമുച്യതാം ഗൌരിതി സമ്ഭ്രമേണ ഗച്ഛന് പ്രതിദ്വാരമവോചദുച്ചൈഃ ॥ ൪-൦൫॥
നിശമ്യ തസ്യ ധ്വനിമൂര്ധ്വകര്ണാഃ വിലൂനപാശാ ഭൃശമുത്സുകിന്യഃ ।
വത്സാനപി സ്വാനനവേക്ഷ്യ ഗാവഃ സസമ്ഭ്രമം നിര്യയുരാലയേഭ്യഃ ॥ ൪-൦൬॥
ഗത്വാ പുരസ്താദ്ഗജരാജഗാമീ ഗോഷ്ഠം ഗരിഷ്ഠോ ഗുണമണ്ഡലേന ।
ആപൂരയന്മിത്രഗണാഗമാര്ഥം പിത്രോരഭീഷ്ടേന സഹൈവ ശൃങ്ഗമ് ॥ ൪-൦൭॥
നഭസ്സ്പൃശാ കര്ണപഥം ഗതേന തേനൈവ സംജ്ഞാഗവലസ്വനേന ।
ആദായ തത്തത്പരിബര്ഹജാതം സദ്യോ ഗൃഹേഭ്യഃ സുഹൃദോ നിരീയുഃ ॥ ൪-൦൮॥
ഗവാം ഖുരന്യാസസമുദ്ഭവേന വിഷാണസങ്ഘട്ടനജന്മനാ ച ।
പ്രസര്പതാ ദിക്ഷു മഹാസ്വനേന ഘോഷഃ ക്ഷണം ഘോഷമയോ ബഭൂവ ॥ ൪-൦൯॥
പ്രധാവനൈരുത്പ്ലുതിഭിസ്സുദൂരം മിഥോ ബലാദ്ഗ്രാഹവിമോചനൈശ്ച ।
സമാഗതൈസ്തത്ര സമം സുഹൃദ്ഭിര്ബഹുപ്രകാരം വിജഹാര ശൌരിഃ ॥ ൪-൧൦॥
പരേണ ഹര്ഷേണ പുരാണപുംസഃ സങ്ക്രീഡമാനസ്യ സമം സുഹൃദ്ഭിഃ ।
പവിത്രയാമാസ പദാമ്ബുജോത്ഥിതാ കരീഷധൂലിഃ കകുഭാം മുഖാനി ॥ ൪-൧൧॥
മഹര്ഷയസ്തത്ര മഹാനുഭാവാഃ ഗൃഹീതരൂപാന്തരദുര്ന്നിരൂപാഃ ।
ഭവാഗ്നിസന്താപഹരേ മമജ്ജുഃ പദോത്ഥിതേ തസ്യ പരാഗപൂരേ ॥ ൪-൧൨॥
പ്രഹര്ഷമാലോകയതാം ജനാനാം ക്രീഡാഭിരാപാദ്യ മനോഹരാഭിഃ ।
ഉത്ഥാപയാമാസ സ ചീത്കൃതേന ഗോഷ്ഠേ ഹരിര്ഗോസമജം ശയാനം ॥ ൪-൧൩॥
തസ്മിന് ഗവാം പാലനകൌതുകേന വനായ നിര്ഗഛതി ദൈത്യശത്രൌ ।
യയുഃ പ്രിയാഖ്യാനചികീര്ഷയേവ ദിവാകൃതോ ദിഗ്വലയം മയൂഖാഃ ॥ ൪-൧൪॥
കൂലദ്രുമാണാം കുസുമാനി ധൂന്വന് കര്ഷന് പയശ്ശീകരമണ്ഡലാനി ।
കൃഷ്ണം കൃതാനേകവിഹാരഖിന്നം യാന്തം സിഷേവേ യമുനാസമീരഃ ॥ ൪-൧൫॥
പരസ്യ പുംസഃ പദപങ്കജാഭ്യാം പ്രവേക്ഷ്യതോ ഗോകുലപാലനായ ।
ചകാര നീഹാരഹരൈര്മയൂഖൈഃ പ്രവേശയോഗ്യാനി വനാനി ഭാനുഃ ॥ ൪-൧൬॥
പ്രേമ്ണാ പരിത്യക്തുമശക്നുവന്തം ബദ്ധാഞ്ജലിം ബന്ധുജനം നിവാര്യ ।
രാമം പുരസ്കൃത്യ സമിത്രവര്ഗഃ വിവേശ വിഷ്ണുര്വിപിനാന്തരാണി ॥ ൪-൧൭॥
അരണ്യഭൂമീരവഗാഹമാനം തമാതപക്ലാന്തമവേക്ഷമാണഃ ।
പക്ഷാതപത്രേണ പരിസ്തൃതേന വിയത്യസേവിഷ്ട വിഹങ്ഗരാജഃ ॥ ൪-൧൮॥
മാ ഗച്ഛ ഗങ്ഗേ യമുനേ ക്വ യാസി കിം തത്ര ഗോദാവരി ധാവസീതി ।
ന്യഷേധി തത്തദ്വ്യപദേശപൂര്വം മാര്ഗച്യുതം ഗോകുലമച്യുതേന ॥ ൪-൧൯॥
പ്രരൂഢസുസ്നിഗ്ധതൃണാങ്കുരാസു ഛായാദ്രുമശ്യാമലിതാന്തരാസു ।
ഗവാം കുലം തത്സുലഭോദകാസു പ്രചാരയാമാസ വനസ്ഥലീഷു ॥ ൪-൨൦॥
സാടോപമാന്ദോലിതലമ്ബസാസ്നാഃ ഗാവശ്ചരന്ത്യോ വലമാനവാലാഃ ।
ത്രുട്യത്തൃണസ്തോമചടത്കൃതിന്യഃ ചക്രുഃ പ്രിയം ചേതസി ചക്രപാണേഃ ॥ ൪-൨൧॥
ഹരിന്മണിശ്യാമരുചീനി തത്ര സ്വൈരം ചരന്തീഷു തൃണാനി ഗോഷു ।
ശൌരിഃ സ്വയം ഭുക്ത ഇവാപ തൃപ്തിം തൃപ്യന്ത്യുദാരാഃ പരതര്പണേന ॥ ൪-൨൨॥
സര്വാസു കണ്ഡൂയനലിപ്സയോച്ചൈരുന്നമ്യ കണ്ഠം ദധതീഷു ഗോഷു ।
ബാലോ ഹരിര്ബാഹുസഹസ്രശൂന്യം ജന്മാത്മനോ നിഷ്ഫലമേവ മേനേ ॥ ൪-൨൩॥
പരിഭ്രമദ്ഗോകുലമുഗ്രകോപം സമുച്ചലദ്ധൂലിരടദ്വിഷാണമ് ।
സ യുദ്ധമുക്ഷ്ണാം മദനിര്ഭരാണാം പ്രവിശ്യ മധ്യം ശമയാഞ്ചകാര ॥ ൪-൨൪॥
ശാഖാകരാഗ്രൈരവലമ്ബ്യ പൃഥ്വീം നിഷേദുഷഃ പുഷ്പഫലാവനമ്രാന് ।
തത്ര ദ്രുമാന് സാദരമീക്ഷമാണോ ജഗാമ തൃപ്തിം ന കദാഽപി ശൌരിഃ ॥ ൪-൨൫॥
അലക്ഷ്യമൂലാന്യതിവിപ്രകര്ഷാദ് ഘോഷാനുമേയസ്ഖലിതോദകാനി ।
ഉത്തുങ്ഗരോധസ്തരുമണ്ഡലാനി നിമ്നാനി ദൃഷ്ട്വാ നിതരാം സ രേമേ ॥ ൪-൨൬॥
അതുച്ഛഗുച്ഛസ്തനഭാരനമ്രാഃ ലതാഃ പ്രവാലാധരലോഭനീയാഃ ।
സ തത്ര വീക്ഷ്യ ഭ്രമരാലകാഢ്യാസ്താമസ്മരത്താമരസാധിവാസാമ് ॥ ൪-൨൭॥
സമുത്സുകം സാഗരകന്യകായാമാക്രഷ്ടുമന്തഃകരണം മുരാരേഃ ।
സര്വസ്യ വേത്താ സരസാം സ വാചം സങ്കര്ഷണസ്സാദരമിത്യുവാച ॥ ൪-൨൮॥
അന്തസ്സമീരഭ്രമണപ്രസങ്ഗാദുദീര്ണനാദേന ഗുഹാമുഖേന ।
ഭൂയഃ പ്രയുങ്ക്തേ പൃഥിവീധരസ്തേ ഗോവര്ധനഃ സ്വാഗതമേഷ ശൌരേ ॥ ൪-൨൯॥
നിശമ്യ ഗോവര്ധനനിര്ഝരാണാം ധീരധ്വനിം കൃഷ്ണശിഖണ്ഡിനോഽമീ ।
മുദാ ത്വദാലോകനജാതയേവ നൃത്യന്തി ചക്രീകൃതബര്ഹഭാരാഃ ॥ ൪-൩൦॥
പാദാവിമൌ സഞ്ചരണായ നാലമത്രേതി മത്വാ മൃഗയൂഥമേതത് ।
സ്വലോചനാംശുസ്തബകാപദേശാന്നീലോത്പലൈര്ഭൂമിമിവാസ്തൃണാതി ॥ ൪-൩൧॥
വികീര്യ വിഷ്വഗ്വിപിനദ്രുമാണാം മധൂനി പുഷ്പസ്തബകച്യുതാനി ।
അര്കാംശുതപ്താമനിലോ ധരിത്രീം സഞ്ചാരയോഗ്യാം ഭവതോ വിധത്തേ ॥ ൪-൩൨॥
ന ഭീതിരന്തര്ന ദൃശോശ്ചലത്വം നാസ്ഥാ തൃണേനോത്സുകതാഽപി ശാബേ ।
രൂപേണ ദാമോദര മോഹിതാസ്തേ തിഷ്ഠന്ത്യമീ കാഷ്ഠകൃതാ ഇവൈണാഃ ॥ ൪-൩൩॥
തേനേതി സന്ദര്ശിതമഗ്രജേന മനോഹരം തത്തദവേക്ഷമാണഃ ।
ഗാശ്ചാരയന് ശാദ്വലിനീഷു ഭൂഷു രേമേ രമായാ രമണഃ പ്രകാമമ് ॥ ൪-൩൪॥
തം തത്ര ദൃഷ്ട്വാ മഹനീയരൂപം ശൌരിം ശബര്യശ്ചരിതാര്ഥനേത്രാഃ ।
ഫലോപഹാരൈരുപസൃത്യ വന്യൈരവാദിഷുഃ പ്രശ്രയശോഭി വാക്യമ് ॥ ൪-൩൫॥
ഇതഃ പദം നഃ ശരപാതമാത്രം യായാസ്സഹാനേന സുഹൃദ്ഗണേന ।
അത്രാഗമിഷ്യന്തി കിരാതപുത്രാഃ ഗവാമമൂഷാം പരിപാലനായ ॥ ൪-൩൬॥
വ്യാധാഹൃതൈര്വാരണകുമ്ഭഗര്ഭാത് മുക്താഫലൈരാമലകാഭിരാമൈഃ ।
പ്രസാധനം ത്വാം ഭുവനത്രയസ്യ പ്രസാധയിഷ്യന്തി കിരാതകന്യാഃ॥ ൪-൩൭॥
കന്യാഽസ്തി കാചിച്ഛബരേശ്വരസ്യ യാ നഃ കുലാനാമധിദേവതേവ ।
താം സര്വഥാ ദാസ്യതി തേ സ രാജാ മഹാന്ത്യനര്ഘാണി ച യൌതകാനി ॥ ൪-൩൮॥
ഇത്യൂചിഷീണാം ശബരാങ്ഗനാനാമത്യാദരം ചേതസി വീക്ഷമാണഃ ।
കൃഷ്ണഃ കൃപാനിഘ്നമനാസ്സ വാചമിത്യാഹ ലജ്ജാമൃദുനാ സ്വനേന ॥ ൪-൩൯॥
പിത്രോരനുജ്ഞാമധിഗമ്യ ഭദ്രാഃ സമീഹിതം വഃ സകലം വിധാസ്യേ ।
മയി സ്ഥിതേ തിഷ്ഠതി ഗോകുലം തദ്ഗച്ഛാമി മാ ഭൂത വിഷാദവത്യഃ ॥ ൪-൪൦॥
ഗതേ പുലിന്ദീരിതി സാന്ത്വയിത്വാ തദിഷ്ടഭങ്ഗ്വ്യഥിതേ മുകുന്ദേ ।
ഫലാപചായാദിഷു നിസ്പൃഹാസ്താഃ ശനൈര്യയുഃ പക്കണമേവ ഖിന്നാഃ ॥ ൪-൪൧॥
വിഹൃത്യ ഗര്ഭേഷു ലതാഗൃഹാണാം നിപീയ വാരീണി ച പല്വലാനാമ് ।
ഫലാനി ചാസ്വാദ്യ മഹീരുഹാണാം വനാനി ധന്യാനി ചകാര ശൌരിഃ ॥ ൪-൪൨॥
അഥാധിരൂഢേ ഗഗനസ്യ മധ്യം ദിവാകരേ ദുഃസഹഭാനുജാലേ ।
ഘര്മാകുലം ഗോകുലമീക്ഷമാണഃ ഹലായുധഃ പ്രാഹ രഥാങ്ഗപാണിമ് ॥ ൪-൪൩॥
കിഞ്ചിത്പരിമ്ലാനലതാപ്രവാലസ്തൃണാങ്കുരഭ്രാന്തകുരങ്ഗയൂഥഃ ।
അഹ്നഃ പരിത്യക്തജനപ്രചാരഃ പ്രവര്തതേ മധ്യമ ഏഷ ഭാഗഃ ॥ ൪-൪൪॥
കുലാനി വീക്ഷസ്വ വിഹങ്ഗമാനാം പക്ഷാന്തരസ്ഥാപിതശാബകാനി ।
കഠോരമേനം ഗമയന്തി കാലം നീഡേഷു നിദ്രാലസലോചനാനി ॥ ൪-൪൫॥
പ്രായഃ കഠോരാതപപീഡയേവ ഛായാഃ പരിത്യക്തബഹിര്വിഹാരാഃ ।
ആലോകയാധ്വന്യജനേന സാര്ദ്ധമധ്യാസതേ മൂലമനോഹകാനാം ॥ ൪-൪൬॥
കരൈരസഹ്യൈരയമംശുമാലീ തപന് മഹീമുഗ്ര ഇവ ക്ഷിതീശഃ ।
ആശംസിതാപത്പ്രസരഃ പ്രജാഭിര്ധത്തേ ദശാമദ്യ വിഗര്ഹണീയാമ് ॥ ൪-൪൭॥
വിഹൃത്യ കാന്താരമഹീഷു വേഗാദ്വ്രജന്നപഃ പുഷ്കരിണീഷു പാതുമ് ।
മാര്ഗേ കരീന്ദ്രഃ കരശീകരേണ പ്രിയാമസാവുക്ഷതി താപഖിന്നാമ് ॥ ൪-൪൮॥
തപ്താനി ഭാസാ തപനസ്യ ഹംസാഃ വിഹായ വാരീണി നഖംപചാനി ।
പത്രേഷു വിന്യസ്യ പദാനി മന്ദം പദ്മാകരേ സമ്പ്രതി പര്യടന്തി ॥ ൪-൪൯॥
നിഗൂഢമീനഗ്രഹണാഭിസന്ധിം കൃഛ്രേണ മുക്ത്വാ കപടാസികാം സ്വാമ് ।
അമീ ബകോടാസ്തപനാംശുതാപാത്തടീനികുഞ്ജം തരസാ വിശന്തി ॥ ൪-൫൦॥
തദേഹി യാമസ്തരുഷണ്ഡമേതദ് ഘര്മാകുലം ഗോകുലമാനയാമഃ ।
അത്രൈവ വിശ്രമ്യ മുഹൂര്തമാത്രം ഭൂയോഽപി ഗാവഃ പ്രചരന്ത്വരണ്യേ ॥ ൪-൫൧॥
ഇതീരിതം തത്സമയാനുരൂപം വാക്യം സമാകര്ണ്യ ഹലായുധസ്യ ।
ആര്യോ യഥാജ്ഞാപയതീതി കൃഷ്ണസ്തം രാമമുക്ത്വാ തരുഷണ്ഡമാപ ॥ ൪-൫൨॥
അലബ്ധമാര്താണ്ഡകരപ്രവേശമാരാമകല്പം തരുഷണ്ഡമേത്യ ।
ആനേതുകാമഃ സ ഗവാം കുലം തദാസജ്ജയാമാസ മുഖേന വേണുമ് ॥ ൪-൫൩॥
സലീലമീഷത്പരിവൃത്തപാദം സവിഭ്രമോദഞ്ചിതസവ്യനേത്രം ।
കൃഷ്ണസ്യ വംശാര്പിതപാടലോഷ്ഠം വീക്ഷ്യ സ്ഥിതം വിസ്മയമാപ ലോകഃ ॥ ൪-൫൪॥
തത്ര സ്ഥിതം താമരസായതാക്ഷം താപിഞ്ഛവര്ണം ശിഖിപിഞ്ഛചൂഡം ।
തമേവ പശ്യന്നനിമേഷതായാഃ ഫലം പ്രപേദേ സുരസിദ്ധസങ്ഘഃ ॥ ൪-൫൫॥
സ്ഥിതസ്ത്രിഭങ്ഗ്യാ വിവരേഷു വേണോര്വ്യാപാരയന്നങ്ഗുലിപല്ലവാനി ।
ജഗത്ത്രയീമോഹവിധാനദക്ഷമുത്ഥാപയാമാസ സ നാദമുച്ചൈഃ ॥ ൪-൫൬॥
അഥോത്ഥിതാനന്ദനിമീലിതാക്ഷ്യഃ വിലൂനദൂര്വാങ്കുരലാഞ്ഛിതാസ്യാഃ ।
ഗാവസ്തദഭ്യാശമുപേത്യ തസ്ഥുഃ നിസ്പന്ദദേഹാ നിഭൃതൈഃ ശ്രവോഭിഃ ॥ ൪-൫൭॥
നൈസര്ഗികം വൈരമപത്യസങ്ഗസ്തൃഷ്ണാ ബുഭുക്ഷാ കുസുമായുധശ്ച ।
തദ്വേണുനാദശ്രുതിതത്പരാണാം നാലം വിധാതും വികൃതിം തിരശ്ചാമ് ॥ ൪-൫൮॥
തസ്മിന് മനോഹാരിണി ചക്രപാണേര്വനാന്തരേ മൂര്ഛതി വംശനാദേ ।
വിധീയമാനം പരിഹൃത്യ കര്മ സര്വേഽപി സത്വാ ലിഖിതാ ഇവാസന് ॥ ൪-൫൯॥
പ്രവൃത്തമാത്രൌ വനപദ്മിനീഷു ദാതും ഗൃഹീതും ച മൃണാലഭങ്ഗമ് ।
ചക്രാഹ്വയസ്തദ്ഗൃഹമേധിനീ ച പ്രസാര്യ ചഞ്ചൂ പരമാസിഷാതാമ് ॥ ൪-൬൦॥
ഉപാവിശന്നുജ്ഝിതചാപലാനി സ്വജാനുവിന്യസ്തകരാനനാനി ।
നിഷ്പന്ദദൃഷ്ടീനി വനദ്രുമാണാം ശാഖാസു ശാഖാമൃഗമണ്ഡലാനി ॥ ൪-൬൧॥
പദ്ഭ്യാമവഷ്ടഭ്യ മഹീമുഭാഭ്യാം സദ്യസ്സമുത്തമ്ഭിതപൂര്വകായഃ ।
സിംഹഃ കരീന്ദ്രാക്രമണേ പ്രവൃത്തസ്തസ്ഥൌ തഥാ കൃത്രിമസിംഹകല്പഃ ॥ ൪-൬൨॥
സിദ്ധാഃ കലത്രാണി ലതാഗൃഹേഷു സമുദ്യതാഃ പായയിതും മധൂനി ।
കരദ്വയോദഞ്ചിതരത്നപാത്രാഃ നിഷേദുരാലേഖ്യമിവ പ്രപന്നാഃ ॥ ൪-൬൩॥
തദ്വംശനാലാച്ച്യുതമച്യുതസ്യ ഗേയാമൃതം സാധു നിഷേവ്യ വൃക്ഷാഃ ।
ചിരം ജരാജര്ജരിതത്വചോഽപി ബാലാ ഇവാസന്നവപല്ലവാഢ്യാഃ ॥ ൪-൬൪॥
നാദേന വേണോര്വിവശീകൃതാനാം വിദ്യാധരാണാം ഗലിതാഃ കരേഭ്യഃ ।
ഗതിര്ഭവാസ്മാകമപീതി നൂനം വീണാ നിപേതുര്മധുവിദ്വിഷോഽഗ്രേ ॥ ൪-൬൫॥
സ്വവേണുനാദേന സ ജീവലോകമിത്ഥം പരാനന്ദമയം വിധായ ।
പ്രഭുര്വ്യരംസീദമരാശ്ച സര്വേ സുപ്തോത്ഥിതാനാം സ്ഥിതിരന്വഭൂവന് ॥ ൪-൬൬॥
പ്രത്യാഗതേ ചേതസി തേ വിദിത്വാ പ്രഭ്രശ്യ ഹസ്താത് പതിതാ വിപഞ്ചീഃ ।
പുനര്ന്ന ചക്രുഃ പ്രതിപന്നലജ്ജാഃ വിദ്യാധരാസ്തദ്ഗ്രഹണാഭിലാഷമ് ॥ ൪-൬൭॥
മധുവ്രതാനാം ധ്വനിഭിര്മനോജ്ഞൈര്വാചാലയന്തീ വലയം ദിശാനാമ് ।
പ്രസൂനവൃഷ്ടിഃ സുരസിദ്ധമുക്താ പപാത മൌലൌ പരമസ്യ പുംസഃ ॥ ൪-൬൮॥
അവര്ഷി കേനായമദൃഷ്ടപൂര്വഃ പ്രസൂനരാശിസ്തവ മൂര്ധനീതി ।
പൃഷ്ടോ വിഹസ്യാഹ വിഭുസ്സഹായാന് ജ്ഞാനം ഭവദ്ഭോഽപി കഥം മമേതി ॥ ൪-൬൯॥
വിഷഹ്യതാം യാതി വിവസ്വദംശൌ വിശ്രാന്തമുത്ഥാപ്യ ഗവാം സ പുഞ്ജമ് ।
ഭൂയസ്തൃണാശ്യാമലഭൂതലേഷു പ്രാരബ്ധ സഞ്ചാരയിതും വനേഷു ॥ ൪-൭൦॥
തതഃ പരിക്ഷീണസഹസ്രഭാനോരശാമ്യദൂഷ്മാ ദിവസസ്യ തീവ്രഃ ।
യഥാ വിനാശേ ധനസഞ്ചയസ്യ മഹാവലേപോ ധനിനോ ജനസ്യ ॥ ൪-൭൧॥
പ്രഭാകരേ പാടലഭാസി ദൂരം ദിശം പ്രതീചീമവഗാഹമാനേ ।
ആലോക്യ രാമഃ പരിണാമമഹ്നോ ദാമോദരം സാദരമിത്യുവാച ॥ ൪-൭൨॥
ആവിര്ഭവന്മന്ദമരുത്പ്രചാരാ ശാന്താതപാ നിര്വൃതസര്വസത്വാ ।
വിരാമവേലാ ദിവസസ്യ ശൌരേ പ്രവര്തതേ പശ്യ മനോഭിരാമാ ॥ ൪-൭൩॥
ശിരോഭിരൂഢേന്ധനശാകമൂലാഃ സ്വയൂഥ്യമുച്ചൈഃസ്വരമാഹ്വയന്തഃ ।
വനേചരാ വീക്ഷ്യ വിരാമമഹ്നഃ സമാരഭന്തേ സഹസൈവ ഗന്തുമ് ॥ ൪-൭൪॥
ശതം ശതം വ്യോമനി ബദ്ധമാലാഃ ശാത്കാരവാചാലവിലോലപക്ഷാഃ ।
വ്രജന്തി ലക്ഷ്മീകൃതവാസവൃക്ഷാഃ മനോജവാഃ പശ്യ പതത്രിണോഽമീ ॥ ൪-൭൫॥
ഭുവഃ പരാഗേ ബഹുശോ ലുഠിത്വാ പ്രവിശ്യ നീഡം കലവിങ്ഗയൂഥമ് ।
ധിനോത്യപത്യാനി ബുഭുക്ഷിതാനി ഗ്രാസേന ചഞ്ചൂപുടസഞ്ചിതേന ॥ ൪-൭൬॥
തദേഹി ശൌരേ തപനവ്യപായാത്പ്രാഗേവ യാമഃ പദമസ്മദീയമ് ।
ഇയം ക്ഷതിഃ ശ്വഭ്രതടേന പശ്ചാദ്ദുഃസഞ്ചരാ ലുബ്ധകനിര്മിതേന ॥ ൪-൭൭॥
ശ്രുത്വേതി രാമസ്യ ഗിരം മുരാരിഃ അസ്ത്വേവമിത്യാദരപൂര്വമുക്ത്വാ ।
സഹ പ്രതസ്ഥേ സ ച മിത്രവര്ഗൈഃ പ്രചണ്ഡശ്രൃങ്ഗധ്വനിപൂരിതാശൈഃ ॥ ൪-൭൮॥
സഹപ്രയാണായ കൃതത്വരാണാമൂധോഭരാദ്ദൂരവിലമ്ബിനീനാമ് ।
സ തത്ര തത്ര പ്രതിപാല്യ തസ്ഥൌ പ്രീതോ ഗവാമാഗമനം മുകുന്ദഃ ॥ ൪-൭൯॥
സമാവൃതോ ഗോപജനേന നന്ദഃ ഗോപാങ്ഗനാഭിശ്ച വൃതാ യശോദാ ।
അതിഷ്ഠതാമധ്വനി ലോചനാഭ്യാം പുത്രാഗതിപ്രേക്ഷണസസ്പൃഹാഭ്യാമ് ॥ ൪-൮൦॥
ചകാര കര്ണേഷു തയോഃ പ്രമോദം ദാമോദരാപൂരിതശൃങ്ഗനാദഃ ।
ദിവി പ്രസര്പന്നഥ പാംസുപൂരഃ നേത്രേഷു പീയൂഷമിവാഭ്യവര്ഷത് ॥ ൪-൮൧॥
തൌ ധൂസരാങ്ഗൌ രജസാ കുമാരൌ ഗത്വാ സ നന്ദഃ പരിരഭ്യ ഗാഢമ് ।
ആത്മാനമാനന്ദസമുദ്രമഗ്നം നാലം സമുദ്ധര്തുമഭൂന്മുഹൂര്തമ് ॥ ൪-൮൨॥
ഉത്പത്യ ധാവദ്ഭിരുദസ്തശസ്ത്രൈഃ ക്ഷ്വേലാരവക്ഷോഭിതദിഗ്വിഭാഗൈഃ ।
ആഭീരവീരൈസ്സ വൃതഃ പ്രപേദേ വ്രജം സമാകര്ണിതതൂര്യഘോഷമ് ॥ ൪-൮൩॥
ചാടൂക്തിഭിഃ പാര്ശ്വചരാനശേഷാന് വിസൃജ്യ ഗോപാന് സഹിതസ്സ മിത്രൈഃ ।
വിവേശ കൃഷ്ണോ ഭവനം ദിനാന്തേ സമുജ്വലന്മങ്ഗലദീപികാഭിഃ ॥ ൪-൮൪॥
കാമം ദിവാ കര്ണപഥം ഗതേന നീതാഃ പ്രിയം വേണുരവേണ വിഷ്ണോഃ ।
പ്രതിപ്രിയം ചക്രുരമുഷ്യ സായം ഗാവഃ പയോദോഹനനിഃസ്വനേന ॥ ൪-൮൫॥
അനുദിനമിതി കുര്വന് പാലനം ഗോകുലസ്യ
ക്ഷണമിവ ദിവസാനി ക്രീഡയാ യാപയന് സഃ ।
അഖിലമപി ധരിത്രീഭാരമഭ്യുദ്ധരിഷ്യന്
അരമത സഹ ശൌരിസ്തത്ര സങ്കര്ഷണേന ॥ ൪-൮൬॥
ഇതി സുകുമാരകൃതൌ കൃഷ്ണവിലാസകാവ്യേ ചതുര്ഥഃ സര്ഗഃ ॥ ൪ ॥
Encoded and proofread by PSA Easwaran psaeaswaran at gmail.com
Please send corrections to sanskrit@cheerful.com
Last updated ത്oday
http://sanskritdocuments.org
॥ ശ്രീഃ ॥
പ്രഥമഃ സര്ഗഃ
അസ്തി ശ്രിയഃ സദ്മ സുമേരുനാമാ സമസ്തകല്യാണനിധിര്ഗിരീന്ദ്രഃ ।
തിഷ്ഠന്നിദം വിശ്വമനുപ്രവിശ്യ സ്വേനാത്മനാ വിഷ്ണുരിവോര്ജിതേന ॥ ൧-൦൧॥
മിഥസ്തിരോഭാവവിലോകനാഭ്യാം സങ്ക്രീഡമാനാവിവ ബാലകൌ ദ്വൌ ।
പാര്ശ്വേഷു യസ്യാശു പരിഭ്രമന്തൌ ചന്ദ്രാംശുമന്തൌ നയതോ ദിനാനി ॥ ൧-൦൨॥
ഉച്ചൈശ്ശിഖഃ കാഞ്ചനഗൌരവര്ണസ്തമോ നിഗൃഹ്ണന്മഹസാ നിജേന ।
ദീപസ്ത്രയാണാമിവ വിഷ്ടപാനാം യോ ഭാതി പര്യന്തചരത്പതങ്ഗഃ ॥ ൧-൦൩॥
യസ്യാ പതിത്വേ വിഹിതാഭിലാഷഃ കരോതി തീവ്രാണി തപാംസി ലോകഃ ।
ബിഭര്തി രത്നാകരമേഖലാം താമങ്കേന പുത്രീമിവ യോ ധരിത്രീമ് ॥ ൧-൦൪॥
മഹാന്തി ദാനാനി മഖാനുദഗ്രാന് പരാഞ്ചി പാനാശനയോസ്തപാംസി ।
ശരീരിണഃ ശാന്തമലൈര്മനോഭിഃ കുര്വന്തി യച്ഛൃങ്ഗനിവാസകാമാഃ ॥ ൧-൦൫॥
സുരാ യുഗാന്തേഷു സഹ പ്രിയാഭിര്ന്നിഷേദിവാംസോ യദധിത്യകാസു ।
ഉദന്വതാമൈക്യമുപാഗതാനാം പശ്യന്തി കല്ലോലശതപ്രചാരാന് ॥ ൧-൦൬॥
പുഷ്പാണി ശയ്യാസ്സുരപാദപാനാം ക്രീഡാഗൃഹാഃ കാഞ്ചനഗഹ്വരാണി ।
ഭവന്തി ച സ്വര്ഗവിലാസിനീനാം രത്നാങ്കുരാ യത്ര രതിപ്രദീപാഃ ॥ ൧-൦൭॥
സ്വര്ഗൌകസസ്സ്വര്ണമഹീഷു പീതാഃ ശ്വേതത്വിഷോ രൂപ്യമയീഷു ഭൂഷു ।
നീലാശ്ച നീലോപലമേദിനീഷു ജ്ഞാതും മിഥോ യത്ര ന ശക്നുവന്തി ॥ ൧-൦൮॥
ദരീഗൃഹോത്സങ്ഗഗതേരനൂരോഃ കശാഭിഘാതധ്വനിഭിഃ സകമ്പാഃ ।
സദ്യഃ പ്രിയാനുജ്ഝിതമാനദോഷാഃ സുരാങ്ഗനാ യത്ര പരിഷ്വജന്തേ ॥ ൧-൦൯॥
നേതും ത്രപാനമ്രമുഖീരനീശാഃ സ്ഫുടാനി യത്സ്വര്ണഗുഹാന്തരാണി ।
സിദ്ധാഃ പ്രയത്നേന വിനാ നവോഢാഃ നയന്തി നീലോപലഗഹ്വരാണി ॥ ൧-൧൦॥
യത്രോദ്യതാനാം കുസുമാപചായേ കാന്താസു കല്പദ്രുമവാടികാസു ।
വിഭാന്തി സുത്രാമവിലാസിനീനാം പദാനി ലാക്ഷാരസപാടലാനി ॥ ൧-൧൧॥
പയോദമാര്ഗവ്യതിലങ്ഘിനീഷു ഹംസാഃ ശിരഃപുഷ്കരിണീഷു യസ്യ ।
വര്ഷാഗമേഽപ്യശ്രുതമേഘനാദാഃ ന കുര്വതേ മാനസദീര്ഘയാത്രാമ് ॥ ൧-൧൨॥
ഛന്നേഷു യസ്മിന് കനകോജ്ജ്വലാഭിരാമൂലചൂഡം നവമഞ്ജരീഭിഃ ।
ഗന്ധേന വിജ്ഞായ പതന്തി ഭൃങ്ഗാഃ ശൃങ്ഗാന്തരാരഗ്വധപാദപേഷു ॥ ൧-൧൩॥
മന്ദാകിനീ യച്ഛിഖരേ വഹന്തീ കുല്യാപഥാഭ്യന്തരസമ്പ്രവിഷ്ടാ ।
ബാലേവ തദ്രക്ഷണസമ്പ്രവൃത്താ ദിനേ ദിനേ സിഞ്ചതി പുഷ്പവാടീമ് ॥ ൧-൧൪॥
ശ്രിയാഭിരാമശ്ശരണം സുരാണാമലങ്ഘനീയോ മഹതാ മഹിമ്നാ ।
വിരാജമാനോ വനമാലയാ ച യഃ ശാര്ങ്ഗധന്വാനമനുപ്രയാതി ॥ ൧-൧൫॥
പുരാ പുരാണാം ത്രിതയം ദിധക്ഷോരുമാപതേഃ കാര്മുകതാം പ്രപന്നഃ ।
മധ്യേന വജ്രാങ്കുശമത്സ്യചിഹ്നം യോഽദ്യാപി തന്മുഷ്ടിപദം ദധാതി ॥ ൧-൧൬॥
ശൃങ്ഗാഗ്രഭാജാം സുരസുന്ദരീണാം മുഖാനി പശ്യന്നമലാനി ചന്ദ്രഃ ।
നിഗൂഹിതും നൂനമുരഃകലങ്കം ഹ്രിയേവ യത്സാനുപഥേന യാതി ॥ ൧-൧൭॥
മനോഭിരാമേ ശിഖരേ തദീയേ സഹോപവിഷ്ടം സുരസിദ്ധസങ്ഘൈഃ ।
അവോചദാഗത്യ കൃതപ്രണാമാ കദാചിദുര്വീ കമലാധിവാസമ് ॥ ൧-൧൮॥
പുമാനിവാഹം ഭവതഃ പുരസ്താദ്ബ്രവീമി കിഞ്ചിത് പ്രതിപദ്യ ധൈര്യമ് ।
പീഡാ മദീയാ പരമത്ര ഹേതുര്നിര്ല്ലജ്ജതാ നന്വഖിലോപഹാസ്യാ ॥ ൧-൧൯॥
സൃഷ്ടാസ്ത്വയാ ദത്തവരാശ്ച ദൈത്യാഃ ഭാരേണ മാം സമ്പ്രതി പീഡയന്തി ।
ബലേ പ്രമാണേ ച ഭവന്തി യേഷാം നൈവോപമാനം കുലഭൂഭൃതോഽപി ॥ ൧-൨൦॥
സ്വവിക്രമോന്മൂലിതരാജകാനാം ജയൈഷിണാമദ്യ പരസ്പരേണ ।
തേഷാം രണക്ഷോണിഷു സിംഹനാദൈര്നിര്ഘാതഘോരൈര്ഗിരയഃ സ്ഫുടന്തി ॥ ൧-൨൧॥
മുഹുര്ബലാദുന്നമയത്യഹീന്ദ്രേ മദ്ഭാരഭുഗ്നം ഫണചക്രവാലമ്।
മമ പ്രകമ്പാശ്ചലിതാബ്ധിശൈലാഃ ദിഗ്ദന്തിനോ ഹന്ത കദര്ഥയന്തി ॥ ൧-൨൨॥
ആശാമുഖേഷു ഭ്രമതാമജസ്രം തേഷാം ചമൂഭിഃ പരിസര്പിണീഭിഃ ।
തിരോഹിതാം ഭാനുമതോ മയൂഖാഃ ന ക്വാപി മാം സമ്പ്രതി സംസ്പൃശന്തി ॥ ൧-൨൩॥
സന്നാസ്മി ദൈതേയഭരേണ സാഹം ഫണീശ്വരസ്സീദതി മദ്ഭരേണ ।
തദ്ഭാരശീര്യന്നിജകര്പരസ്യ ധിക് താമവസ്ഥാം കമഠേശ്വരസ്യ ॥ ൧-൨൪॥
ഭാരാവസീദദ്ഫണമണ്ഡലസ്യ ഫണീശ്വരസ്യോപരി ദുഃസ്ഥിതാഽഹമ് ।
ആസന്നപാതാസ്മി തടീവ നദ്യാഃ പ്രവാഹവേഗേന വിലുപ്തമൂലാ ॥ ൧-൨൫॥
നിവേദിതാ ദേവ മയാ ദശേയമനുക്തിദോഷോ മയി നോപപാദ്യഃ ।
നിവേദ്യതേ രക്ഷ്യജനേന ദുഃഖം തതഃ പരസ്താത് പ്രഭവഃ പ്രമാണമ് ॥ ൧-൨൬॥
ഇത്യുക്തവത്യാമുചിതം പൃഥിവ്യാം ചിന്താബലേന സ്തിമിതോ മുഹൂര്തമ് ।
മുഖാനി പശ്യന്നമൃതാശനാനാം ദേവഃ പ്രജാനാം പതിരിത്യുവാച ॥ ൧-൨൭॥
നാസത്യമേതദ്യദവോചദുര്വീ സ്വകര്മണഃ സാധു ഫലം മയാഽഽപ്തമ് ।
മദ്വര്ദ്ധിതാ മാമവമത്യ ദൈത്യാഃ ബലാദുപഘ്നന്തി ജഗന്തി യത്തേ ॥ ൧-൨൮॥
അതീതകാര്യാനുശയേന കിം സ്യാദശേഷവിദ്വജ്ജനഗര്ഹിതേന ।
സുരാഃ സമുന്മൂലനമാശു തേഷാം കര്തും യതധ്വം ജഗതാം ഹിതായ ॥ ൧-൨൯॥
സദ്യസ്സമുത്തിഷ്ഠത ചിന്തയാലം ചിന്താ ഹി കാര്യപ്രതിബന്ധഹേതുഃ ।
യാമഃ പൃഥിവ്യാ സഹ യത്ര തത്ര നാരായണോ ദാനവകാലരാത്രിഃ ॥ ൧-൩൦॥
അസ്ത്വേവമിത്യാദരപൂര്വമേവ സ സ്വീകൃതോക്തിസ്സുരസിദ്ധസങ്ഘൈഃ ।
സരോജജന്മാ സഹ തൈഃ പ്രതസ്ഥേ വിഹായസാ വിശ്വപതേസ്സകാശമ് ॥ ൧-൩൧॥
ഏലാപരിഷ്വങ്ഗലസത്തമാലം വേലാധിരൂഢസ്ഖലദൂര്മിമാലമ് ।
ദദര്ശ ധാതാ മനസോഽനുകൂലം പയഃപയോധേരചിരേണ കൂലമ് ॥ ൧-൩൨॥
ദദര്ശ ച ക്ഷീരമയം സമുദ്രം കൈലാസശൃങ്ഗോന്നതഫേനകൂടമ് ।
പുണ്യം പയഃകേലിസമുത്സുകാനാം ശ്രിയഃ സഖീനാമവഗാഹനേന ॥ ൧-൩൩॥
ആനന്ദയാമാസ ദിവൌകസസ്താനാഘ്രാതശേഷോ മുനിമണ്ഡലേന ।
പ്രകാമപുണ്യഃ പവനോപനീതോ വൈകുണ്ഠവക്ഷസ്തുലസീസുഗന്ധഃ ॥ ൧-൩൪॥
ഗന്ധാനുസാരേണ വിസൃഷ്ടനേത്രൈര്ഹിരണ്യഗര്ഭപ്രമുഖൈരമര്തൈഃ ।
നവാര്കകല്പം ദദൃശേ മുരാരേര്വക്ഷസ്ഥലീകൌസ്തുഭരത്നധാമ ॥ ൧-൩൫॥
അപഹ്നുതാശേഷമനോവികാരം ദിവിസ്പൃശാ തൂര്യരവേണ മിശ്രമ് ।
ആകര്ണ്യ വൈകുണ്ഠവിലാസിനീനാം ഗീതധ്വനിം ഹര്ഷമയാസിഷുസ്തേ ॥ ൧-൩൬॥
ആസക്തിമാലക്ഷ്യ വിനീതവേഷാ സ്വമൌലിവിന്യസ്തകരാസ്സുരാസ്തേ ।
ആലോകയാമാസുരശേഷനാഥം സവിഗ്രഹം പുണ്യമിവ പ്രജാനാമ് ॥ ൧-൩൭॥
പ്രവൃദ്ധഹേമാഭരണപ്രകാശം തമാലനീലം ജലധൌ ശയാനമ് ।
തടില്ലതാഢ്യം പയസോഽതിപാനാദനീശമുദ്ഗന്തുമിവാമ്ബുവാഹമ് ॥ ൧-൩൮॥
തരങ്ഗവാതേന പയഃപയോധേരാപൂര്യമാണം കരപാഞ്ചജന്യമ് ।
വാമേന തിര്യഗ്വലതാ സലീലം സമ്ഭാവയന്തം മുഹുരീക്ഷണേന ॥ ൧-൩൯॥
പ്രതിക്ഷണം പ്രേമവിശേഷജാഭിസ്സമ്ഭാവനാഭിഃ കമലാസനായാഃ ।
പുരാഽഽത്മനാ കല്പിതമമ്ബുരാശേഃ പ്രമാര്ജയന്തം മഥനാവമാനമ് ॥ ൧-൪൦॥
പര്യായതഃ പാണിധൃതം സരോജം വിന്യസ്യ വിന്യസ്യ ദൃശോഃ പദവ്യാമ്।
നിദ്രാം പ്രബോധം ച മുഹുര്ന്നയന്തീം പദ്മാസനാം സസ്മിതമീക്ഷമാണാമ് ॥ ൧-൪൧॥
സ്വച്ഛസ്വദേഹപ്രതിബിമ്ബിതേന ഫണാശ്മജാലേന ഫണീശ്വരസ്യ ।
ഭാസ്വത് ഫലസ്തോമനിരന്തരസ്യ വഹന്തമാഭാം വടപാദപസ്യ ॥ ൧-൪൨॥
അജസ്രമാസീനരഥാങ്ഗശങ്ഖമതിപ്രസന്നം കമലാധിവാസമ് ।
സന്താപവിച്ഛേദകരം പ്രജാനാം ഹ്രദം മഹീയാംസമിവാഭിഗമ്യമ് ॥ ൧-൪൩॥
വക്തും മിഥോ രാഹുവിചേഷ്ടിതാനി കര്ണദ്വയാഭ്യര്ണമുപേയിവാംസൌ ।
അലബ്ധകാലാവിവ ഭാനുചന്ദ്രൌ രഥാങ്ഗശങ്ഖൌ ദധതം കരാഭ്യാമ് ॥ ൧-൪൪॥
ദ്വാരസ്ഥസേനാപതിചോദിതേന നിവാരിതാഃ കഞ്ചുകിമണ്ഡലേന ।
സുരാഃ പ്രമോദസ്ഖലിതൈര്വചോഭിഃ സ്ഥിത്വൈവ തേ വ്യോമനി തുഷ്ടുവുസ്തമ് ॥ ൧-൪൫॥
നമഃ പരസ്മൈ പുരുഷായ തുഭ്യം ഗിരാം ധിയാമപ്യപഥി സ്ഥിതായ ।
അസ്മാന് പുനസ്ത്രാതുമുദഗ്രമോഹാന് കൃപാബലാത് കല്പിതവിഗ്രഹായ ॥ ൧-൪൬॥
ഭാഗീരഥീ പാദകുശേശയാത്തേ വിനിര്ഗതാ വിശ്വമിദം പുനീതേ ।
കസ്ത്വാം പുനര്ഭാവയതോ ജനസ്യ ശുദ്ധിം പരിച്ഛേത്തുമലം മനീഷീ ॥ ൧-൪൭॥
അനന്തശക്തേരപവിക്രിയസ്യ തിസ്രസ്ത്രിലോകീശ്വര ശക്തയസ്തേ ।
വിതന്വതേ സ്ഥാവരജങ്ഗമാനാമുത്പാദനക്ഷേമവിലോപനാനി ॥ ൧-൪൮॥
കടാക്ഷമാത്രേണ ഭവാമ്ബുരാശേഃ പാരം പരം പ്രാപയിതുസ്ത്രിലോകീമ് ।
സകൃന്നമസ്യാ പരമാതരസ്തേ യത്നാനുരൂപം ഹി ഫലം ക്രിയാണാമ് ॥ ൧-൪൯॥
ത്വം ജ്യോതിരാപസ്ത്വമസി ത്വമുര്വീ ത്വം വ്യോമ വൈശ്വാനരസാരഥിസ്ത്വമ് ।
ത്വം ജീവവര്ഗഃ പരമസ്ത്വമാത്മാ യന്നാസി കിം നാമ ജഗത്പതേ തത് ॥ ൧-൫൦॥
നവാഭ്രവര്ണം നലിനായതാക്ഷം പീതാമ്ബരം ഹാരകിരീടിനം ത്വാമ് ।
വയം തു സേവേമഹി വീക്ഷമാണാഃ സായൂജ്യമന്വിഛതി കഃ സുഖാര്ഥീ ॥ ൧-൫൧॥
അലം ന നിര്ദേഷ്ടുമിയത്തയാ ത്വാമശേഷനാഥ ശ്രുതിരഗ്രിമാപി ।
സ ഏവ സാക്ഷാത്ക്രിയതേ പുനസ്ത്വമഹോ ജിതം നഃ സുകൃതൈരനല്പൈഃ ॥ ൧-൫൨॥
തൃണായ മത്വാ നിഖിലാനി ശാര്ങ്ഗിന് പദാനി വൈധേയമനോഹരാണി ।
ആവൃത്തിശൂന്യം പരമം പദം തേ വാഞ്ഛന്തി വൈരാഗ്യധനാ മഹാന്തഃ ॥ ൧-൫൩॥
ഇതി സ്തുതോ ദേവഗണേന ദേവോ ദയാനിധിര്ദാനവകാലരാത്രിഃ ।
ന്യഷീദദുത്ഥായ ഭരാവഭുഗ്നേ ഭുജങ്ഗതല്പേ ഭുവനൈകനാഥഃ ॥ ൧-൫൪॥
വിഷ്വക് സ വൈകുണ്ഠവിലാസിനീനാം സലീലമാന്ദോലിതചാമരാണാമ് ।
നിവാരയന്നഗ്രകരാരവിന്ദൈഃ കോലാഹലം കാഞ്ചനകങ്കണോത്ഥമ് ॥ ൧-൫൫॥
പ്രസാദവത്യാ കമലാസനാദീന് സുരാനശേഷാനനുഗൃഹ്യ ദൃഷ്ട്യാ ।
ഉവാച വാചം ദശനാംശുപൂരൈഃ സമേധയന് ദുഗ്ധമയം പയോധിമ് ॥ ൧-൫൬॥
അധിജ്യകോദണ്ഡധരോ നിഷങ്ഗീ സന്നാഹവാന് പാണിധൃതൈകബാണഃ ।
അയം സമാജോ ഭവതാം ദ്വിഷദ്ഭ്യോ ഭയം സമാവേദയതി സ്ഫുടം മേ ॥ ൧-൫൭॥
അലം വിലമ്ബേന ദിവൌകസസ്തന്നിവേദ്യതാമദ്യ കുതോ ഭയം വഃ ।
അയം കരോ ദുഷ്ടവധോത്സുകം മേ സുദര്ശനം ന ക്ഷമതേ നിരോദ്ധുമ് ॥ ൧-൫൮॥
ഇത്യൂചിവാംസം പരമം പുമാംസം നത്വാ ശിരോഭിര്ബഹുശഃ സുരാസ്തേ ।
ആരൂഢഹര്ഷാതിശയാഃ സ്വമര്ഥമാരേഭിരേ വക്തുമശേഷമേവ ॥ ൧-൫൯॥
നിവാര്യ സര്വാനപി വക്തുകാമാന് സേനാപതിസ്താനമരാന് കരേണ ।
സവിഭ്രമപ്രേരിതയാ പുരസ്ഥം ദൃഷ്ട്യാ സരോജാസനമാജുഹാവ ॥ ൧-൬൦॥
അഥാഗതസ്തേന കരേ ഗൃഹീത്വാ നീതഃ പ്രഭോരന്തികമബ്ജയോനിഃ ।
വക്തും നിയുക്തഃ സ കൃതപ്രണാമോ വിജ്ഞാപയാമാസ വിനീതവേഷഃ ॥ ൧-൬൧॥
വയം ത്വയാ ദത്തവിഭൂതയോഽപി മോഹാതിരേകാദഭിമന്യമാനാഃ ।
കൃച്ഛ്രേ പുനസ്ത്വാം ശരണം വ്രജന്തഃ ഹാ നിസ്ത്രപാണാം പ്രഥമേ ഭവാമഃ ॥ ൧-൬൨॥
അപാരദുഃഖാര്ണവപോതപാത്രീം ത്വയാ കൃപാമുദ്വഹതാതിഗുര്വീമ് ।
കൃതഘ്നതാജന്മഭുവാമമീഷാമസ്മാകമര്ഥേ ന കിമന്വഭാവി ॥ ൧-൬൩॥
മനസ്വിലോകസ്യ വിഗര്ഹണീയേ പ്രതിഗ്രഹേ വര്ജയതാ ജുഗുപ്സാമ് ।
പുരാ പുരസ്താദ്ബലിദാനവസ്യ പ്രസാരിതോ നാഗ്രകരസ്ത്വയാ കിമ് ॥ ൧-൬൪॥
ദൈത്യാധിരാജേന ഹിരണ്യനാമ്നാ പര്യാകുലം ത്രാതുമശേഷലോകമ് ।
ഇദം തു ദിവ്യം പരിഹൃത്യ രൂപം ന ത്വം കിമാസീര്നരതിര്യഗാത്മാ ॥ ൧-൬൫॥
സ്വവിക്രമാക്രാന്തസുരാസുരസ്യ രക്ഷഃപതേര്നിഗ്രഹണാദരേണ ।
ഭൂത്വാ സുതഃ പങ്ക്തിരഥസ്യ രാജ്ഞസ്താം താമവസ്ഥാം ന കിമന്വഭൂസ്ത്വമ് ॥ ൧-൬൬॥
അനേകധാ പാലയിതാരമേവം സമ്പ്രത്യപി ത്വാം ശരണം പ്രപന്നാഃ ।
സന്താപഹാരീ നനു ചാതകാനാം ഭൂയോഽപി ഭൂയോഽപി പയോദ ഏവ ॥ ൧-൬൭॥
വിശ്വം വിദന്നപ്യവിദന്നിവ ത്വം നാഥാനുയുങ്ക്ഷേ ഭയഹേതുമസ്മാന് ।
അനുഗ്രഹസ്യൈതദപി പ്രഭൂണാം പ്രായഃ പ്രകാരാന്തരമാശ്രിതേഷു ॥ ൧-൬൮॥
തപോഭിരുഗ്രൈര്ഭഗവന് സുരാണാമവധ്യഭാവം ദനുജാഃ പ്രപന്നാഃ ।
പാതാലമുര്വീം ച വിജിത്യ ദര്പാദുപക്രമം തേ ദിവമദ്യ ജേതുമ് ॥ ൧-൬൯॥
ന ജാതു ശൂന്യഃ കുലിശേന പാണിര്വക്ഷോ ന മുക്തം മണികങ്കടേന ।
ശക്രസ്യ ദൈത്യാഗതിശങ്കിനോഽസ്യ നാസജ്ജിതസ്തിഷ്ഠതി വാരണേന്ദ്രഃ ॥ ൧-൭൦॥
ദണ്ഡം യമാത്പാശമപാമധീശാദ്ഗദാം കുബേരാത്കുലിശം മഘോനഃ ।
ആദാതുകാമഃ പ്രഹിണോതി ദൂതാന് കംസഃ സ്വദോര്വിക്രമനിര്ജിതാശഃ ॥ ൧-൭൧॥
രണേ വിനിര്ജിത്യ ബലം സുരാണാം പരാക്രമേണാപ്രതിമേന വീരഃ ।
ഭോജേശ്വരഃ ക്രീഡതി സാവരോധോ മൂലേഷു സമ്പ്രത്യമരദ്രുമാണാമ് ॥ ൧-൭൨॥
ധനുര്ധരാധ്യാസിതവപ്രശീര്ഷാഃ ദ്വാഃപാലനവ്യഗ്രസമഗ്രയോധാഃ ।
പ്രവീരനിര്ഭര്ത്സിതകാന്ദിശീകാ സ്ഥാതും ന ജാനാതി പുരീ സുരാണാമ് ॥ ൧-൭൩॥
ഹാഹേതി വിക്രോശദനാഥമേതദ്വിശ്വം ജഗത്പീഡയതഃ പ്രകാമമ് ।
ത്വയാ വിനാഽന്യസ്ത്രിഷു വിഷ്ടപേഷു ന കര്തുമീഷ്ടേ നരകസ്യ ഭങ്ഗമ് ॥ ൧-൭൪॥
പ്രലമ്ബകേശിപ്രമുഖാസ്തഥാന്യേ പരസ്സഹസ്രം പരിയന്തി ദൈത്യാഃ ।
നിര്ഘാതകല്പൈര്നിജസിംഹനാദൈര്വിദാരയന്തോ വിയദാഹവേഷു ॥ ൧-൭൫॥
ഷട് സൂനവസ്സന്തി ഹിരണ്യനാമ്നോ ദൈത്യസ്യ പാതാലതലാധിവാസൈഃ ।
തൈര്ന്നഃ ക്രിയന്തേ ദുരിതാനി യാനി വക്തും ന ശക്യാനി മുകുന്ദ താനി ॥ ൧-൭൬॥
തേഷാം മഹീധ്രപ്രതിമാകൃതീനാം ഭാരം മഹീ സോഢുമസാവശക്താ ।
അസ്മാന് പുരസ്കൃത്യ ഭവത്സകാശം പ്രാപ്താ നിജക്ലേശനിവേദനായ ॥ ൧-൭൭॥
തദേതദാവേദനമസ്മദീയം ശ്രുത്വാ പ്രമാണം പ്രഭുരിത്യുദീര്യ ।
വിധിര്വ്യരംസീദ്വിഹിതപ്രണാമഃ സ ചാപി ഗമ്ഭീരമുവാച ദേവഃ ॥ ൧-൭൮॥
അലം വിഷാദേന ദിവൌകസോ വഃ സമീഹിതം ഹസ്തഗതം മനുധ്വമ് ।
വ്രതം ഹി മേ കേവലമേതദേവ സംരക്ഷണം യച്ഛരണാഗതാനാമ് ॥ ൧-൭൯॥
മാമര്ഥയന്തേ വസുദേവപത്ന്യൌ പത്നീ ച നന്ദസ്യ സുതം ഗുണാഢ്യമ് ।
അംശദ്വയേന വ്രതകര്ശിതാങ്ഗീസ്തിസ്രോഽപി താഃ പുത്രവതീര്വിധാസ്യേ ॥ ൧-൮൦॥
ഇയം ച ലോകത്രിതയസ്യ മാതാ മായാഭിധാനാ മമ ശക്തിരഗ്ര്യാ ।
കാര്യാണി വഃ കാന്യപി കര്തുകാമാ ജനിഷ്യതേ ജന്മവിനാശശൂന്യാ ॥ ൧-൮൧॥
തദ്ഗച്ഛത സ്വര്ഗമപേതഖേദാഃ ന കാലഹാനിഃ പരിശങ്കനീയാ ।
അനേന ശാര്ങ്ഗേണ ശപേ ശരൈര്വഃ സദ്യോ മനഃശല്യമപാകരിഷ്യേ ॥ ൧-൮൨॥
ഇതി തമമരലോകം സാന്ത്വയിത്വാ സ ദേവഃ
സപദി നവഘനാഭഃ പദ്മനാഭസ്തിരോഽഭൂത് ।
സ ച വിഹിതനമസ്യസ്തസ്യ വാചം പ്രശംസന്
നിജപദമഭിപേദേ ഹര്ഷപര്യാകുലാത്മാ ॥ ൧-൮൩॥
ഇതി സുകുമാരകൃതൌ കൃഷ്ണവിലാസകാവ്യേ പ്രഥമസ്സര്ഗഃ ॥ ൧ ॥
ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ
അഥൈകദാ പുത്രഫലാനി സമ്യഗ്വ്രതാനി ബാഹ്യോപവനേ ചരന്തീമ് ।
രഥേന കംസോ വസുദേവയുക്തഃ സ്വസാരമാലോകയിതും ജഗാമ ॥ ൨-൦൧॥
സ്ഫുരത്പ്രഭാപല്ലവിതാങ്ഗയഷ്ടീം കഥഞ്ചിദൂഢസ്തനമഞ്ജരീകാമ് ।
തത്രാലകൈഃ ഷട്/പദിനീമജാനാത് സ താം ലതാമധ്യഗതാം ചിരേണ ॥ ൨-൦൨॥
സാ സന്നതാങ്ഗീ നിയമാവസാനേ ജ്യേഷ്ഠായ തസ്മൈ വിദധേ നമസ്യാമ് ।
സ ചാശിഷാ താമനുഗൃഹ്യ സാധ്വീം ഭോജേശ്വരോ വാക്യമിദം ബഭാഷേ ॥ ൨-൦൩॥
അദ്യാപി ബാലാസി സുതാനനേകാന് പ്രസോഷ്യസേ കിം വ്രതയാതനാഭിഃ ।
പശ്യാധുനാ പല്ലവസൂതികാലേ കിം കല്പതേ ചൂതലതാ ഫലായ ॥ ൨-൦൪॥
കൃശാസി കാമം വിരമ പ്രയാസാന്മനോഭിരാമാനുപഭുങ്ക്ഷ്വ ഭോഗാന് ।
അങ്ഗാനി തേ സന്നതഗാത്രി ദുഃഖം മൃണാലകല്പാനി കഥം സഹേരന് ॥ ൨-൦൫॥
താമേവമുക്ത്വാ സ തു സാഭ്യനുജ്ഞാം രഥം സമാരോപ്യ സഹൈവ പത്യാ ।
പ്രയാതുകാമഃ പുരമന്തരിക്ഷേ ശുശ്രാവ വാചം ശതധാരകല്പാമ് ॥ ൨-൦൬॥
ത്വദന്തികസ്ഥാ സഹജാശമീയം പ്രസോഷ്യതേ പുത്രമയം കൃശാനുമ് ।
മരുത്സമിദ്ധസ്സ തു ദുര്നിവാരസ്ത്വാം ഭസ്മസാത് കംസ കരിഷ്യതീതി ॥ ൨-൦൭॥
നിശമ്യ തദ്ഭൂതവചോ നികാമം കംസസ്സ രോഷാഗമദുര്നിരീക്ഷ്യഃ ।
കൃപാം പരിത്യജ്യ കൃപാണപാണിഃ സ്വസുര്വധായ സ്വയമുദ്യതോഽഭൂത് ॥ ൨-൦൮॥
നൃശംസകൃത്യേ നിതരാം പ്രവൃത്തമുദഗ്രകോപസ്ഫുരിതാധരോഷ്ഠമ് ।
പ്രസാദയന്നാനകദുന്ദുഭിസ്തമുവാച ധീമാനുപപത്തിയുക്തമ് ॥ ൨-൦൯॥
അലം തവാനേന വധോദ്യമേന ത്വയാ വിധേയോ നൃപതേ വിമര്ശഃ ।
കിമേഷ നാശ്രാവി വിചാരശൂന്യം വ്രജന്ത്യനര്ഥാ ഇതി സാധുവാദഃ ॥ ൨-൧൦॥
ഭയേന യുദ്ധേഷു പുരന്ദരാദീന് സുരാന് പരാചസ്ത്രപയാ വിമുഞ്ചന് ।
മഹീശ്വര സ്ത്രീവധപാതകേഽസ്മിന് കഥം തവോപക്രമതേ കൃപാണഃ ॥ ൨-൧൧॥
അനേന കിം വാ തവ ജീവിതേന യദ്രക്ഷണം സ്യാത് സഹജാവധേന ।
ഗുണേന കേനാപി ഹി ലബ്ധനാമ്നാമപി സ്വനാശാദയശോ ഗരീയഃ ॥ ൨-൧൨॥
പ്രപദ്യമാനസ്യ സദാഭിവൃദ്ധിം ദിവാനിശം പ്രീണയതശ്ച ലോകാന് ।
ഭവദ്യശശ്ചന്ദ്രമസോഽസ്യ മാഭൂന്നവഃ കലങ്കോ ഭഗിനീവധേന ॥ ൨-൧൩॥
സ്വസുര്വധേനാസ്യ ഭവേദകീര്തിസ്തേന ത്യജേയുസ്സുഹൃദോഽപി ഭീതാഃ ।
ഇത്യേവ നൂനം ഭുജനിര്ജിതൈസ്തൈസ്സുരൈഃ പ്രയുക്തസ്സുമഹാനുപായഃ ॥ ൨-൧൪॥
കാലേന തദ്ദ്രക്ഷ്യസി യന്മദുക്തം മാ ഭൂത്തവാസ്മിന് വിഷയേഽപി ശങ്കാ ।
തഥാപി ചേതസ്തവ ശങ്കതേ ചേദാകര്ണ്യതാം തര്ഹ്യപരഃ പ്രകാരഃ ॥ ൨-൧൫॥
സര്വാണ്യപത്യാനി വശേ തവാഹം ജാതാനി ജാതാനി സമര്പയിഷ്യേ ।
തന്നിഗ്രഹം വാ തദനുഗ്രഹം വാ വിചിന്ത്യ കര്താസി ദശാനുരൂപമ് ॥ ൨-൧൬॥
കിം ബുദ്ധിമാന്ദ്യേന നിജേന തസ്യ കിം ഭാഗധേയേന വരാങ്ഗനായാഃ ।
ബലേന കിം വാ ഭവിതവ്യതായാസ്തഥേതി ജഗ്രാഹ വചസ്തദീയമ് ॥ ൨-൧൭॥
വധപ്രവൃത്തോ വസുദേവമന്ത്രപ്രഭാവസംസ്തമ്ഭിതഘോരകര്മാ ।
നിവൃത്യ നിസ്ത്രിംശമഹാഭുജങ്ഗോ മഹീഭൃതഃ കോശബിലം വിവേശ ॥ ൨-൧൮॥
സത്യാ നു സാ സ്യാദശരീരിണീ വാക് സത്യം കിമേതദ്വസുദേവവാക്യമ് ।
വിതര്കയന്നേവമുദസ്തകേതും പുരീം പ്രപേദേ മണിതോരണാഢ്യാമ് ॥ ൨-൧൯॥
ആലോകനൈര്മൌലിഷു ഭൂപതീനാമാസജ്ജയന്നഞ്ജലിബന്ധനാനി ।
സ വൈമനസ്യേന മുഖസ്ഥിതേന ഭയാവഹഃ സ്വം ഭവനം ജഗാമ ॥ ൨-൨൦॥
വിശങ്കമാനഃ സ ഗൃഹോപകണ്ഠേ തൌ സദ്മനി ക്വാപി വിധായ ഗുപ്തൌ ।
പരാക്രമാക്രാന്തസമസ്തലോകഃ പുരേവ ഭോഗാനയമന്വഭുങ്ക്ത ॥ ൨-൨൧॥
മായാ ഹരേസ്സാഽഥ ഹിരണ്യപുത്രാന് യാന് ദേവകീഗര്ഭഗതാനകാര്ഷീത് ।
ഭോജേശ്വരസ്സത്വരമേത്യ ഭീത്യാ താന് ജാതമാത്രാനവധീത് ക്രമേണ ॥ ൨-൨൨॥
ജഗദ്വിഭൂത്യൈ പരമസ്യ പുംസഃ യോ ദേവകീഗര്ഭമവിക്ഷദംശഃ ।
ആകൃഷ്യ തസ്മാന്മുരവൈരിമായാ തം രോഹിണീഗര്ഭഗതം ചകാര ॥ ൨-൨൩॥
ചകാസ സപ്തച്ഛദപാണ്ഡുരേണ സുതേന സാ ഗര്ഭതിരോഹിതേന ।
വലാഹകാന്തര്ഹിതശീതഭാനോര്ദിശോ ദശാം വൃത്രജിതഃ പ്രപന്നാ ॥ ൨-൨൪॥
തതസ്സമാഹ്ലാദനമീക്ഷണാനാമസൂത പുത്രം ശരദിന്ദുകല്പമ് ।
പ്രകര്ഷമാപന്നുദയേന യസ്യ സദ്യഃ സമുദ്രാ ഇവ സത്വവന്തഃ ॥ ൨-൨൫॥
പത്യുസ്സമാദിഷ്ടമിദം വിധായ ശേഷം ചികീര്ഷുസ്സുരകാര്യമാര്യാ ।
ചരാചരാണാം ജഗതാം സവിത്രീ സാ ശ്രദ്ദധേ ജന്മഭുവം യശോദാമ് ॥ ൨-൨൬॥
അഥ പ്രജാനാമഭിവൃദ്ധികാമോ ദേവോ ദയായാഃ കില ജന്മഭൂമിഃ ।
സ്വജന്മനേ ജന്മവിനാശഹേതുഃ പ്രാപ്യസ്സതാം പ്രാപ സ ദേവകീം താമ് ॥ ൨-൨൭॥
കൃശാവലഗ്നാ കുചയോര്ഗരിമ്ണാ സാ ദേവകീ സന്നതഗാത്രയഷ്ടിഃ ।
ജഗത്ത്രയീപുണ്യകൃതാവലമ്ബാ ബഭാര ഗര്ഭേണ ജഗന്നിവാസമ് ॥ ൨-൨൮॥
അന്തര്ദധാനാ സരസീരുഹാക്ഷം സ്വേനാവതാരേണ ഭുവം പുനാനാ ।
സാ ദേവകീ സാ ച കവേരകന്യാ മിഥോഽദധാതാമുപമാനഭാവമ് ॥ ൨-൨൯॥
അലം നിവാസായ ന യസ്യ വിശ്വം വസന് സ ഗര്ഭേ മുമുദേ മുകുന്ദഃ ।
പരോപകാരപ്രഭവം ഹി ദുഃഖം പുംസസ്സുഖായൈവ മഹത്തരസ്യ ॥ ൨-൩൦॥
ബഹിഃസ്ഫുരന്ത്യാ കരപാഞ്ചജന്യത്വിഷേവ വിഷ്ണോരുദരസ്ഥിതസ്യ ।
അധത്ത തസ്യാസ്തപനീയവര്ണാ മധൂകപുഷ്പച്ഛവിമങ്ഗയഷ്ടിഃ ॥ ൨-൩൧॥
ബഭാര ഹാരം കുചയോര്ന തന്വീ ന പാദയോര്നൂപുരമാമുമോച ।
ദധൌ മണിം ഭാരഭിയാ ന മൌലൌ തദേവ കൈവല്യമഭൂഷയത്താമ് ॥ ൨-൩൨॥
ദൃശഃ പ്രയത്നേന ദധൌ തിരശ്ചീരുവാച മന്ദം നിഭൃതം ജഹാസ ।
ശനൈര്യയൌ ദത്തകരാ സഖീഭിര്ഭൃശം നിശശ്വാസ ച താവദേവ ॥ ൨-൩൩॥
സഹൈവ ഹര്ഷേണ സുധാശനാനാം സഹൈവ പുണ്യേന വസുന്ധരായാഃ ।
ഭയേന ഭോജാധിപതേശ്ച ദേവോ സഹൈവ ഗര്ഭേ വവൃധേ മുകുന്ദഃ ॥ ൨-൩൪॥
ശിരോഭിരൂഢേന വനസ്പതീനാം ഫലോപഹാരേണ നിവേദിതര്ദ്ധിഃ ।
പ്രാവൃട് സമാസാദിതസൂതികാലാം താം ദേവകീം ദ്രഷ്ടുമിവാജഗാമ ॥ ൨-൩൫॥
അഥൈകദേശാ ഇവ വാരിരാശേരുച്ചൈഃ പുരോമാരുതവിപ്രകീര്ണാഃ ।
വൃതാസ്തഡിദ്വിദ്രുമവല്ലരീഭിര്വിരേജിരേ വ്യോമനി വാരിവാഹാഃ ॥ ൨-൩൬॥
ബലാഹകവ്രാതഭവൈസ്തമോഭിര്ദിനേഷു ദുര്ബോധപുരഃസ്ഥിതേഷു ।
ന കശ്ചിദാസീദഭിസാരികാണാം വിദ്യുത്പ്രകാശേന വിനാഽന്തരായഃ ॥ ൨-൩൭॥
പയോദഭസ്ത്രാന്തരനിര്ഗതേന ഝാത്കാരിണാ ചണ്ഡസമീരണേന ।
വിയോഗിനാം ചേതസി മേഘകാലഃ സന്ധുക്ഷയാമാസ മനോഭവാഗ്നിമ് ॥ ൨-൩൮॥
സ്മരേണ ലോകത്രിതയേശ്വരേണ സമ്ഭാവിതാജ്ജീവിതനിര്വിശേഷമ് ।
ഋതോര്വസന്താജ്ജ്വലദാഗമസ്യ ജഹാര ജാതിര്നിഖിലം നികര്ഷമ് ॥ ൨-൩൯॥
ബലാദ്ഗൃഹീതാ ഇവ വൈതസീഭിഃ ശാഖാഭിരാരൂഢമദാ ഇവോച്ചൈഃ ।
പരിസ്ഖലന്ത്യോ നിഖിലാസ്തടിന്യഃ ജഗ്മുര്ജവാദുദ്ഭടഫേനഹാസാഃ ॥ ൨-൪൦॥
ഉദാരസൌരഭ്യവശീകൃതാനാമന്വീയമാനഃ പടലൈരലീനാമ് ।
അകല്പയത് കേതകമാതരിശ്വാ മനോഭവസ്യാപി മനോവികാരമ് ॥ ൨-൪൧॥
അത്യമ്ബുപാനപ്രഭവസ്യ കര്തുമന്തര്ജഡിമ്നഃ പ്രതിസംവിധാനമ് ।
പപുസ്തിരസ്കാരപദേന മേഘാഃ മയൂഖമാലാമരവിന്ദബന്ധോഃ ॥ ൨-൪൨॥
രരാജ ഖര്ജൂരഫലപ്രകാശം നവം പയഃ കാനനപല്വലേഷു ।
പയോദവൃന്ദൈഃ പരിപീയ മുക്തം പ്രഭാകരസ്യേവ മരീചിജാലമ് ॥ ൨-൪൩॥
മഹീഭൃതാം മൂര്ദ്ധസു ദത്തപാദം വിലോക്യ മിത്രം വിഹതപ്രതാപമ് ।
മഗ്നേ ജലേ മര്തുമിവാരവിന്ദേ മധുവ്രതാശ്ചുക്രുശുരന്തരിക്ഷേ ॥ ൨-൪൪॥
നിഷേവ്യ ഹംസാ മധുരൈര്വചോഭിഃ പദ്മാകരം ലബ്ധസമീഹിതാര്ഥാഃ ।
സദ്യോ യയുസ്തസ്യ വിപത്തികാലേ ജലാശയാനാം പ്രകൃതിഃ കിലൈഷാ ॥ ൨-൪൫॥
പ്രരൂഢസസ്യാഃ ഫലമൂലശാകൈര്നിരന്തരാഃ സ്വാദുനവോദകാഢ്യാഃ ।
പല്ലീജുഷാം ചേതസി പാമരാണാം ധൃതിം പരാമാദധിരേ വനാന്താഃ ॥ ൨-൪൬॥
സമുന്മിഷന്തീ ഗിരിമല്ലികാനാം പ്രസൂനരാജിസ്സുതരാം വിരേജേ ।
മുക്ത്വാ നഭോ മേഘവിമര്ദഭീത്യാ നക്ഷത്രമാലേവ ഗതാ ധരിത്രീമ് ॥ ൨-൪൭॥
ധാരാലജീമൂതകൃതാന്ധകാരേ തസ്മിന്നപര്യന്തജഡിമ്നി കാലേ ।
അലക്ഷ്യമാണഃ ക്വചിദംശുമാലീ ദിവാഽപ്യുവാസേവ തനൂനപാതി ॥ ൨-൪൮॥
ഇതി പ്രവൃത്തേ സമയേ ഘനാനാം മാസേ നഭസ്യേ നിശി മധ്യമായാമ് ।
ഗണേ ശുഭാഖ്യായിനി ച ഗ്രഹാണാം ദേവക്യുവാഹ പ്രസവാഭിമുഖ്യമ് ॥ ൨-൪൯॥
ഹരത്സു ബാഹ്യം ഭുവനസ്യ താപം പ്രാവൃട് പ്രസൂതേഷു വലാഹകേഷു ।
അസൂത തസ്യാന്തരതാപശാന്ത്യൈ കൃഷ്ണാമ്ബുവാഹം കൃപയേവ ദേവീ ॥ ൨-൫൦॥
ദിശഃ പ്രസേദുഃ സഹ നിമ്നഗാഭിര്ജഹര്ഷ ലോകേന സഹാമ്ബുരാശിഃ ।
ജാതേ മുകുന്ദേ മുമുചുശ്ച സദ്യഃ ഭയേന ദേവാഃ സഹ പുഷ്പവൃഷ്ടിമ് ॥ ൨-൫൧॥
മനോഭിരാമേണ മധുവ്രതാനാം നാദേന ശംസന്നിവ ദിഷ്ടവൃദ്ധിമ് ।
ചചാര വായുഃ സുമനോംഽശുകാനി സമ്പ്രാപ്യ സമ്പ്രാപ്യ മഹീരുഹേഭ്യഃ ॥ ൨-൫൨॥
വ്യജൃമ്ഭത പ്രസ്ഫുടശങ്ഖനാദഃ താരേണ ഗീതധ്വനിനാ വിമിശ്രഃ ।
സമശ്നുവാനഃ കകുഭാം മുഖാനി ദിവൌകസാം മങ്ഗലതൂര്യഘോഷഃ ॥ ൨-൫൩॥
ത്രപാമപാസ്യന് വിനയം വിലുമ്പന് നീതിം നിഗൃഹ്ണന് ഭയമാശു ഭഞ്ജന് ।
ശരീരിണാമച്യുതജന്മജന്മാ മോദോ ജജൃമ്ഭേ മദനിര്വിശേഷഃ ॥ ൨-൫൪॥
ആഷാഢിനം പാണിമുദസ്യ ദൂരം ബ്രഹ്മര്ഷിലോകഃ പതദുത്തരീയഃ ।
നനര്ത പര്യാകുലപാദചാരഃ പ്രഹസ്യമാനഃ സുരസുന്ദരീഭിഃ ॥ ൨-൫൫॥
ശൃങ്ഗോജ്ഝിതൈഃ കുങ്കുമവാരിപൂരൈരന്യോന്യമഭ്യുക്ഷണതത്പരാണാമ് ।
പ്രമോദജന്മാ ദിവി സമ്ബഭൂവ കോലാഹലഃ കോഽപി സുധാശനാനാമ് ॥ ൨-൫൬॥
പിതൄംശ്ച പുത്രാ പിതരശ്ച പുത്രാന് ഗുരൂംശ്ച ശിഷ്യാ ഗുരവശ്ച ശിഷ്യാന് ।
പതീംശ്ച ദാരാഃ പതയശ്ച ദാരാന് പ്രമോദമത്താസ്സിഷിചുഃ പയോഭിഃ ॥ ൨-൫൭॥
അസിഞ്ചദമ്ഭോരുഹയോനിരിന്ദ്രം തം പങ്കജാവാസമസിഞ്ചദിന്ദ്രഃ ।
അസിഞ്ചതാം ദ്വൌ വിബുധാനശേഷാന് സര്വേ സുരാസ്തൌ ച ബലാദസിഞ്ചന് ॥ ൨-൫൮॥
മിഥഃ പയോഭിഃ സിഷിചുര്വിനേദുഃ വവല്ഗുരുച്ചിക്ഷിപുരമ്ബരാണി ।
അന്യോന്യമംസേന സുദൂരമൂഹുര്മത്താ ഇവ സ്വര്ഗസദോ ബഭൂവുഃ ॥ ൨-൫൯॥
ത്രിലോകനാഥോദയസമ്ഭവേന മോദേന പര്യാകുലമാനസാനാമ് ।
ഗീതേ ച നൃത്തേ ച സുരാങ്ഗനാനാം ബഭൂവ താലസ്ഖലിതം ന ദോഷഃ ॥ ൨-൬൦॥
ശൃങ്ഗോദകാസ്ഫാലനരക്തനേത്രാഃ വിച്ഛിന്നഹാരാശ്ച്യുതകര്ണഭൂഷാഃ ।
പ്രഹാസസീദധ്വനിഭിര്വചോഭിഃ സമാലപന്തോ വിബുധാ വിജഹ്രുഃ ॥ ൨-൬൧॥
ജാതേ ഹരൌ ദൈത്യവിമര്ദനേന വിശ്വമ്ഭരാഭാരമപാചികീര്ഷൌ ।
മുനേഃ പ്രഹര്ഷഃ കലഹപ്രിയസ്യ ജഗത്പ്രഹര്ഷശ്ച സമാവഭൂതാമ് ॥ ൨-൬൨॥
ഇതി പ്രഹര്ഷാകുലിതൈര്മനോഭിഃ വിശൃങ്ഖലം ക്രീഡതി ദേഹിവര്ഗേ ।
കംസസ്സഭൃത്യഃ പ്രതിപദ്യ മൂര്ഛാം നിദ്രാഭിധാനാം ന കിമപ്യബോധി ॥ ൨-൬൩॥
ശ്യാമം ചതുര്ബാഹുമുദാരഹാരം കിരീടിനം കുണ്ഡലദീപ്തഗണ്ഡമ് ।
പിതാഽപി മാതാ ച വിലോക്യ പുത്രമാനന്ദമഗ്നൌ വിവശാവഭൂതാമ് ॥ ൨-൬൪॥
നിയമ്യ ഹര്ഷോദയപാരവശ്യം തം ദേവകീജാനിരുവാച വാചമ് ।
പ്രസീദ ഭീതോഽഹമതീവ കംസാദിദം തു രൂപം പ്രതിസംഹരേതി ॥ ൨-൬൫॥
തത്പ്രേരിതസ്തല്പഗതം കരാഭ്യാം തമാദദേ കല്പിതബാലഭാവമ് ।
തയോശ്ശയാനഃ കരയോസ്സ തസ്യ പ്രകാമമപ്രീയത പദ്മനാഭഃ ॥ ൨-൬൬॥
അശേത യഃ പ്രാഗ്വടപത്രമധ്യേ ലോകാനശേഷാനുദരേ ദധാനഃ ।
വിനാ തപോഭിഃ കിമു തസ്യ സിധ്യേത്തത്പാണിയുഗ്മേ ശയനം മുരാരേഃ ॥ ൨-൬൭॥
തമാലനിലേന തമോഭരേണ നിപീഡിതാശാവലയേ നിശീഥേ ।
ആദായ പങ്കേരുഹലോചനം തം സദ്യഃ സ നിര്ഗത്യ ഗൃഹാത് പ്രതസ്ഥേ ॥ ൨-൬൮॥
നിവാര്യ വര്ഷോദകമാത്മനൈവ പ്രകാശ്യ മാര്ഗം ഫണരത്നഭാസാ ।
ഉപായമുക്ത്വാ വസുദേവകര്ണേ ശേഷസ്സിഷേവേ ബഹുധൈവ വിഷ്ണുമ് ॥ ൨-൬൯॥
പുരാത് സ നിര്ഗത്യ പുമാംസമാദ്യം വഹന് വഹന്തീം യമുനാമപശ്യത് ।
കൂലങ്കഷൌഘാഽപി കലിന്ദകന്യാ തദീയഗുല്ഫദ്വയസോദകാഽഭൂത് ॥ ൨-൭൦॥
ഉത്തീര്യ താം തത്തടസംശ്രിതാനാം ദാതും കരം വാര്ഷികമാഗതാനാമ് ।
വ്രജൌകസാം നന്ദപുരോഗമാനാം പ്രീതോ നിവേശം സഹസാ വിവേശ ॥ ൨-൭൧॥
പ്രവിശ്യ ജാനന്നിവ നന്ദഗോപനിവേശനം സുപ്തശരീരിവര്ഗമ് ।
സുതാം പ്രസൂയ പ്രതിപന്നനിദ്രാം ദദര്ശ തദ്ധര്മവധൂം യശോദാമ് ॥ ൨-൭൨॥
തം ശായയിത്വാ ശയനേ തദീയേ കന്യാം സമാദായ നിപത്യ ഗച്ഛന് ।
ശുശ്രാവ പുത്രോദയഹര്ഷമൂലം കോലാഹലം ഗോപവധൂജനാനാമ് ॥ ൨-൭൩॥
കരേണ കന്യാം മനസാ ച പുത്രം വഹന് മുഹൂര്തേന വിലങ്ഘ്യ മാര്ഗമ് ।
വിശങ്കമാവിശ്യ ഗൃഹം ഗൃഹിണ്യാഃ നിധായ ബാലാം ശയനേ സ തസ്ഥൌ ॥ ൨-൭൪॥
സാ ചഞ്ചരീകസ്വനസന്നിഭേന നാദേന ലോകസ്യ മനോ ഹരന്തീ ।
രുരോദ കിഞ്ചിദ്വിവൃതേന ബാലാ സ്ഫുടത്പയോജാകൃതിനാ മുഖേന ॥ ൨-൭൫॥
ആകര്ണ്യ ബാലധ്വനിമസ്തനിദ്രാഃ പ്രധാവ്യ രക്ഷാപുരുഷാ ജവേന ।
പ്രബോധ്യ യത്നേന പതിം പൃഥിവ്യാഃ ശശംസുരസ്മൈ ഭഗിനീം പ്രസൂതാമ് ॥ ൨-൭൬॥
സദ്യഃ സമാഗത്യ സ തത്ര ദൃഷ്ട്വാ ബാലാമമര്ഷേണ വിമര്ശശൂന്യഃ ।
സ്വസ്രാ നിഷിദ്ധോഽപി വധാഭിലാഷീ ജഗ്രാഹ തസ്യാശ്ചരണൌ കരാഭ്യാമ് ॥ ൨-൭൭॥
ഉദസ്യ ദൂരം തരസാ കരേണ ചിക്ഷേപ താം ദുര്മതിരശ്മപൃഷ്ഠേ ।
മഹീമയാതൈവ ദിവി സ്ഥിതാ സാ ജജ്വാല ധാമ്നാ ജഗതാം സവിത്രീ ॥ ൨-൭൮॥
തതഃ കരൈസ്താമരസപ്രകാശൈഃ സാ മന്ദമാന്ദോലിതശസ്ത്രജാലാ ।
വിലോക്യ തം വിഹ്വലചിത്തവൃത്തിം ജഗാദ വാചം ജഗദേകമാതാ ॥ ൨-൭൯॥
ത്വമഗ്രഹീര്മച്ചരണൌ രുഷാഽപി പ്രായഃ ഫലം തസ്യ ന ഹന്മി യത്ത്വാമ് ।
ജാതഃ പൃഥിവ്യാം തവ ജാല്മ ഹന്താ സദ്യോ ഹിതം ചിന്തയ സാധയാമി ॥ ൨-൮൦॥
ഇതി നൃപമഭിധായ ജ്യോതിഷാ കുര്വതീ സാ തഡിദിവ നയനാനി പ്രാണിനാമാകുലാനി ।
സുരയുവതിഭിരുച്ചൈര്ഗീയമാനാപദാനാ സുരപദമഭിപേദേ പാടിതാഭ്രാ ജവേന ॥ ൨-൮൧॥
ശ്രുത്വാ തസ്യാ ശ്രവണപരുഷാം വാചമന്തര്വിഷണ്ണഃ
പുത്രാപായവ്യഥിതമനസം സാന്ത്വയിത്വാ സ്വസാരമ് ।
പദ്ഭ്യാമേവ സ്വഭവനമഥ പ്രാപ്യ കൃച്ഛ്രാദനൈഷീത്
കംസശ്ചിന്താകുലിതഹൃദയോ ജാഗ്രദേവ ത്രിയാമാമ് ॥ ൨-൮൨॥
ഇതി സുകുമാരകൃതൌ കൃഷ്ണവിലാസകാവ്യേ ദ്വിതീയാസ്സര്ഗഃ ॥ ൨ ॥
തൃതീയഃ സര്ഗഃ
പ്രാതഃ പ്രലമ്ബപ്രമുഖാനമാത്യാന് സര്വാന് സമാഹൂയ സ ഭോജരാജഃ ।
സവിഭ്രമപ്രേരിതദൃഷ്ടിദത്തേ സ്ഥാനേ നിഷണ്ണാനവദദ്വിനീതഃ ॥ ൩-൦൧॥
സന്ദിഹ്യ മോഹാദ്വസുദേവവാക്യം മയാ പ്രമാണീകൃതഭൂതവാചാ ।
ഹതാ നൃശംസേന സുതാ ഭഗിന്യാസ്തേനാവിലം മേ ഹൃദയം യശോഽപി ॥ ൩-൦൨॥
ജാതാം പുനഃ കാഞ്ചനകാഞ്ചനാഭാം സുതാം ഗതായുര്ന്നിശി ഹന്തുമൈച്ഛമ് ।
ഉത്പ്ലുത്യ സാ വ്യോമ്നി ജവാദതിഷ്ഠത് ശസ്ത്രോത്കടാ ദര്ശിതദിവ്യരൂപാ ॥ ൩-൦൩॥
നിയമ്യ സാ മാതുല ഇത്യമര്ഷം പ്രസേദുഷീ മാമവദച്ച ബാലാ ।
അരിര്മഹീയാനജനിഷ്ട ഭൂമൌ തവോചിതം സമ്പ്രതി ചിന്തയേതി ॥ ൩-൦൪॥
വ്യാഹൃത്യ മാം ദ്യാം പ്രതി ദേവനാരീഗണൈര്ഗതായാമിതി സേവിതായാമ് ।
ദേവ്യാമഹം ദുശ്ചരിതം സ്വമേവ സ്മരന് വിനിദ്രോ രജനീമനൈഷമ് ॥ ൩-൦൫॥
യുദ്ധേഷു ദേവാ പുരുഹൂതമുഖ്യാഃ ഭഗ്നാ മയാ സ്ഥാതുമശക്നുവന്തഃ ।
അശ്വാന് പരിത്യജ്യ വിമുച്യ നാഗാന് മുക്ത്വാ ച ശസ്ത്രാണി ദിശോ ദ്രവന്തി ॥ ൩-൦൬॥
തദേഷു നൈകോഽപി ഭുവം ഗതോ മേ ശക്നോതി കര്തും പ്രതികൂലഭാവമ് ।
മഹീയസഃ കിം ഘടതേ പരാഗഃ സമീരണസ്യാഭിമുഖം പ്രസക്തുമ് ॥ ൩-൦൭॥
കിമന്യദാര്താഭ്യവപത്തികാമഃ സുരേഷു സന്ദര്ശിതപക്ഷപാതഃ ।
അജായതോര്വ്യാമസുരാന്നിഹന്തും സ ഏവ മന്യേ സരസീരുഹാക്ഷഃ ॥ ൩-൦൮॥
സര്വേ വയം ദൈത്യകുലപ്രസൂതാഃ കേനാപി ജാതാ ഭുവി കാരണേന ।
സ തേന സന്നഹ്യതി ജേതുമസ്മാനുക്തോഽയമര്ഥഃ കില നാരദേന ॥ ൩-൦൯॥
അതസ്തദുച്ഛേദവിധൌ വിനിദ്രാഃ യതധ്വമദ്യൈവ ബലാനുരൂപമ് ।
നഖാഗ്രലാവ്യസ്തരുരങ്കുരാത്മാ പരശ്വധസ്യാപി തതോഽതിഭൂമിഃ ॥ ൩-൧൦॥
യസ്മിന് ഭവത്യാശ്രിതവത്സലത്വം വിപ്രേഷു യസ്യാസ്തി വിശേഷസങ്ഗഃ ।
മനോഹരം യശ്ച ബിഭര്തി രൂപം വധം സ ബാലോഽര്ഹതി മത്സകാശാത് ॥ ൩-൧൧॥
മഖാശ്ച തത്പ്രീതികൃതോ നിവാര്യാഃ നിവാരണീയാ ശ്രുതിരഗ്രിമാഽപി ।
തൃണീകൃതാശേഷജനപ്രഭാവാ സംസ്ഥൌതി യാ തന്മഹിമാനമേവ ॥ ൩-൧൨॥
ഗതേ വിരാമം ഗരുഡധ്വജേഽസ്മിന് മഖേഷു സര്വത്ര നിവാരിതേഷു ।
സുരേഷു സര്വേഷ്വപി ദുര്ബലേഷു ഹസ്തേ ഭവിഷ്യത്യമരാവതീ നഃ ॥ ൩-൧൩॥
ഇത്യൂചുഷസ്തസ്യ പദോപകണ്ഠം നീരാജയന്തോ മകുടപ്രഭാഭിഃ ।
അവാദിഷുര്വിക്രമദര്പിതാസ്തേ കൃതാട്ടഹാസധ്വനികമ്പിതാശാഃ ॥ ൩-൧൪॥
കിം ചിന്തയാ പാര്ഥിവ ഭുങ്ക്ഷ്വ ഭോഗാനസ്മാസു ജീവത്സു കുതോ രിപുസ്തേ ।
കഥം മയൂഖേഷു പരിസ്ഫുരത്സു സരോജബന്ധോസ്തമസാഭിഭൂതിഃ ॥ ൩-൧൫॥
അമാതരിശ്വാനമഹവ്യവാഹം അസൂര്യശീതാംശുമവജ്രപാണിമ് ।
അനച്യുതേശാനപിതാമഹം ച ദ്രഷ്ടാസി രാജന്നചിരേണ ലോകമ് ॥ ൩-൧൬॥
ഇത്യൂചുഷസ്താനുചിതോപഹാരൈഃ സമ്ഭാവ്യ കൃത്യേഷു സമാദിദേശ ।
സ ദേവകീമാനകദുന്ദുഭിം ച വിമോചയാമാസ ച ബന്ധനസ്ഥൌ ॥ ൩-൧൭॥
ലബ്ധ്വാ നിധാനം ന തഥാ ദരിദ്രോ ഗതിം സമാസാദ്യ തഥാ ന പങ്ഗുഃ ।
തഥാ ന ചാന്ധോ ദൃശമാപ്യ ഹൃഷ്യേദ്യഥാപ്തപുത്രഃ സ ജഹര്ഷ നന്ദഃ ॥ ൩-൧൮॥
തപനേ ചരമാചലം പ്രപന്നേ തമസാ ച സ്ഥഗിതേഷു ദിങ്മുഖേഷു ।
യമുനാതടവാസിനം തമൂചേ വസുദേവഃ പ്രതിപദ്യ നന്ദഗോപം ॥ ൩-൧൯॥
തപസാ തവ നന്ദഗോപ മന്യേ ഫലിതം ജന്മസഹസ്രസഞ്ചിതേന ।
ഋണമന്ത്യമപോഹിതും ത്വദീയം യദയം പുത്രനിധിഃ സമാവിരാസീത് ॥ ൩-൨൦॥
ഇഹ ഖേലതി പൂതനേതി കൃത്യാ ശിശുഹത്യാനിരതാ പുരോപകണ്ഠേ ।
തദഹര്ന്നിശമത്ര രക്ഷണീയോ നയനാനന്ദകരഃ സുതസ്ത്വയാഽയം ॥ ൩-൨൧॥
അഥവാ കിമിവാസ്യതേ ത്വയാസ്മിന്നിജമുത്സൃജ്യ പദം പുരോപകണ്ഠേ ।
സവിധേ ന വസന്തി ബുദ്ധിമന്തോ ഫണിനോ വായുസഖസ്യ ഭൂപതേശ്ച ॥ ൩-൨൨॥
പ്രതിവേദി നിവിഷ്ടപൂര്ണകുമ്ഭം വിലസത്തോരണമുജ്ജ്വലപ്രദീപമ് ।
വ്രജ ഗോകുലമാകുലം പ്രജാഭീഭവദീയാഗമനപ്രഹര്ഷിണീഭിഃ ॥ ൩-൨൩॥
ശിശുരസ്തി മമാപി രൌഹിണേയോ ഭവദീയേ വിഷയേ വിവര്ധമാനഃ ।
സ ച സാധു നിരീക്ഷ്യ രക്ഷിതവ്യോ വപുഷാ കേവലമാവയോര്ഹി ഭേദഃ ॥ ൩-൨൪॥
ഇത്യുക്ത്വാ ഗതവതി ദേവകീസഹായേ സംത്രസ്തഃ കഥമപി നീതരാത്രിശേഷഃ ।
ആരോഹത്യുദയമഹീധരസ്യ ശൃങ്ഗം തിഗ്മാംശൌ നിജവസതിം പ്രതി പ്രതസ്ഥേ ॥ ൩-൨൫॥
സചകിതമൃഗമണ്ഡലാനി കുര്വന് ശകടശതധ്വനിഭിര്വനാന്തരാണി ।
പ്രമുദിതമഥ ഗോകുലം പ്രപേദേ ദിശി ദിശി മാരുതധൂതകേതുമാലമ് ॥ ൩-൨൬॥
നിജവസതിമഭിപ്രപദ്യ തുഷ്ടഃ കിമപി ന കര്മ കരോതി നന്ദഗോപഃ ।
നവനലിനപലാശചാരുനേത്രം വദനമഹര്ന്നിശമാത്മജസ്യ പശ്യന് ॥ ൩-൨൭॥
മുഗ്ധഭാവമധുരേണ രഞ്ജയന് ശൈശവേന ഹൃദയം വ്രജൌകസാമ് ।
ഗോകുലേ സ വിജഹാര കേശവഃ ക്ഷീരവാരിനിധിമപ്യചിന്തയന് ॥ ൩-൨൮॥
വദനം മധുസൂദനഃ കരാഭ്യാം ചരണാങ്ഗുഷ്ഠമുപാനയത് പിപാസുഃ ।
ഗലിതേവ തതസ്സുരസ്രവന്തീ നഖമുക്താമണിദീധിതിച്ഛലേന ॥ ൩-൨൯॥
അമൃതാംശുരിവാപരഃ പ്രമോദം നയനാനാം ജനയന് സ പദ്മനാഭഃ ।
ഭവനം ഭവനാത് കരൌ കരാഭ്യാം വ്രജയോഷിദ്ഭിരനീയതാങ്കമങ്കാത് ॥ ൩-൩൦॥
അധഃ കദാചിച്ഛകടസ്യ ശായിതഃ സ്വകാര്യപര്യാകുലയാ യശോദയാ ।
സ ലീലയാ പാദസരോരുഹം ശനൈരുദഞ്ചയാമാസ സരോജലോചനഃ ॥ ൩-൩൧॥
മധുഭിദശ്ചരണാമ്ബുജതാഡിതം ശകടമാശു സമുത്ഥിതമമ്ബരേ ।
വിപരിവൃത്യ പപാത മഹീതലേ പടുതരധ്വനിപൂരിതദിങ്മുഖമ് ॥ ൩-൩൨॥
ശകടപതനജന്മ നന്ദമുഖ്യാഃ സ്തനിതമിവ ധ്വനിതം നിശമ്യ ഗോപാഃ ।
കിമിദമിതി ഭയേന തത്ര ജഗ്മുസ്ത്വരിതഗതിച്യവമാനകേശബന്ധാഃ ॥ ൩-൩൩॥
കുചകലശവിലഗ്നപാണിപദ്മാ വിഗലിതബന്ധമനോജ്ഞകേശപാശാ ।
സപദി സഹ സഖീഭിരന്വധാവത് കലമണിനൂപുരശിഞ്ജിതാ യശോദാ ॥ ൩-൩൪॥
കൃതസ്മിതം ക്വചിദപരിക്ഷതം സുതം വിലോക്യ തം പ്രമുദിതമാനസാ പരമ് ।
വ്രജൌകസാം സവിധനിവാസിനാം മുഖാദ്വിസിസ്മിയേ വിദിതതദീയവിക്രമാ ॥ ൩-൩൫॥
സ്രുതശോണിതമേവ മന്യമാനാ ചരണം തസ്യ നിസര്ഗപാടലം തത് ।
ഉദമാര്ജയദംശുകാഞ്ചലേന ദ്രുതമാഗത്യ പുനഃ പുനര്യശോദാ ॥ ൩-൩൬॥
തിലകം മധുവിദ്വിഷോ ലലാടേ രജസാ ഗോമയജന്മനാ വിധായ ।
ഉരസാ പരിരഭ്യ നന്ദഗോപഃ സുചിരം തസ്യ സുമങ്ഗലാനി ദധ്യൌ ॥ ൩-൩൭॥
ശകടം മധുസൂദനസ്യ ദൃഷ്ട്വാ ചരണോദഞ്ചനവിഭ്രമേണ ഭഗ്നമ് ।
അഥ വാരിനിധേര്വിവേശ ഗര്ഭം സ്വരഥസ്യാപി വിശങ്ക്യ ഭങ്ഗമര്കഃ ॥ ൩-൩൮॥
പരിതഃസ്ഫുരതാ നവേന സന്ധ്യാമഹസാ പല്ലവപാടലേന ലിപ്താഃ ।
പതിതാ ഇവ പാവകേ വിരേജുഃ കകുഭോ ദുസ്സഹഭാനുവിപ്രയോഗാത് ॥ ൩-൩൯॥
ക്ഷുഭിതശ്ചിരമമ്ബരാമ്ബുരാശിഃ തപനസ്യന്ദനവാഹനാവഗാഹാത് ।
സ്ഫുരദുദ്ഭടതാരകാപദേശാത് സഹസാഽഽകീര്യത ഫേനമണ്ഡലേന ॥ ൩-൪൦॥
അഹിമരുചി രസാതലം പ്രവിഷ്ടേ ഭയചകിതഃ സ്വവിനാശമാകലയ്യ ।
തത ഇവ തരസോത്പതന്നസീമാ തിമിരഭരഃ പൃഥിവീതലം പ്രപേദേ ॥ ൩-൪൧॥
ഭൂരന്തരിക്ഷം ഭവനാനി രഥ്യാഃ വനാനി ശൈലാസ്സരിതസ്സമുദ്രാഃ ।
ധ്വാന്തേ ദിശാം രുന്ധതി ചക്രവാലം വ്യക്തം ന കേനാപി കിമപ്യവേദി ॥ ൩-൪൨॥
അഥ പ്രയാതി പ്രഹരേ യശോദാ ജനേ ച കിഞ്ചിന്നിഭൃതേ സനിദ്രേ ।
പുത്രം പയഃപാനഗുരുപ്രമോദം പ്രസ്വാപയന്തീ കലമിത്യഗായത് ॥ ൩-൪൩॥
കുന്ദത്വിഷസ്താലഫലപ്രകാശാഃ താപിഞ്ഛവര്ണാസ്തരുണാര്കഭാസാഃ ।
പ്രഭൂതദുഗ്ധാ നവനീതവത്യോ ഗാവസ്സഹസ്രം തനയ ത്വദീയാഃ ॥ ൩-൪൪॥
പ്രിയാലഖര്ജൂരസമഗ്രസാനുഃ ഫലാഢ്യരമ്ഭാവനശോഭനീയഃ ।
നനൂപഭോഗായ സുതായമാസ്തേ ഗോവര്ധനോ നാമ മഹീധരസ്തേ ॥ ൩-൪൫॥
സരസിരുഹവനേ ഗതേഽപി നിദ്രാം കഥമിവ തേ നയനാമ്ബുജേ വിനിദ്രേ ।
ശ്രുതിപരിചയശാലിനോ ഹി കര്മ സ്വജനനിഷേവിതമേവ സംശ്രയന്തേ ॥ ൩-൪൬॥
തദ്ധ്വനിശ്രവണജാതകൌതുകാ ബാലജീവിതവിലോപവിശ്രുതാ ।
ആജഗാമ ഗഗനേന പൂതനാ യാതനാ തനുമതീവ ദേഹിനാം ॥ ൩-൪൭॥
സാഽവതീര്യ നഭസോ നിശാചരീ ഗൂഢമേവ നിഷസാദ കുത്രചിത് ।
സാ ച സുപ്ത ഇവ വീക്ഷിതേ സുതേ സ്വാപമാപ സരസീരുഹേക്ഷണാ ॥ ൩-൪൮॥
കൃഷ്ണമങ്കമധിരോപ്യ നിര്ദയാ ദാതുമാരഭത പൂതനാ സ്തനമ് ।
യത്പയോധരമുഖേ മുഖാര്പണാദായുഷാ ശിശുജനോ വിയുജ്യതേ ॥ ൩-൪൯॥
പാഞ്ചജന്യമിവ പൂതനാസ്തനം പാണിപല്ലവയുഗേന പീഡയന് ।
ആനനേന മധുശത്രുരാന്തരാനാദദേ സ തു തതസ്സമീരണാന് ॥ ൩-൫൦॥
വിപ്രകീര്ണകചബാലപല്ലവാ ഭഗ്നബാഹുവിടപാ നിശാചരീ ।
സാ പപാത ഭുവി ഘോരനിഃസ്വനാ മാരുതാഹതമഹീരുഹോപമാ ॥ ൩-൫൧॥
ഝടിതി വ്യപനീതഗാഢനിദ്രോ മഹതാ തേന രവേണ പൂതനായാഃ ।
പ്രതിപത്തുമിയായ താം പ്രവൃത്തിം സഹ ഗോപാലഗണേന നന്ദഗോപഃ ॥ ൩-൫൨॥
തസ്യാശ്ശരീരമധിരുഹ്യ വിചേതനായാഃ
ക്രീഡന്തമമ്ബുരുഹലോചനമീക്ഷമാണാഃ ।
തസ്ഥുസ്സമുന്മിഷിതവിസ്മയനിര്വികാരാഃ
നാസാധിരോപിതകരാങ്ഗുലയോ മുഹൂര്തമ് ॥ ൩-൫൩॥
നന്ദഃ പ്രമൃജ്യ നയനേ മുഹുരശ്രുപൂര്ണേ
പുത്രം കൃതാന്തമുഖനിര്ഗലിതം നിദധ്യൌ ।
ദധ്യൌ ച തസ്യ നിതരാമഭിവൃദ്ധികാമഃ
തത്ത്വം പരം സ ഹൃദയേന സമാഹിതേന ॥ ൩-൫൪॥
ശ്യാമലഃ കമലപത്രലോചനോ നീലകുന്തലഭരഃ ശുചിസ്മിതഃ ।
ധ്യായതോ മനസി തസ്യ സന്നിധിം പുത്ര ഏവ വിദധേ പുനഃ പുനഃ ॥ ൩-൫൫॥
ന ക്ഷമം ഭവതി പുത്രവാസനാനിസ്തരം ഹൃദയമച്യുതസ്മൃതൌ ।
ഇത്യശേഷദുരിതാപഹാരിണീരഗ്രജന്മഭിരകാരയത് ക്രിയാഃ ॥ ൩-൫൬॥
പൂതനാചരിതഭാവനാഭവം ദാരുണം ഹൃദയദാരണം പിതുഃ ।
ശ്രീപതിഃ ശമയതി സ്മ വൈശസം ക്രീഡിതൈരഖിലലോകമോഹനൈഃ ॥ ൩-൫൭॥
സ ലോചനേ കിഞ്ചിദുപാന്തഘൂര്ണിതേ നിധായ മാതുര്വദനേ ശുചിസ്മിതഃ ।
പയോധരം പാണിയുഗാവലമ്ബിതം മനശ്ച തസ്യാ മധുസൂദനഃ പപൌ ॥ ൩-൫൮॥
പാണിജാനുപരിചങ്ക്രമശ്രമസ്വേദബിന്ദുമധുരം മുഖം വഹന് ।
ധൂസരേണ വപുഷാ ജനാര്ദനോ ഗോകുലം നിഖിലമന്വരഞ്ജയത് ॥ ൩-൫൯॥
പരിഭ്രമന്തം ഭുവി പാണിജാനുനാ ഗവാമധസ്താത്പ്രവിശന്തമേകദാ ।
സുതം യശോദാ ഗൃഹകൃത്യതത്പരാ ബബന്ധ പാശേന ബലാദുലൂഖലേ ॥ ൩-൬൦॥
ജനോ ഹി യഃ കര്മ കരോതി യാദൃശം സ സര്വഥാ താദൃശമശ്നുതേ ഫലമ് ।
ബലിഃ പുരാഽബധ്യത യേന ദാനവഃ സ ലോകനാഥോഽപി തദാപ ബന്ധനമ് ॥ ൩-൬൧॥
നിഖിലഭുവനമുക്തിദേ മുരാരൌ ഭഗവതി ഗാഢമുലൂഖലേ നിബദ്ധേ ।
പരിശിഥിലസമാധിരാവിരാസീന്മനസി മഹാമുനിമണ്ഡലസ്യ ഹാസഃ ॥ ൩-൬൨॥
നിഷീദ ലോലേതി നിബധ്യ സസ്മിതം ചകാര കാര്യാണി ചകോരലോചനാ ।
അനാദരേണ ഭ്രമയന്നുലൂഖലം വിനിര്യയൌ വിശ്വപതിഃ സ്വമന്ദിരാത് ॥ ൩-൬൩॥
ഉപേയിവാംസൌ കകുഭദ്രുമാത്മതാം മഹീയസാ നാരദശാപതേജസാ ।
അതിഷ്ഠതാമധ്വനി കൈടഭദ്വിഷഃ കുബേരപുത്രൌ തരസൈവ രിങ്ഖതഃ ॥ ൩-൬൪॥
സ സന്നികൃഷ്യ സ്ഥിതയോഃ പരസ്പരം മഹീരുഹോര്മധ്യപഥേന നിസ്സരന് ।
ഗതേന തിര്യക്ത്വമുലൂഖലേന തൌ ബഭഞ്ജ ദാമോദരഗന്ധവാരണഃ ॥ ൩-൬൫॥
പ്രപദ്യ ദിവ്യം വപുരമ്ബരസ്ഥിതൌ വിമുക്തശാപൌ ധനദാത്മജാവുഭൌ ।
പ്രണമ്യ ഭക്ത്യാ പുരുഷം പുരാതനം മുദാന്വിതൌ ജഗ്മതുരന്തികം പിതുഃ ॥ ൩-൬൬॥
നന്ദാദയഃ സപദി ഗോകുലവാസിനസ്തേ
തദ്ഭങ്ഗജന്മ സുമഹദ്ധ്വനിതം നിശമ്യ ।
അഭ്യേത്യ ഭഗ്നപതിതൌ കകുഭദ്രുമൌ തൌ
തത്രാക്ഷതം ച ദദൃശുസ്സരസീരുഹാക്ഷം ॥ ൩-൬൭॥
നന്ദഃ സമീക്ഷ്യ ദുരിതാനി ബഹൂനി സദ്ഭ്യഃ
ദത്വാ ഗവാമയുതമാത്മസുതാഭിവൃദ്ധ്യൈ ।
സമ്മന്ത്ര്യ ബന്ധുഭിരപാസ്യ പദം തദാശു
വൃന്ദാവനം പ്രതി യയൌ ശകടൈരസങ്ഖ്യൈഃ ॥ ൩-൬൮॥
ഗത്വാ സ ഗോകുലപതിര്മനസോഽനുകൂലേ
കൂലേ കലിന്ദദുഹിതുര്നിദധേ പദാനി ।
രേമേ ച തത്ര പുരുഹൂതപദാഭിരാമേ
ലീലായിതാനി തനയസ്യ നിരീക്ഷ്യമാണഃ ॥ ൩-൬൯॥
ദധിനിര്മഥനേ നിരുദ്യമാ സാ നവനീതശ്രപണേ ഗവാം ച ദോഹേ ।
സുതകേലിഹൃതേക്ഷണാ യശോദാ ക്ഷണകല്പാനി നിനായ വാസരാണി ॥ ൩-൭൦॥
അനുയാതി ജിഘൃക്ഷയേവ നന്ദേ തരസാ രിങ്ഖണതത്പരസ്യ വിഷ്ണോഃ ।
ലലിതാലകവേല്ലിതാനി രേജുര്മുഖമാത്രേണ മുഹുര്നിവര്തിതാനി ॥ ൩-൭൧॥
അന്തരാ വിഹതിമദ്ഭിരുത്ഥിതൈരസ്ഫുടാക്ഷരപദാഭിരുക്തിഭിഃ ।
ഭങ്ഗുരൈശ്ച പരിരമ്ഭണോദ്യമൈര്ഗോകുലം നിഖിലമന്വരഞ്ജയത് ॥ ൩-൭൨॥
പശ്യ മാതുലമിതി പ്രദര്ശിതം യാമിനീഷു ഗഗനേ യശോദയാ ।
ആജുഹാവ ലലിതേന പാണിനാ ശീതഭാനുമരവിന്ദലോചനഃ ॥ ൩-൭൩॥
ആത്മനഃ പ്രതികൃതിം വിലോകയന് മാതൃഹസ്തമണിദര്പണോദരേ ।
ഏഹി മിത്ര കിമിഹേതി കൌതുകാദ്വ്യാജഹാര ശതപത്രലോചനഃ ॥ ൩-൭൪॥
ഗൌരവം കഥമിയം സഹേത മേ മേദിനീതി കൃപയേവ ചിന്തയന് ।
മാധവഃ പതനഭീതിമുദ്വഹന് മന്ദമേവ നിദധേ പദാവലിം ॥ ൩-൭൫॥
ദേവോ നിശാസു ഹരിരങ്കഗതോ ജനന്യാഃ
ശൃണ്വന് കഥാ മധുമുചോ മഹതാഽഽദരേണ ।
മന്ദം തദീയകരപല്ലവതാഡിതോരുഃ
സുഷ്വാപ കുഡ്മലിതലോചനപുണ്ഡരീകഃ ॥ ൩-൭൬॥
കൌതുകേന പിതുരഗ്രതോ ഹരേര്ധാവതസ്ഖലനമീക്ഷമാണയാ ।
മോദനിഘ്നമനസാ സലജ്ജയാ ന സ്ഥിതം ന ചലിതം യശോദയാ ॥ ൩-൭൭॥
മുഖഡിണ്ഡിമവാദിനാ പരീതോ മധുജിത് കൌതുകിനാ സുഹൃദ്ഗണേന ।
അധിരോപിതവാരണേന്ദ്രഭാവോ ലലിതാഭിര്ഗതിഭിര്ഗൃഹേഷു രേമേ ॥ ൩-൭൮॥
അഥാഭിവൃദ്ധിം പ്രതിപദ്യമാനോ ദധ്യാദിഷു പ്രീതിമുവാഹ ശൌരിഃ ।
തത്തത് പ്രദാനേന വശേ വിധാതുമാരേഭിരേ ഗോകുലയോഷിതസ്തമ് ॥ ൩-൭൯॥
കുരുഷ്വ നൃത്തം നവനീതമൂല്യം കൃഷ്ണേതി സാഭ്യര്ഥനമൂചിഷീണാമ് ।
വ്രജാങ്ഗനാനാം സ പുരസ്സലീലമുദഞ്ചയാമാസ പദാരവിന്ദമ് ॥ ൩-൮൦॥
താസാം മനഃപ്രീതിവിധാനദക്ഷേ തഥാ ക്ഷണം തസ്ഥുഷി ശാര്ങ്ഗപാണൌ ।
ഏകാങ്ഘ്രിസംസ്പര്ശവിയോഗമാത്രാദധന്യമാത്മാനമമന്യതോര്വീ ॥ ൩-൮൧॥
ഉദഞ്ചിതം തസ്യ വിലോക്യ പാദം വേധാ പുനര്വിക്രമശങ്കിചേതാഃ ।
കമണ്ഡലും പാണിതലേന ഗൃഹ്ണന്നഭ്യുദ്യതോഽഭൂദവനേജനായ ॥ ൩-൮൨॥
നൃത്താമൃതം ഗോകുലയോഷിതസ്തത് കൃഷ്ണസ്യ നേത്രാഞ്ജലിഭിഃ പിബന്ത്യഃ ।
പ്രീതിപ്രകര്ഷസ്തിമിതൈര്മനോഭിരാലേഖ്യയോഷിത്പ്രതിമാ ബഭൂവുഃ ॥ ൩-൮൩॥
വിദുര്ന തദ്ദര്ശനപാരവശ്യാദ്ദാതും കരസ്ഥം നവനീതമേകാഃ ।
വിസ്രസ്യ ഭൂമൌ പതിതം തദന്യാഃ ന മേനിരേ പാണിസരോരുഹേഭ്യഃ ॥ ൩-൮൪॥
അജസ്രമേവം ഭവനേഷു താസാം ബഭ്രാമ കൃഷ്ണോ നവനീതഭിക്ഷാമ് ।
പുരാ കിലാന്യൈരനിവര്തനീയാ നിവര്തിതാ യേന ഹരസ്യ ഭിക്ഷാ ॥ ൩-൮൫॥
ധിഗ്യാചനാം ചൌര്യഭവസ്യ ഭൂയാനസ്ത്യംഹസോ നിര്ഹരണാഭ്യുപായഃ ।
മത്വേതി നൂനം നവനീതചൌര്യേ മധോര്നിഹന്താ മതിമാബബന്ധ ॥ ൩-൮൬॥
നിര്വാപ്യ ദീപം മുഖമാരുതേന ഹൈയങ്ഗവീനം നിശി ഹര്തുമിച്ഛന് ।
കൃഷ്ണഃ കടീഭൂഷണരത്നഭാസാ വിഹന്യമാനോ വിഷസാദ ഭൂയഃ ॥ ൩-൮൭॥
നിപീഡയന്നഗ്രപദേന പൃഥ്വീമുന്നമ്യ ദേഹം ഭൃശമൂര്ധ്വബാഹുഃ ।
പയോഘടസ്പര്ശനമശ്നുവാനസ്ത്രിവിക്രമോഽഭൂത് പരിഹാസപാത്രമ് ॥ ൩-൮൮॥
നിയമിതശ്വസിതോ നിഭൃതൈഃ പദൈര്നിശി കഥഞ്ചന ഗര്ഭഗൃഹം ഗതഃ ।
സ തു ഭയാദസമാപ്തമനോരഥോ നിവവൃതേ നവനീതഹരോ ഹരിഃ ॥ ൩-൮൯॥
ഹര്തും ഹരേര്വ്യവസിതസ്യ ഘനേ നിശീഥേ
ഭൂഷാരവശ്രുതിഭയാദ്വ്രജതോഽതിമന്ദമ് ।
അന്തര്ഗൃഹസ്യ നവനീതവതഃ പ്രവേശാത്
പ്രാഗേവ ഹന്ത പഥി സാ രജനീ വിഭാതാ ॥ ൩-൯൦॥
ഗോപീസമാഗമഭിയാ ച തൃഷാ ച ഗുര്വ്യാ
പാതും വിഹാതുമപി ഗോപഗൃഹേഷ്വജാനന് ।
ആദ്വാരമാദധിഘടം ച ഗതാഗതാനി
കുര്വന് സരോജനയനഃ ശ്രമമേവ ലേഭേ ॥ ൩-൯൧॥
ഭിത്തിഷു പ്രതിശരീരദര്ശനാത് ശങ്കിതഃ സ നവനീതനിഃസ്പൃഹഃ ।
കിഞ്ചിദന്യദിവ തത്ര മാര്ഗയന്നിര്ജഗാമ മണിമന്ദിരോദരാത് ॥ ൩-൯൨॥
ജിഹീര്ഷുരന്തര്ഭവനേഷു ഗോരസം ദിനാന്യനൈഷീത്തദുപായചിന്തയാ ।
സ ജാഗരൂകശ്ച നിനായ യാമിനീം മനോഹരാഭിര്ഹരണപ്രവൃത്തിഭിഃ ॥ ൩-൯൩॥
ദൃഷ്ടേഽപി തത്സവിധസഞ്ചരണേ സ തത്ര
വക്തും നിമിത്തമുചിതം കൃതനിശ്ചയസ്സന് ।
അഭ്യര്ണ ഏവ നിദധേ ദധിഭാജനസ്യ
ലീലായിതോപകരണാനി നിജാനി ശൌരിഃ ॥ ൩-൯൪॥
വഹന് ഗൃഹീതോ നവനീതമച്യുതോ ഭയേന പാരിപ്ലവനേത്രപങ്കജഃ ।
പദാ ലിഖന് ഭൂമിമവാങ്മുഖസ്ഥിതോ ജഹാര ചേതോഽപി ച ഗോപയോഷിതാമ് ॥ ൩-൯൫॥
ശപേ പിതൃഭ്യാമിത ഊര്ധ്വമേവം നാഹം വിധാസ്യേ നവനീതചൌര്യമ് ।
വിനിഃശ്വസന്നിത്യഭിധായ കൃഷ്ണോ ജഹാര മാതുശ്ച പിതുശ്ച ചേതഃ ॥ ൩-൯൬॥
ഏഹി സദ്മ തനയേതി സാദരം യാചിതോഽപി സ മുഹുര്യശോദയാ ।
ആനനേന നവനീതഗന്ഘിനാ നാജഗാമ വിഹരന്നിവാച്യുതഃ ॥ ൩-൯൭॥
ഹൃതം നവം മേ നവനീതമാലയാത് ഹൃതം ഘൃതം മേ ദധി മേ ഹൃതം നിശി ।
ഇതി പ്രഭാതേ വചനാനി യോഷിതാമുവാഹ ശ്രൃണ്വന് ന മുഖേ സ വിക്രിയാമ് ॥ ൩-൯൮॥
പുത്രം കുലസ്യ ഭുവനസ്യ ച രക്ഷിതാര-
മഭ്യര്ഥിതോഽപി ഭഗവാനരവിന്ദനാഭഃ ।
ത്വാം മേ ദദൌ വിധിവശാദ്ഭുവനൈകചോര-
മിത്യാഹ കോപമഭിനീയ സുതം യശോദാ ॥ ൩-൯൯॥
സ സാന്ത്വനേന പ്രതിപാദനേന ഭേദേന തീവ്രേണ ച തര്ജനേന
നിബദ്ധ്യ പൃഷ്ടോഽപി മുഹുര്ജനന്യാ നാങ്ഗീകരോതി സ്മ ഹരിഃ സ്വചൌര്യമ് ॥ ൩-൧൦൦॥
സംരക്ഷണായ ജഗതാമവതീര്യ പൃഥ്വ്യാം
ഗോപാലസദ്മസു ഹരത്യഖിലം മുകുന്ദഃ ।
ഇത്ഥം നിശമ്യ പരിഹാസവചസ്സുരാണാമ്-
അന്തര്ജഹാസ ഭഗവാനരവിന്ദനാഭഃ ॥ ൩-൧൦൧॥
കൃഷ്ണസ്യ കേലിസമരേക്ഷണകൌതുകേന
ഗോപീഷു മുക്തഭവനാസു ബഹിഃ സ്ഥിതാസു ।
മിത്രൈഃ പരാജിത ഇവ ദ്രുതമേത്യ ഗേഹം
ബദ്ധ്വാ കവാടമഹരന്നവനീതമന്തഃ ॥ ൩-൧൦൨॥
ത്രിഭുവനമഹനീയൈരഭ്യുപായൈരസങ്ഖ്യൈഃ
നിഖിലമിതി സ മുഷ്ണന് ഗോകുലം നന്ദസൂനുഃ ।
അരമത സവയോഭിസ്തത്ര ഗോപാലപുത്രൈ-
രപര ഇവ ശശാങ്കഃ പ്രാണിനാം പ്രീതിഹേതുഃ ॥ ൩-൧൦൩॥
ഇതി സുകുമാരകൃതൌ കൃഷ്ണവിലാസകാവ്യേ തൃതീയഃ സര്ഗഃ ॥ ൩ ॥
ചതുര്ഥഃ സര്ഗഃ
സ രോഹിണീസൂനുനിബദ്ധരാഗഃ സതാം ശരണ്യസ്തമസോഽപഹര്താ ।
മനോഹരോ ബാല ഇവൌഷധീശോ ദിനേ ദിനേ പോഷമിയായ ശൌരിഃ ॥ ൪-൦൧॥
ത്യക്ത്വാ ഹരിഃ സ്തൈന്യകൃതാപവാദം തച്ഛൈശവം പ്രാപ്യ ദശാന്തരം സഃ ।
മന്യേ തദംഹഃപരിമാര്ജനായ ഗവാം പരിത്രാണസമുദ്യതോഽഭൂത് ॥ ൪-൦൨॥
പുത്രേ തഥോദ്യോഗിനി നന്ദഗോപോ ഗോപാലപുത്രാനനുനീയ സര്വാന് ।
ത്രാതുസ്ത്രയാണാമപി വിഷ്ടപാനാം സംരക്ഷണേ തസ്യ സമാദിദേശ ॥ ൪-൦൩॥
മാത്രാ കൃതസ്വസ്ത്യയനഃ പ്രഭാതേ പിത്രാ പരിഷ്വജ്യ ചിരം വിസൃഷ്ടഃ ।
സഹൈവ രാമേണ സമഗ്രഹര്ഷഃ വിനിര്യയൌ വിശ്വപതിര്വനായ ॥ ൪-൦൪॥
സ പ്രാതരാശീ വ്യതിഷക്തപാണിര്യഷ്ടിം വഹന്നംസവിഷക്തശൃങ്ഗഃ ।
വിമുച്യതാം ഗൌരിതി സമ്ഭ്രമേണ ഗച്ഛന് പ്രതിദ്വാരമവോചദുച്ചൈഃ ॥ ൪-൦൫॥
നിശമ്യ തസ്യ ധ്വനിമൂര്ധ്വകര്ണാഃ വിലൂനപാശാ ഭൃശമുത്സുകിന്യഃ ।
വത്സാനപി സ്വാനനവേക്ഷ്യ ഗാവഃ സസമ്ഭ്രമം നിര്യയുരാലയേഭ്യഃ ॥ ൪-൦൬॥
ഗത്വാ പുരസ്താദ്ഗജരാജഗാമീ ഗോഷ്ഠം ഗരിഷ്ഠോ ഗുണമണ്ഡലേന ।
ആപൂരയന്മിത്രഗണാഗമാര്ഥം പിത്രോരഭീഷ്ടേന സഹൈവ ശൃങ്ഗമ് ॥ ൪-൦൭॥
നഭസ്സ്പൃശാ കര്ണപഥം ഗതേന തേനൈവ സംജ്ഞാഗവലസ്വനേന ।
ആദായ തത്തത്പരിബര്ഹജാതം സദ്യോ ഗൃഹേഭ്യഃ സുഹൃദോ നിരീയുഃ ॥ ൪-൦൮॥
ഗവാം ഖുരന്യാസസമുദ്ഭവേന വിഷാണസങ്ഘട്ടനജന്മനാ ച ।
പ്രസര്പതാ ദിക്ഷു മഹാസ്വനേന ഘോഷഃ ക്ഷണം ഘോഷമയോ ബഭൂവ ॥ ൪-൦൯॥
പ്രധാവനൈരുത്പ്ലുതിഭിസ്സുദൂരം മിഥോ ബലാദ്ഗ്രാഹവിമോചനൈശ്ച ।
സമാഗതൈസ്തത്ര സമം സുഹൃദ്ഭിര്ബഹുപ്രകാരം വിജഹാര ശൌരിഃ ॥ ൪-൧൦॥
പരേണ ഹര്ഷേണ പുരാണപുംസഃ സങ്ക്രീഡമാനസ്യ സമം സുഹൃദ്ഭിഃ ।
പവിത്രയാമാസ പദാമ്ബുജോത്ഥിതാ കരീഷധൂലിഃ കകുഭാം മുഖാനി ॥ ൪-൧൧॥
മഹര്ഷയസ്തത്ര മഹാനുഭാവാഃ ഗൃഹീതരൂപാന്തരദുര്ന്നിരൂപാഃ ।
ഭവാഗ്നിസന്താപഹരേ മമജ്ജുഃ പദോത്ഥിതേ തസ്യ പരാഗപൂരേ ॥ ൪-൧൨॥
പ്രഹര്ഷമാലോകയതാം ജനാനാം ക്രീഡാഭിരാപാദ്യ മനോഹരാഭിഃ ।
ഉത്ഥാപയാമാസ സ ചീത്കൃതേന ഗോഷ്ഠേ ഹരിര്ഗോസമജം ശയാനം ॥ ൪-൧൩॥
തസ്മിന് ഗവാം പാലനകൌതുകേന വനായ നിര്ഗഛതി ദൈത്യശത്രൌ ।
യയുഃ പ്രിയാഖ്യാനചികീര്ഷയേവ ദിവാകൃതോ ദിഗ്വലയം മയൂഖാഃ ॥ ൪-൧൪॥
കൂലദ്രുമാണാം കുസുമാനി ധൂന്വന് കര്ഷന് പയശ്ശീകരമണ്ഡലാനി ।
കൃഷ്ണം കൃതാനേകവിഹാരഖിന്നം യാന്തം സിഷേവേ യമുനാസമീരഃ ॥ ൪-൧൫॥
പരസ്യ പുംസഃ പദപങ്കജാഭ്യാം പ്രവേക്ഷ്യതോ ഗോകുലപാലനായ ।
ചകാര നീഹാരഹരൈര്മയൂഖൈഃ പ്രവേശയോഗ്യാനി വനാനി ഭാനുഃ ॥ ൪-൧൬॥
പ്രേമ്ണാ പരിത്യക്തുമശക്നുവന്തം ബദ്ധാഞ്ജലിം ബന്ധുജനം നിവാര്യ ।
രാമം പുരസ്കൃത്യ സമിത്രവര്ഗഃ വിവേശ വിഷ്ണുര്വിപിനാന്തരാണി ॥ ൪-൧൭॥
അരണ്യഭൂമീരവഗാഹമാനം തമാതപക്ലാന്തമവേക്ഷമാണഃ ।
പക്ഷാതപത്രേണ പരിസ്തൃതേന വിയത്യസേവിഷ്ട വിഹങ്ഗരാജഃ ॥ ൪-൧൮॥
മാ ഗച്ഛ ഗങ്ഗേ യമുനേ ക്വ യാസി കിം തത്ര ഗോദാവരി ധാവസീതി ।
ന്യഷേധി തത്തദ്വ്യപദേശപൂര്വം മാര്ഗച്യുതം ഗോകുലമച്യുതേന ॥ ൪-൧൯॥
പ്രരൂഢസുസ്നിഗ്ധതൃണാങ്കുരാസു ഛായാദ്രുമശ്യാമലിതാന്തരാസു ।
ഗവാം കുലം തത്സുലഭോദകാസു പ്രചാരയാമാസ വനസ്ഥലീഷു ॥ ൪-൨൦॥
സാടോപമാന്ദോലിതലമ്ബസാസ്നാഃ ഗാവശ്ചരന്ത്യോ വലമാനവാലാഃ ।
ത്രുട്യത്തൃണസ്തോമചടത്കൃതിന്യഃ ചക്രുഃ പ്രിയം ചേതസി ചക്രപാണേഃ ॥ ൪-൨൧॥
ഹരിന്മണിശ്യാമരുചീനി തത്ര സ്വൈരം ചരന്തീഷു തൃണാനി ഗോഷു ।
ശൌരിഃ സ്വയം ഭുക്ത ഇവാപ തൃപ്തിം തൃപ്യന്ത്യുദാരാഃ പരതര്പണേന ॥ ൪-൨൨॥
സര്വാസു കണ്ഡൂയനലിപ്സയോച്ചൈരുന്നമ്യ കണ്ഠം ദധതീഷു ഗോഷു ।
ബാലോ ഹരിര്ബാഹുസഹസ്രശൂന്യം ജന്മാത്മനോ നിഷ്ഫലമേവ മേനേ ॥ ൪-൨൩॥
പരിഭ്രമദ്ഗോകുലമുഗ്രകോപം സമുച്ചലദ്ധൂലിരടദ്വിഷാണമ് ।
സ യുദ്ധമുക്ഷ്ണാം മദനിര്ഭരാണാം പ്രവിശ്യ മധ്യം ശമയാഞ്ചകാര ॥ ൪-൨൪॥
ശാഖാകരാഗ്രൈരവലമ്ബ്യ പൃഥ്വീം നിഷേദുഷഃ പുഷ്പഫലാവനമ്രാന് ।
തത്ര ദ്രുമാന് സാദരമീക്ഷമാണോ ജഗാമ തൃപ്തിം ന കദാഽപി ശൌരിഃ ॥ ൪-൨൫॥
അലക്ഷ്യമൂലാന്യതിവിപ്രകര്ഷാദ് ഘോഷാനുമേയസ്ഖലിതോദകാനി ।
ഉത്തുങ്ഗരോധസ്തരുമണ്ഡലാനി നിമ്നാനി ദൃഷ്ട്വാ നിതരാം സ രേമേ ॥ ൪-൨൬॥
അതുച്ഛഗുച്ഛസ്തനഭാരനമ്രാഃ ലതാഃ പ്രവാലാധരലോഭനീയാഃ ।
സ തത്ര വീക്ഷ്യ ഭ്രമരാലകാഢ്യാസ്താമസ്മരത്താമരസാധിവാസാമ് ॥ ൪-൨൭॥
സമുത്സുകം സാഗരകന്യകായാമാക്രഷ്ടുമന്തഃകരണം മുരാരേഃ ।
സര്വസ്യ വേത്താ സരസാം സ വാചം സങ്കര്ഷണസ്സാദരമിത്യുവാച ॥ ൪-൨൮॥
അന്തസ്സമീരഭ്രമണപ്രസങ്ഗാദുദീര്ണനാദേന ഗുഹാമുഖേന ।
ഭൂയഃ പ്രയുങ്ക്തേ പൃഥിവീധരസ്തേ ഗോവര്ധനഃ സ്വാഗതമേഷ ശൌരേ ॥ ൪-൨൯॥
നിശമ്യ ഗോവര്ധനനിര്ഝരാണാം ധീരധ്വനിം കൃഷ്ണശിഖണ്ഡിനോഽമീ ।
മുദാ ത്വദാലോകനജാതയേവ നൃത്യന്തി ചക്രീകൃതബര്ഹഭാരാഃ ॥ ൪-൩൦॥
പാദാവിമൌ സഞ്ചരണായ നാലമത്രേതി മത്വാ മൃഗയൂഥമേതത് ।
സ്വലോചനാംശുസ്തബകാപദേശാന്നീലോത്പലൈര്ഭൂമിമിവാസ്തൃണാതി ॥ ൪-൩൧॥
വികീര്യ വിഷ്വഗ്വിപിനദ്രുമാണാം മധൂനി പുഷ്പസ്തബകച്യുതാനി ।
അര്കാംശുതപ്താമനിലോ ധരിത്രീം സഞ്ചാരയോഗ്യാം ഭവതോ വിധത്തേ ॥ ൪-൩൨॥
ന ഭീതിരന്തര്ന ദൃശോശ്ചലത്വം നാസ്ഥാ തൃണേനോത്സുകതാഽപി ശാബേ ।
രൂപേണ ദാമോദര മോഹിതാസ്തേ തിഷ്ഠന്ത്യമീ കാഷ്ഠകൃതാ ഇവൈണാഃ ॥ ൪-൩൩॥
തേനേതി സന്ദര്ശിതമഗ്രജേന മനോഹരം തത്തദവേക്ഷമാണഃ ।
ഗാശ്ചാരയന് ശാദ്വലിനീഷു ഭൂഷു രേമേ രമായാ രമണഃ പ്രകാമമ് ॥ ൪-൩൪॥
തം തത്ര ദൃഷ്ട്വാ മഹനീയരൂപം ശൌരിം ശബര്യശ്ചരിതാര്ഥനേത്രാഃ ।
ഫലോപഹാരൈരുപസൃത്യ വന്യൈരവാദിഷുഃ പ്രശ്രയശോഭി വാക്യമ് ॥ ൪-൩൫॥
ഇതഃ പദം നഃ ശരപാതമാത്രം യായാസ്സഹാനേന സുഹൃദ്ഗണേന ।
അത്രാഗമിഷ്യന്തി കിരാതപുത്രാഃ ഗവാമമൂഷാം പരിപാലനായ ॥ ൪-൩൬॥
വ്യാധാഹൃതൈര്വാരണകുമ്ഭഗര്ഭാത് മുക്താഫലൈരാമലകാഭിരാമൈഃ ।
പ്രസാധനം ത്വാം ഭുവനത്രയസ്യ പ്രസാധയിഷ്യന്തി കിരാതകന്യാഃ॥ ൪-൩൭॥
കന്യാഽസ്തി കാചിച്ഛബരേശ്വരസ്യ യാ നഃ കുലാനാമധിദേവതേവ ।
താം സര്വഥാ ദാസ്യതി തേ സ രാജാ മഹാന്ത്യനര്ഘാണി ച യൌതകാനി ॥ ൪-൩൮॥
ഇത്യൂചിഷീണാം ശബരാങ്ഗനാനാമത്യാദരം ചേതസി വീക്ഷമാണഃ ।
കൃഷ്ണഃ കൃപാനിഘ്നമനാസ്സ വാചമിത്യാഹ ലജ്ജാമൃദുനാ സ്വനേന ॥ ൪-൩൯॥
പിത്രോരനുജ്ഞാമധിഗമ്യ ഭദ്രാഃ സമീഹിതം വഃ സകലം വിധാസ്യേ ।
മയി സ്ഥിതേ തിഷ്ഠതി ഗോകുലം തദ്ഗച്ഛാമി മാ ഭൂത വിഷാദവത്യഃ ॥ ൪-൪൦॥
ഗതേ പുലിന്ദീരിതി സാന്ത്വയിത്വാ തദിഷ്ടഭങ്ഗ്വ്യഥിതേ മുകുന്ദേ ।
ഫലാപചായാദിഷു നിസ്പൃഹാസ്താഃ ശനൈര്യയുഃ പക്കണമേവ ഖിന്നാഃ ॥ ൪-൪൧॥
വിഹൃത്യ ഗര്ഭേഷു ലതാഗൃഹാണാം നിപീയ വാരീണി ച പല്വലാനാമ് ।
ഫലാനി ചാസ്വാദ്യ മഹീരുഹാണാം വനാനി ധന്യാനി ചകാര ശൌരിഃ ॥ ൪-൪൨॥
അഥാധിരൂഢേ ഗഗനസ്യ മധ്യം ദിവാകരേ ദുഃസഹഭാനുജാലേ ।
ഘര്മാകുലം ഗോകുലമീക്ഷമാണഃ ഹലായുധഃ പ്രാഹ രഥാങ്ഗപാണിമ് ॥ ൪-൪൩॥
കിഞ്ചിത്പരിമ്ലാനലതാപ്രവാലസ്തൃണാങ്കുരഭ്രാന്തകുരങ്ഗയൂഥഃ ।
അഹ്നഃ പരിത്യക്തജനപ്രചാരഃ പ്രവര്തതേ മധ്യമ ഏഷ ഭാഗഃ ॥ ൪-൪൪॥
കുലാനി വീക്ഷസ്വ വിഹങ്ഗമാനാം പക്ഷാന്തരസ്ഥാപിതശാബകാനി ।
കഠോരമേനം ഗമയന്തി കാലം നീഡേഷു നിദ്രാലസലോചനാനി ॥ ൪-൪൫॥
പ്രായഃ കഠോരാതപപീഡയേവ ഛായാഃ പരിത്യക്തബഹിര്വിഹാരാഃ ।
ആലോകയാധ്വന്യജനേന സാര്ദ്ധമധ്യാസതേ മൂലമനോഹകാനാം ॥ ൪-൪൬॥
കരൈരസഹ്യൈരയമംശുമാലീ തപന് മഹീമുഗ്ര ഇവ ക്ഷിതീശഃ ।
ആശംസിതാപത്പ്രസരഃ പ്രജാഭിര്ധത്തേ ദശാമദ്യ വിഗര്ഹണീയാമ് ॥ ൪-൪൭॥
വിഹൃത്യ കാന്താരമഹീഷു വേഗാദ്വ്രജന്നപഃ പുഷ്കരിണീഷു പാതുമ് ।
മാര്ഗേ കരീന്ദ്രഃ കരശീകരേണ പ്രിയാമസാവുക്ഷതി താപഖിന്നാമ് ॥ ൪-൪൮॥
തപ്താനി ഭാസാ തപനസ്യ ഹംസാഃ വിഹായ വാരീണി നഖംപചാനി ।
പത്രേഷു വിന്യസ്യ പദാനി മന്ദം പദ്മാകരേ സമ്പ്രതി പര്യടന്തി ॥ ൪-൪൯॥
നിഗൂഢമീനഗ്രഹണാഭിസന്ധിം കൃഛ്രേണ മുക്ത്വാ കപടാസികാം സ്വാമ് ।
അമീ ബകോടാസ്തപനാംശുതാപാത്തടീനികുഞ്ജം തരസാ വിശന്തി ॥ ൪-൫൦॥
തദേഹി യാമസ്തരുഷണ്ഡമേതദ് ഘര്മാകുലം ഗോകുലമാനയാമഃ ।
അത്രൈവ വിശ്രമ്യ മുഹൂര്തമാത്രം ഭൂയോഽപി ഗാവഃ പ്രചരന്ത്വരണ്യേ ॥ ൪-൫൧॥
ഇതീരിതം തത്സമയാനുരൂപം വാക്യം സമാകര്ണ്യ ഹലായുധസ്യ ।
ആര്യോ യഥാജ്ഞാപയതീതി കൃഷ്ണസ്തം രാമമുക്ത്വാ തരുഷണ്ഡമാപ ॥ ൪-൫൨॥
അലബ്ധമാര്താണ്ഡകരപ്രവേശമാരാമകല്പം തരുഷണ്ഡമേത്യ ।
ആനേതുകാമഃ സ ഗവാം കുലം തദാസജ്ജയാമാസ മുഖേന വേണുമ് ॥ ൪-൫൩॥
സലീലമീഷത്പരിവൃത്തപാദം സവിഭ്രമോദഞ്ചിതസവ്യനേത്രം ।
കൃഷ്ണസ്യ വംശാര്പിതപാടലോഷ്ഠം വീക്ഷ്യ സ്ഥിതം വിസ്മയമാപ ലോകഃ ॥ ൪-൫൪॥
തത്ര സ്ഥിതം താമരസായതാക്ഷം താപിഞ്ഛവര്ണം ശിഖിപിഞ്ഛചൂഡം ।
തമേവ പശ്യന്നനിമേഷതായാഃ ഫലം പ്രപേദേ സുരസിദ്ധസങ്ഘഃ ॥ ൪-൫൫॥
സ്ഥിതസ്ത്രിഭങ്ഗ്യാ വിവരേഷു വേണോര്വ്യാപാരയന്നങ്ഗുലിപല്ലവാനി ।
ജഗത്ത്രയീമോഹവിധാനദക്ഷമുത്ഥാപയാമാസ സ നാദമുച്ചൈഃ ॥ ൪-൫൬॥
അഥോത്ഥിതാനന്ദനിമീലിതാക്ഷ്യഃ വിലൂനദൂര്വാങ്കുരലാഞ്ഛിതാസ്യാഃ ।
ഗാവസ്തദഭ്യാശമുപേത്യ തസ്ഥുഃ നിസ്പന്ദദേഹാ നിഭൃതൈഃ ശ്രവോഭിഃ ॥ ൪-൫൭॥
നൈസര്ഗികം വൈരമപത്യസങ്ഗസ്തൃഷ്ണാ ബുഭുക്ഷാ കുസുമായുധശ്ച ।
തദ്വേണുനാദശ്രുതിതത്പരാണാം നാലം വിധാതും വികൃതിം തിരശ്ചാമ് ॥ ൪-൫൮॥
തസ്മിന് മനോഹാരിണി ചക്രപാണേര്വനാന്തരേ മൂര്ഛതി വംശനാദേ ।
വിധീയമാനം പരിഹൃത്യ കര്മ സര്വേഽപി സത്വാ ലിഖിതാ ഇവാസന് ॥ ൪-൫൯॥
പ്രവൃത്തമാത്രൌ വനപദ്മിനീഷു ദാതും ഗൃഹീതും ച മൃണാലഭങ്ഗമ് ।
ചക്രാഹ്വയസ്തദ്ഗൃഹമേധിനീ ച പ്രസാര്യ ചഞ്ചൂ പരമാസിഷാതാമ് ॥ ൪-൬൦॥
ഉപാവിശന്നുജ്ഝിതചാപലാനി സ്വജാനുവിന്യസ്തകരാനനാനി ।
നിഷ്പന്ദദൃഷ്ടീനി വനദ്രുമാണാം ശാഖാസു ശാഖാമൃഗമണ്ഡലാനി ॥ ൪-൬൧॥
പദ്ഭ്യാമവഷ്ടഭ്യ മഹീമുഭാഭ്യാം സദ്യസ്സമുത്തമ്ഭിതപൂര്വകായഃ ।
സിംഹഃ കരീന്ദ്രാക്രമണേ പ്രവൃത്തസ്തസ്ഥൌ തഥാ കൃത്രിമസിംഹകല്പഃ ॥ ൪-൬൨॥
സിദ്ധാഃ കലത്രാണി ലതാഗൃഹേഷു സമുദ്യതാഃ പായയിതും മധൂനി ।
കരദ്വയോദഞ്ചിതരത്നപാത്രാഃ നിഷേദുരാലേഖ്യമിവ പ്രപന്നാഃ ॥ ൪-൬൩॥
തദ്വംശനാലാച്ച്യുതമച്യുതസ്യ ഗേയാമൃതം സാധു നിഷേവ്യ വൃക്ഷാഃ ।
ചിരം ജരാജര്ജരിതത്വചോഽപി ബാലാ ഇവാസന്നവപല്ലവാഢ്യാഃ ॥ ൪-൬൪॥
നാദേന വേണോര്വിവശീകൃതാനാം വിദ്യാധരാണാം ഗലിതാഃ കരേഭ്യഃ ।
ഗതിര്ഭവാസ്മാകമപീതി നൂനം വീണാ നിപേതുര്മധുവിദ്വിഷോഽഗ്രേ ॥ ൪-൬൫॥
സ്വവേണുനാദേന സ ജീവലോകമിത്ഥം പരാനന്ദമയം വിധായ ।
പ്രഭുര്വ്യരംസീദമരാശ്ച സര്വേ സുപ്തോത്ഥിതാനാം സ്ഥിതിരന്വഭൂവന് ॥ ൪-൬൬॥
പ്രത്യാഗതേ ചേതസി തേ വിദിത്വാ പ്രഭ്രശ്യ ഹസ്താത് പതിതാ വിപഞ്ചീഃ ।
പുനര്ന്ന ചക്രുഃ പ്രതിപന്നലജ്ജാഃ വിദ്യാധരാസ്തദ്ഗ്രഹണാഭിലാഷമ് ॥ ൪-൬൭॥
മധുവ്രതാനാം ധ്വനിഭിര്മനോജ്ഞൈര്വാചാലയന്തീ വലയം ദിശാനാമ് ।
പ്രസൂനവൃഷ്ടിഃ സുരസിദ്ധമുക്താ പപാത മൌലൌ പരമസ്യ പുംസഃ ॥ ൪-൬൮॥
അവര്ഷി കേനായമദൃഷ്ടപൂര്വഃ പ്രസൂനരാശിസ്തവ മൂര്ധനീതി ।
പൃഷ്ടോ വിഹസ്യാഹ വിഭുസ്സഹായാന് ജ്ഞാനം ഭവദ്ഭോഽപി കഥം മമേതി ॥ ൪-൬൯॥
വിഷഹ്യതാം യാതി വിവസ്വദംശൌ വിശ്രാന്തമുത്ഥാപ്യ ഗവാം സ പുഞ്ജമ് ।
ഭൂയസ്തൃണാശ്യാമലഭൂതലേഷു പ്രാരബ്ധ സഞ്ചാരയിതും വനേഷു ॥ ൪-൭൦॥
തതഃ പരിക്ഷീണസഹസ്രഭാനോരശാമ്യദൂഷ്മാ ദിവസസ്യ തീവ്രഃ ।
യഥാ വിനാശേ ധനസഞ്ചയസ്യ മഹാവലേപോ ധനിനോ ജനസ്യ ॥ ൪-൭൧॥
പ്രഭാകരേ പാടലഭാസി ദൂരം ദിശം പ്രതീചീമവഗാഹമാനേ ।
ആലോക്യ രാമഃ പരിണാമമഹ്നോ ദാമോദരം സാദരമിത്യുവാച ॥ ൪-൭൨॥
ആവിര്ഭവന്മന്ദമരുത്പ്രചാരാ ശാന്താതപാ നിര്വൃതസര്വസത്വാ ।
വിരാമവേലാ ദിവസസ്യ ശൌരേ പ്രവര്തതേ പശ്യ മനോഭിരാമാ ॥ ൪-൭൩॥
ശിരോഭിരൂഢേന്ധനശാകമൂലാഃ സ്വയൂഥ്യമുച്ചൈഃസ്വരമാഹ്വയന്തഃ ।
വനേചരാ വീക്ഷ്യ വിരാമമഹ്നഃ സമാരഭന്തേ സഹസൈവ ഗന്തുമ് ॥ ൪-൭൪॥
ശതം ശതം വ്യോമനി ബദ്ധമാലാഃ ശാത്കാരവാചാലവിലോലപക്ഷാഃ ।
വ്രജന്തി ലക്ഷ്മീകൃതവാസവൃക്ഷാഃ മനോജവാഃ പശ്യ പതത്രിണോഽമീ ॥ ൪-൭൫॥
ഭുവഃ പരാഗേ ബഹുശോ ലുഠിത്വാ പ്രവിശ്യ നീഡം കലവിങ്ഗയൂഥമ് ।
ധിനോത്യപത്യാനി ബുഭുക്ഷിതാനി ഗ്രാസേന ചഞ്ചൂപുടസഞ്ചിതേന ॥ ൪-൭൬॥
തദേഹി ശൌരേ തപനവ്യപായാത്പ്രാഗേവ യാമഃ പദമസ്മദീയമ് ।
ഇയം ക്ഷതിഃ ശ്വഭ്രതടേന പശ്ചാദ്ദുഃസഞ്ചരാ ലുബ്ധകനിര്മിതേന ॥ ൪-൭൭॥
ശ്രുത്വേതി രാമസ്യ ഗിരം മുരാരിഃ അസ്ത്വേവമിത്യാദരപൂര്വമുക്ത്വാ ।
സഹ പ്രതസ്ഥേ സ ച മിത്രവര്ഗൈഃ പ്രചണ്ഡശ്രൃങ്ഗധ്വനിപൂരിതാശൈഃ ॥ ൪-൭൮॥
സഹപ്രയാണായ കൃതത്വരാണാമൂധോഭരാദ്ദൂരവിലമ്ബിനീനാമ് ।
സ തത്ര തത്ര പ്രതിപാല്യ തസ്ഥൌ പ്രീതോ ഗവാമാഗമനം മുകുന്ദഃ ॥ ൪-൭൯॥
സമാവൃതോ ഗോപജനേന നന്ദഃ ഗോപാങ്ഗനാഭിശ്ച വൃതാ യശോദാ ।
അതിഷ്ഠതാമധ്വനി ലോചനാഭ്യാം പുത്രാഗതിപ്രേക്ഷണസസ്പൃഹാഭ്യാമ് ॥ ൪-൮൦॥
ചകാര കര്ണേഷു തയോഃ പ്രമോദം ദാമോദരാപൂരിതശൃങ്ഗനാദഃ ।
ദിവി പ്രസര്പന്നഥ പാംസുപൂരഃ നേത്രേഷു പീയൂഷമിവാഭ്യവര്ഷത് ॥ ൪-൮൧॥
തൌ ധൂസരാങ്ഗൌ രജസാ കുമാരൌ ഗത്വാ സ നന്ദഃ പരിരഭ്യ ഗാഢമ് ।
ആത്മാനമാനന്ദസമുദ്രമഗ്നം നാലം സമുദ്ധര്തുമഭൂന്മുഹൂര്തമ് ॥ ൪-൮൨॥
ഉത്പത്യ ധാവദ്ഭിരുദസ്തശസ്ത്രൈഃ ക്ഷ്വേലാരവക്ഷോഭിതദിഗ്വിഭാഗൈഃ ।
ആഭീരവീരൈസ്സ വൃതഃ പ്രപേദേ വ്രജം സമാകര്ണിതതൂര്യഘോഷമ് ॥ ൪-൮൩॥
ചാടൂക്തിഭിഃ പാര്ശ്വചരാനശേഷാന് വിസൃജ്യ ഗോപാന് സഹിതസ്സ മിത്രൈഃ ।
വിവേശ കൃഷ്ണോ ഭവനം ദിനാന്തേ സമുജ്വലന്മങ്ഗലദീപികാഭിഃ ॥ ൪-൮൪॥
കാമം ദിവാ കര്ണപഥം ഗതേന നീതാഃ പ്രിയം വേണുരവേണ വിഷ്ണോഃ ।
പ്രതിപ്രിയം ചക്രുരമുഷ്യ സായം ഗാവഃ പയോദോഹനനിഃസ്വനേന ॥ ൪-൮൫॥
അനുദിനമിതി കുര്വന് പാലനം ഗോകുലസ്യ
ക്ഷണമിവ ദിവസാനി ക്രീഡയാ യാപയന് സഃ ।
അഖിലമപി ധരിത്രീഭാരമഭ്യുദ്ധരിഷ്യന്
അരമത സഹ ശൌരിസ്തത്ര സങ്കര്ഷണേന ॥ ൪-൮൬॥
ഇതി സുകുമാരകൃതൌ കൃഷ്ണവിലാസകാവ്യേ ചതുര്ഥഃ സര്ഗഃ ॥ ൪ ॥
Encoded and proofread by PSA Easwaran psaeaswaran at gmail.com
Please send corrections to sanskrit@cheerful.com
Last updated ത്oday
http://sanskritdocuments.org
Krishna Vilasa Kavyam Lyrics in Malayalam PDF
% File name : shrIkRiShNavilAsakAvyam.itx
% Location : doc\_vishhnu
% Author : sukumArakavi
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : NS Panicker in Malayalam http://sreekrishnavilasam.blogspot.in/
% Proofread by : PSA Easwaran psaeaswaran at gmail.com
% Latest update : August 2, 2012
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : http://sanskritdocuments.org
%
% This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study
% and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of
% any website or individuals or for commercial purpose without permission.
% Please help to maintain respect for volunteer spirit.
%
% File name : shrIkRiShNavilAsakAvyam.itx
% Location : doc\_vishhnu
% Author : sukumArakavi
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : NS Panicker in Malayalam http://sreekrishnavilasam.blogspot.in/
% Proofread by : PSA Easwaran psaeaswaran at gmail.com
% Latest update : August 2, 2012
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : http://sanskritdocuments.org
%
% This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study
% and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of
% any website or individuals or for commercial purpose without permission.
% Please help to maintain respect for volunteer spirit.
%
We acknowledge well-meaning volunteers for Sanskritdocuments.org and other sites to have built the collection of Sanskrit texts.
Please check their sites later for improved versions of the texts.
This file should strictly be kept for personal use.
PDF file is generated [ October 13, 2015 ] at Stotram Website
Please check their sites later for improved versions of the texts.
This file should strictly be kept for personal use.
PDF file is generated [ October 13, 2015 ] at Stotram Website