శ్రీకృష్ణవిలాసకావ్యమ్ సుకుమారకవివిరచితమ్
{॥ శ్రీకృష్ణవిలాసకావ్యమ్ సుకుమారకవివిరచితమ్ ॥}
॥ శ్రీః ॥
ప్రథమః సర్గః
అస్తి శ్రియః సద్మ సుమేరునామా సమస్తకల్యాణనిధిర్గిరీన్ద్రః ।
తిష్ఠన్నిదం విశ్వమనుప్రవిశ్య స్వేనాత్మనా విష్ణురివోర్జితేన ॥ ౧-౦౧॥
మిథస్తిరోభావవిలోకనాభ్యాం సఙ్క్రీడమానావివ బాలకౌ ద్వౌ ।
పార్శ్వేషు యస్యాశు పరిభ్రమన్తౌ చన్ద్రాంశుమన్తౌ నయతో దినాని ॥ ౧-౦౨॥
ఉచ్చైశ్శిఖః కాఞ్చనగౌరవర్ణస్తమో నిగృహ్ణన్మహసా నిజేన ।
దీపస్త్రయాణామివ విష్టపానాం యో భాతి పర్యన్తచరత్పతఙ్గః ॥ ౧-౦౩॥
యస్యా పతిత్వే విహితాభిలాషః కరోతి తీవ్రాణి తపాంసి లోకః ।
బిభర్తి రత్నాకరమేఖలాం తామఙ్కేన పుత్రీమివ యో ధరిత్రీమ్ ॥ ౧-౦౪॥
మహాన్తి దానాని మఖానుదగ్రాన్ పరాఞ్చి పానాశనయోస్తపాంసి ।
శరీరిణః శాన్తమలైర్మనోభిః కుర్వన్తి యచ్ఛృఙ్గనివాసకామాః ॥ ౧-౦౫॥
సురా యుగాన్తేషు సహ ప్రియాభిర్న్నిషేదివాంసో యదధిత్యకాసు ।
ఉదన్వతామైక్యముపాగతానాం పశ్యన్తి కల్లోలశతప్రచారాన్ ॥ ౧-౦౬॥
పుష్పాణి శయ్యాస్సురపాదపానాం క్రీడాగృహాః కాఞ్చనగహ్వరాణి ।
భవన్తి చ స్వర్గవిలాసినీనాం రత్నాఙ్కురా యత్ర రతిప్రదీపాః ॥ ౧-౦౭॥
స్వర్గౌకసస్స్వర్ణమహీషు పీతాః శ్వేతత్విషో రూప్యమయీషు భూషు ।
నీలాశ్చ నీలోపలమేదినీషు జ్ఞాతుం మిథో యత్ర న శక్నువన్తి ॥ ౧-౦౮॥
దరీగృహోత్సఙ్గగతేరనూరోః కశాభిఘాతధ్వనిభిః సకమ్పాః ।
సద్యః ప్రియానుజ్ఝితమానదోషాః సురాఙ్గనా యత్ర పరిష్వజన్తే ॥ ౧-౦౯॥
నేతుం త్రపానమ్రముఖీరనీశాః స్ఫుటాని యత్స్వర్ణగుహాన్తరాణి ।
సిద్ధాః ప్రయత్నేన వినా నవోఢాః నయన్తి నీలోపలగహ్వరాణి ॥ ౧-౧౦॥
యత్రోద్యతానాం కుసుమాపచాయే కాన్తాసు కల్పద్రుమవాటికాసు ।
విభాన్తి సుత్రామవిలాసినీనాం పదాని లాక్షారసపాటలాని ॥ ౧-౧౧॥
పయోదమార్గవ్యతిలఙ్ఘినీషు హంసాః శిరఃపుష్కరిణీషు యస్య ।
వర్షాగమేఽప్యశ్రుతమేఘనాదాః న కుర్వతే మానసదీర్ఘయాత్రామ్ ॥ ౧-౧౨॥
ఛన్నేషు యస్మిన్ కనకోజ్జ్వలాభిరామూలచూడం నవమఞ్జరీభిః ।
గన్ధేన విజ్ఞాయ పతన్తి భృఙ్గాః శృఙ్గాన్తరారగ్వధపాదపేషు ॥ ౧-౧౩॥
మన్దాకినీ యచ్ఛిఖరే వహన్తీ కుల్యాపథాభ్యన్తరసమ్ప్రవిష్టా ।
బాలేవ తద్రక్షణసమ్ప్రవృత్తా దినే దినే సిఞ్చతి పుష్పవాటీమ్ ॥ ౧-౧౪॥
శ్రియాభిరామశ్శరణం సురాణామలఙ్ఘనీయో మహతా మహిమ్నా ।
విరాజమానో వనమాలయా చ యః శార్ఙ్గధన్వానమనుప్రయాతి ॥ ౧-౧౫॥
పురా పురాణాం త్రితయం దిధక్షోరుమాపతేః కార్ముకతాం ప్రపన్నః ।
మధ్యేన వజ్రాఙ్కుశమత్స్యచిహ్నం యోఽద్యాపి తన్ముష్టిపదం దధాతి ॥ ౧-౧౬॥
శృఙ్గాగ్రభాజాం సురసున్దరీణాం ముఖాని పశ్యన్నమలాని చన్ద్రః ।
నిగూహితుం నూనమురఃకలఙ్కం హ్రియేవ యత్సానుపథేన యాతి ॥ ౧-౧౭॥
మనోభిరామే శిఖరే తదీయే సహోపవిష్టం సురసిద్ధసఙ్ఘైః ।
అవోచదాగత్య కృతప్రణామా కదాచిదుర్వీ కమలాధివాసమ్ ॥ ౧-౧౮॥
పుమానివాహం భవతః పురస్తాద్బ్రవీమి కిఞ్చిత్ ప్రతిపద్య ధైర్యమ్ ।
పీడా మదీయా పరమత్ర హేతుర్నిర్ల్లజ్జతా నన్వఖిలోపహాస్యా ॥ ౧-౧౯॥
సృష్టాస్త్వయా దత్తవరాశ్చ దైత్యాః భారేణ మాం సమ్ప్రతి పీడయన్తి ।
బలే ప్రమాణే చ భవన్తి యేషాం నైవోపమానం కులభూభృతోఽపి ॥ ౧-౨౦॥
స్వవిక్రమోన్మూలితరాజకానాం జయైషిణామద్య పరస్పరేణ ।
తేషాం రణక్షోణిషు సింహనాదైర్నిర్ఘాతఘోరైర్గిరయః స్ఫుటన్తి ॥ ౧-౨౧॥
ముహుర్బలాదున్నమయత్యహీన్ద్రే మద్భారభుగ్నం ఫణచక్రవాలమ్।
మమ ప్రకమ్పాశ్చలితాబ్ధిశైలాః దిగ్దన్తినో హన్త కదర్థయన్తి ॥ ౧-౨౨॥
ఆశాముఖేషు భ్రమతామజస్రం తేషాం చమూభిః పరిసర్పిణీభిః ।
తిరోహితాం భానుమతో మయూఖాః న క్వాపి మాం సమ్ప్రతి సంస్పృశన్తి ॥ ౧-౨౩॥
సన్నాస్మి దైతేయభరేణ సాహం ఫణీశ్వరస్సీదతి మద్భరేణ ।
తద్భారశీర్యన్నిజకర్పరస్య ధిక్ తామవస్థాం కమఠేశ్వరస్య ॥ ౧-౨౪॥
భారావసీదద్ఫణమణ్డలస్య ఫణీశ్వరస్యోపరి దుఃస్థితాఽహమ్ ।
ఆసన్నపాతాస్మి తటీవ నద్యాః ప్రవాహవేగేన విలుప్తమూలా ॥ ౧-౨౫॥
నివేదితా దేవ మయా దశేయమనుక్తిదోషో మయి నోపపాద్యః ।
నివేద్యతే రక్ష్యజనేన దుఃఖం తతః పరస్తాత్ ప్రభవః ప్రమాణమ్ ॥ ౧-౨౬॥
ఇత్యుక్తవత్యాముచితం పృథివ్యాం చిన్తాబలేన స్తిమితో ముహూర్తమ్ ।
ముఖాని పశ్యన్నమృతాశనానాం దేవః ప్రజానాం పతిరిత్యువాచ ॥ ౧-౨౭॥
నాసత్యమేతద్యదవోచదుర్వీ స్వకర్మణః సాధు ఫలం మయాఽఽప్తమ్ ।
మద్వర్ద్ధితా మామవమత్య దైత్యాః బలాదుపఘ్నన్తి జగన్తి యత్తే ॥ ౧-౨౮॥
అతీతకార్యానుశయేన కిం స్యాదశేషవిద్వజ్జనగర్హితేన ।
సురాః సమున్మూలనమాశు తేషాం కర్తుం యతధ్వం జగతాం హితాయ ॥ ౧-౨౯॥
సద్యస్సముత్తిష్ఠత చిన్తయాలం చిన్తా హి కార్యప్రతిబన్ధహేతుః ।
యామః పృథివ్యా సహ యత్ర తత్ర నారాయణో దానవకాలరాత్రిః ॥ ౧-౩౦॥
అస్త్వేవమిత్యాదరపూర్వమేవ స స్వీకృతోక్తిస్సురసిద్ధసఙ్ఘైః ।
సరోజజన్మా సహ తైః ప్రతస్థే విహాయసా విశ్వపతేస్సకాశమ్ ॥ ౧-౩౧॥
ఏలాపరిష్వఙ్గలసత్తమాలం వేలాధిరూఢస్ఖలదూర్మిమాలమ్ ।
దదర్శ ధాతా మనసోఽనుకూలం పయఃపయోధేరచిరేణ కూలమ్ ॥ ౧-౩౨॥
దదర్శ చ క్షీరమయం సముద్రం కైలాసశృఙ్గోన్నతఫేనకూటమ్ ।
పుణ్యం పయఃకేలిసముత్సుకానాం శ్రియః సఖీనామవగాహనేన ॥ ౧-౩౩॥
ఆనన్దయామాస దివౌకసస్తానాఘ్రాతశేషో మునిమణ్డలేన ।
ప్రకామపుణ్యః పవనోపనీతో వైకుణ్ఠవక్షస్తులసీసుగన్ధః ॥ ౧-౩౪॥
గన్ధానుసారేణ విసృష్టనేత్రైర్హిరణ్యగర్భప్రముఖైరమర్తైః ।
నవార్కకల్పం దదృశే మురారేర్వక్షస్థలీకౌస్తుభరత్నధామ ॥ ౧-౩౫॥
అపహ్నుతాశేషమనోవికారం దివిస్పృశా తూర్యరవేణ మిశ్రమ్ ।
ఆకర్ణ్య వైకుణ్ఠవిలాసినీనాం గీతధ్వనిం హర్షమయాసిషుస్తే ॥ ౧-౩౬॥
ఆసక్తిమాలక్ష్య వినీతవేషా స్వమౌలివిన్యస్తకరాస్సురాస్తే ।
ఆలోకయామాసురశేషనాథం సవిగ్రహం పుణ్యమివ ప్రజానామ్ ॥ ౧-౩౭॥
ప్రవృద్ధహేమాభరణప్రకాశం తమాలనీలం జలధౌ శయానమ్ ।
తటిల్లతాఢ్యం పయసోఽతిపానాదనీశముద్గన్తుమివామ్బువాహమ్ ॥ ౧-౩౮॥
తరఙ్గవాతేన పయఃపయోధేరాపూర్యమాణం కరపాఞ్చజన్యమ్ ।
వామేన తిర్యగ్వలతా సలీలం సమ్భావయన్తం ముహురీక్షణేన ॥ ౧-౩౯॥
ప్రతిక్షణం ప్రేమవిశేషజాభిస్సమ్భావనాభిః కమలాసనాయాః ।
పురాఽఽత్మనా కల్పితమమ్బురాశేః ప్రమార్జయన్తం మథనావమానమ్ ॥ ౧-౪౦॥
పర్యాయతః పాణిధృతం సరోజం విన్యస్య విన్యస్య దృశోః పదవ్యామ్।
నిద్రాం ప్రబోధం చ ముహుర్న్నయన్తీం పద్మాసనాం సస్మితమీక్షమాణామ్ ॥ ౧-౪౧॥
స్వచ్ఛస్వదేహప్రతిబిమ్బితేన ఫణాశ్మజాలేన ఫణీశ్వరస్య ।
భాస్వత్ ఫలస్తోమనిరన్తరస్య వహన్తమాభాం వటపాదపస్య ॥ ౧-౪౨॥
అజస్రమాసీనరథాఙ్గశఙ్ఖమతిప్రసన్నం కమలాధివాసమ్ ।
సన్తాపవిచ్ఛేదకరం ప్రజానాం హ్రదం మహీయాంసమివాభిగమ్యమ్ ॥ ౧-౪౩॥
వక్తుం మిథో రాహువిచేష్టితాని కర్ణద్వయాభ్యర్ణముపేయివాంసౌ ।
అలబ్ధకాలావివ భానుచన్ద్రౌ రథాఙ్గశఙ్ఖౌ దధతం కరాభ్యామ్ ॥ ౧-౪౪॥
ద్వారస్థసేనాపతిచోదితేన నివారితాః కఞ్చుకిమణ్డలేన ।
సురాః ప్రమోదస్ఖలితైర్వచోభిః స్థిత్వైవ తే వ్యోమని తుష్టువుస్తమ్ ॥ ౧-౪౫॥
నమః పరస్మై పురుషాయ తుభ్యం గిరాం ధియామప్యపథి స్థితాయ ।
అస్మాన్ పునస్త్రాతుముదగ్రమోహాన్ కృపాబలాత్ కల్పితవిగ్రహాయ ॥ ౧-౪౬॥
భాగీరథీ పాదకుశేశయాత్తే వినిర్గతా విశ్వమిదం పునీతే ।
కస్త్వాం పునర్భావయతో జనస్య శుద్ధిం పరిచ్ఛేత్తుమలం మనీషీ ॥ ౧-౪౭॥
అనన్తశక్తేరపవిక్రియస్య తిస్రస్త్రిలోకీశ్వర శక్తయస్తే ।
వితన్వతే స్థావరజఙ్గమానాముత్పాదనక్షేమవిలోపనాని ॥ ౧-౪౮॥
కటాక్షమాత్రేణ భవామ్బురాశేః పారం పరం ప్రాపయితుస్త్రిలోకీమ్ ।
సకృన్నమస్యా పరమాతరస్తే యత్నానురూపం హి ఫలం క్రియాణామ్ ॥ ౧-౪౯॥
త్వం జ్యోతిరాపస్త్వమసి త్వముర్వీ త్వం వ్యోమ వైశ్వానరసారథిస్త్వమ్ ।
త్వం జీవవర్గః పరమస్త్వమాత్మా యన్నాసి కిం నామ జగత్పతే తత్ ॥ ౧-౫౦॥
నవాభ్రవర్ణం నలినాయతాక్షం పీతామ్బరం హారకిరీటినం త్వామ్ ।
వయం తు సేవేమహి వీక్షమాణాః సాయూజ్యమన్విఛతి కః సుఖార్థీ ॥ ౧-౫౧॥
అలం న నిర్దేష్టుమియత్తయా త్వామశేషనాథ శ్రుతిరగ్రిమాపి ।
స ఏవ సాక్షాత్క్రియతే పునస్త్వమహో జితం నః సుకృతైరనల్పైః ॥ ౧-౫౨॥
తృణాయ మత్వా నిఖిలాని శార్ఙ్గిన్ పదాని వైధేయమనోహరాణి ।
ఆవృత్తిశూన్యం పరమం పదం తే వాఞ్ఛన్తి వైరాగ్యధనా మహాన్తః ॥ ౧-౫౩॥
ఇతి స్తుతో దేవగణేన దేవో దయానిధిర్దానవకాలరాత్రిః ।
న్యషీదదుత్థాయ భరావభుగ్నే భుజఙ్గతల్పే భువనైకనాథః ॥ ౧-౫౪॥
విష్వక్ స వైకుణ్ఠవిలాసినీనాం సలీలమాన్దోలితచామరాణామ్ ।
నివారయన్నగ్రకరారవిన్దైః కోలాహలం కాఞ్చనకఙ్కణోత్థమ్ ॥ ౧-౫౫॥
ప్రసాదవత్యా కమలాసనాదీన్ సురానశేషాననుగృహ్య దృష్ట్యా ।
ఉవాచ వాచం దశనాంశుపూరైః సమేధయన్ దుగ్ధమయం పయోధిమ్ ॥ ౧-౫౬॥
అధిజ్యకోదణ్డధరో నిషఙ్గీ సన్నాహవాన్ పాణిధృతైకబాణః ।
అయం సమాజో భవతాం ద్విషద్భ్యో భయం సమావేదయతి స్ఫుటం మే ॥ ౧-౫౭॥
అలం విలమ్బేన దివౌకసస్తన్నివేద్యతామద్య కుతో భయం వః ।
అయం కరో దుష్టవధోత్సుకం మే సుదర్శనం న క్షమతే నిరోద్ధుమ్ ॥ ౧-౫౮॥
ఇత్యూచివాంసం పరమం పుమాంసం నత్వా శిరోభిర్బహుశః సురాస్తే ।
ఆరూఢహర్షాతిశయాః స్వమర్థమారేభిరే వక్తుమశేషమేవ ॥ ౧-౫౯॥
నివార్య సర్వానపి వక్తుకామాన్ సేనాపతిస్తానమరాన్ కరేణ ।
సవిభ్రమప్రేరితయా పురస్థం దృష్ట్యా సరోజాసనమాజుహావ ॥ ౧-౬౦॥
అథాగతస్తేన కరే గృహీత్వా నీతః ప్రభోరన్తికమబ్జయోనిః ।
వక్తుం నియుక్తః స కృతప్రణామో విజ్ఞాపయామాస వినీతవేషః ॥ ౧-౬౧॥
వయం త్వయా దత్తవిభూతయోఽపి మోహాతిరేకాదభిమన్యమానాః ।
కృచ్ఛ్రే పునస్త్వాం శరణం వ్రజన్తః హా నిస్త్రపాణాం ప్రథమే భవామః ॥ ౧-౬౨॥
అపారదుఃఖార్ణవపోతపాత్రీం త్వయా కృపాముద్వహతాతిగుర్వీమ్ ।
కృతఘ్నతాజన్మభువామమీషామస్మాకమర్థే న కిమన్వభావి ॥ ౧-౬౩॥
మనస్విలోకస్య విగర్హణీయే ప్రతిగ్రహే వర్జయతా జుగుప్సామ్ ।
పురా పురస్తాద్బలిదానవస్య ప్రసారితో నాగ్రకరస్త్వయా కిమ్ ॥ ౧-౬౪॥
దైత్యాధిరాజేన హిరణ్యనామ్నా పర్యాకులం త్రాతుమశేషలోకమ్ ।
ఇదం తు దివ్యం పరిహృత్య రూపం న త్వం కిమాసీర్నరతిర్యగాత్మా ॥ ౧-౬౫॥
స్వవిక్రమాక్రాన్తసురాసురస్య రక్షఃపతేర్నిగ్రహణాదరేణ ।
భూత్వా సుతః పఙ్క్తిరథస్య రాజ్ఞస్తాం తామవస్థాం న కిమన్వభూస్త్వమ్ ॥ ౧-౬౬॥
అనేకధా పాలయితారమేవం సమ్ప్రత్యపి త్వాం శరణం ప్రపన్నాః ।
సన్తాపహారీ నను చాతకానాం భూయోఽపి భూయోఽపి పయోద ఏవ ॥ ౧-౬౭॥
విశ్వం విదన్నప్యవిదన్నివ త్వం నాథానుయుఙ్క్షే భయహేతుమస్మాన్ ।
అనుగ్రహస్యైతదపి ప్రభూణాం ప్రాయః ప్రకారాన్తరమాశ్రితేషు ॥ ౧-౬౮॥
తపోభిరుగ్రైర్భగవన్ సురాణామవధ్యభావం దనుజాః ప్రపన్నాః ।
పాతాలముర్వీం చ విజిత్య దర్పాదుపక్రమం తే దివమద్య జేతుమ్ ॥ ౧-౬౯॥
న జాతు శూన్యః కులిశేన పాణిర్వక్షో న ముక్తం మణికఙ్కటేన ।
శక్రస్య దైత్యాగతిశఙ్కినోఽస్య నాసజ్జితస్తిష్ఠతి వారణేన్ద్రః ॥ ౧-౭౦॥
దణ్డం యమాత్పాశమపామధీశాద్గదాం కుబేరాత్కులిశం మఘోనః ।
ఆదాతుకామః ప్రహిణోతి దూతాన్ కంసః స్వదోర్విక్రమనిర్జితాశః ॥ ౧-౭౧॥
రణే వినిర్జిత్య బలం సురాణాం పరాక్రమేణాప్రతిమేన వీరః ।
భోజేశ్వరః క్రీడతి సావరోధో మూలేషు సమ్ప్రత్యమరద్రుమాణామ్ ॥ ౧-౭౨॥
ధనుర్ధరాధ్యాసితవప్రశీర్షాః ద్వాఃపాలనవ్యగ్రసమగ్రయోధాః ।
ప్రవీరనిర్భర్త్సితకాన్దిశీకా స్థాతుం న జానాతి పురీ సురాణామ్ ॥ ౧-౭౩॥
హాహేతి విక్రోశదనాథమేతద్విశ్వం జగత్పీడయతః ప్రకామమ్ ।
త్వయా వినాఽన్యస్త్రిషు విష్టపేషు న కర్తుమీష్టే నరకస్య భఙ్గమ్ ॥ ౧-౭౪॥
ప్రలమ్బకేశిప్రముఖాస్తథాన్యే పరస్సహస్రం పరియన్తి దైత్యాః ।
నిర్ఘాతకల్పైర్నిజసింహనాదైర్విదారయన్తో వియదాహవేషు ॥ ౧-౭౫॥
షట్ సూనవస్సన్తి హిరణ్యనామ్నో దైత్యస్య పాతాలతలాధివాసైః ।
తైర్న్నః క్రియన్తే దురితాని యాని వక్తుం న శక్యాని ముకున్ద తాని ॥ ౧-౭౬॥
తేషాం మహీధ్రప్రతిమాకృతీనాం భారం మహీ సోఢుమసావశక్తా ।
అస్మాన్ పురస్కృత్య భవత్సకాశం ప్రాప్తా నిజక్లేశనివేదనాయ ॥ ౧-౭౭॥
తదేతదావేదనమస్మదీయం శ్రుత్వా ప్రమాణం ప్రభురిత్యుదీర్య ।
విధిర్వ్యరంసీద్విహితప్రణామః స చాపి గమ్భీరమువాచ దేవః ॥ ౧-౭౮॥
అలం విషాదేన దివౌకసో వః సమీహితం హస్తగతం మనుధ్వమ్ ।
వ్రతం హి మే కేవలమేతదేవ సంరక్షణం యచ్ఛరణాగతానామ్ ॥ ౧-౭౯॥
మామర్థయన్తే వసుదేవపత్న్యౌ పత్నీ చ నన్దస్య సుతం గుణాఢ్యమ్ ।
అంశద్వయేన వ్రతకర్శితాఙ్గీస్తిస్రోఽపి తాః పుత్రవతీర్విధాస్యే ॥ ౧-౮౦॥
ఇయం చ లోకత్రితయస్య మాతా మాయాభిధానా మమ శక్తిరగ్ర్యా ।
కార్యాణి వః కాన్యపి కర్తుకామా జనిష్యతే జన్మవినాశశూన్యా ॥ ౧-౮౧॥
తద్గచ్ఛత స్వర్గమపేతఖేదాః న కాలహానిః పరిశఙ్కనీయా ।
అనేన శార్ఙ్గేణ శపే శరైర్వః సద్యో మనఃశల్యమపాకరిష్యే ॥ ౧-౮౨॥
ఇతి తమమరలోకం సాన్త్వయిత్వా స దేవః
సపది నవఘనాభః పద్మనాభస్తిరోఽభూత్ ।
స చ విహితనమస్యస్తస్య వాచం ప్రశంసన్
నిజపదమభిపేదే హర్షపర్యాకులాత్మా ॥ ౧-౮౩॥
ఇతి సుకుమారకృతౌ కృష్ణవిలాసకావ్యే ప్రథమస్సర్గః ॥ ౧ ॥
ద్వితీయః సర్గః
అథైకదా పుత్రఫలాని సమ్యగ్వ్రతాని బాహ్యోపవనే చరన్తీమ్ ।
రథేన కంసో వసుదేవయుక్తః స్వసారమాలోకయితుం జగామ ॥ ౨-౦౧॥
స్ఫురత్ప్రభాపల్లవితాఙ్గయష్టీం కథఞ్చిదూఢస్తనమఞ్జరీకామ్ ।
తత్రాలకైః షట్/పదినీమజానాత్ స తాం లతామధ్యగతాం చిరేణ ॥ ౨-౦౨॥
సా సన్నతాఙ్గీ నియమావసానే జ్యేష్ఠాయ తస్మై విదధే నమస్యామ్ ।
స చాశిషా తామనుగృహ్య సాధ్వీం భోజేశ్వరో వాక్యమిదం బభాషే ॥ ౨-౦౩॥
అద్యాపి బాలాసి సుతాననేకాన్ ప్రసోష్యసే కిం వ్రతయాతనాభిః ।
పశ్యాధునా పల్లవసూతికాలే కిం కల్పతే చూతలతా ఫలాయ ॥ ౨-౦౪॥
కృశాసి కామం విరమ ప్రయాసాన్మనోభిరామానుపభుఙ్క్ష్వ భోగాన్ ।
అఙ్గాని తే సన్నతగాత్రి దుఃఖం మృణాలకల్పాని కథం సహేరన్ ॥ ౨-౦౫॥
తామేవముక్త్వా స తు సాభ్యనుజ్ఞాం రథం సమారోప్య సహైవ పత్యా ।
ప్రయాతుకామః పురమన్తరిక్షే శుశ్రావ వాచం శతధారకల్పామ్ ॥ ౨-౦౬॥
త్వదన్తికస్థా సహజాశమీయం ప్రసోష్యతే పుత్రమయం కృశానుమ్ ।
మరుత్సమిద్ధస్స తు దుర్నివారస్త్వాం భస్మసాత్ కంస కరిష్యతీతి ॥ ౨-౦౭॥
నిశమ్య తద్భూతవచో నికామం కంసస్స రోషాగమదుర్నిరీక్ష్యః ।
కృపాం పరిత్యజ్య కృపాణపాణిః స్వసుర్వధాయ స్వయముద్యతోఽభూత్ ॥ ౨-౦౮॥
నృశంసకృత్యే నితరాం ప్రవృత్తముదగ్రకోపస్ఫురితాధరోష్ఠమ్ ।
ప్రసాదయన్నానకదున్దుభిస్తమువాచ ధీమానుపపత్తియుక్తమ్ ॥ ౨-౦౯॥
అలం తవానేన వధోద్యమేన త్వయా విధేయో నృపతే విమర్శః ।
కిమేష నాశ్రావి విచారశూన్యం వ్రజన్త్యనర్థా ఇతి సాధువాదః ॥ ౨-౧౦॥
భయేన యుద్ధేషు పురన్దరాదీన్ సురాన్ పరాచస్త్రపయా విముఞ్చన్ ।
మహీశ్వర స్త్రీవధపాతకేఽస్మిన్ కథం తవోపక్రమతే కృపాణః ॥ ౨-౧౧॥
అనేన కిం వా తవ జీవితేన యద్రక్షణం స్యాత్ సహజావధేన ।
గుణేన కేనాపి హి లబ్ధనామ్నామపి స్వనాశాదయశో గరీయః ॥ ౨-౧౨॥
ప్రపద్యమానస్య సదాభివృద్ధిం దివానిశం ప్రీణయతశ్చ లోకాన్ ।
భవద్యశశ్చన్ద్రమసోఽస్య మాభూన్నవః కలఙ్కో భగినీవధేన ॥ ౨-౧౩॥
స్వసుర్వధేనాస్య భవేదకీర్తిస్తేన త్యజేయుస్సుహృదోఽపి భీతాః ।
ఇత్యేవ నూనం భుజనిర్జితైస్తైస్సురైః ప్రయుక్తస్సుమహానుపాయః ॥ ౨-౧౪॥
కాలేన తద్ద్రక్ష్యసి యన్మదుక్తం మా భూత్తవాస్మిన్ విషయేఽపి శఙ్కా ।
తథాపి చేతస్తవ శఙ్కతే చేదాకర్ణ్యతాం తర్హ్యపరః ప్రకారః ॥ ౨-౧౫॥
సర్వాణ్యపత్యాని వశే తవాహం జాతాని జాతాని సమర్పయిష్యే ।
తన్నిగ్రహం వా తదనుగ్రహం వా విచిన్త్య కర్తాసి దశానురూపమ్ ॥ ౨-౧౬॥
కిం బుద్ధిమాన్ద్యేన నిజేన తస్య కిం భాగధేయేన వరాఙ్గనాయాః ।
బలేన కిం వా భవితవ్యతాయాస్తథేతి జగ్రాహ వచస్తదీయమ్ ॥ ౨-౧౭॥
వధప్రవృత్తో వసుదేవమన్త్రప్రభావసంస్తమ్భితఘోరకర్మా ।
నివృత్య నిస్త్రింశమహాభుజఙ్గో మహీభృతః కోశబిలం వివేశ ॥ ౨-౧౮॥
సత్యా ను సా స్యాదశరీరిణీ వాక్ సత్యం కిమేతద్వసుదేవవాక్యమ్ ।
వితర్కయన్నేవముదస్తకేతుం పురీం ప్రపేదే మణితోరణాఢ్యామ్ ॥ ౨-౧౯॥
ఆలోకనైర్మౌలిషు భూపతీనామాసజ్జయన్నఞ్జలిబన్ధనాని ।
స వైమనస్యేన ముఖస్థితేన భయావహః స్వం భవనం జగామ ॥ ౨-౨౦॥
విశఙ్కమానః స గృహోపకణ్ఠే తౌ సద్మని క్వాపి విధాయ గుప్తౌ ।
పరాక్రమాక్రాన్తసమస్తలోకః పురేవ భోగానయమన్వభుఙ్క్త ॥ ౨-౨౧॥
మాయా హరేస్సాఽథ హిరణ్యపుత్రాన్ యాన్ దేవకీగర్భగతానకార్షీత్ ।
భోజేశ్వరస్సత్వరమేత్య భీత్యా తాన్ జాతమాత్రానవధీత్ క్రమేణ ॥ ౨-౨౨॥
జగద్విభూత్యై పరమస్య పుంసః యో దేవకీగర్భమవిక్షదంశః ।
ఆకృష్య తస్మాన్మురవైరిమాయా తం రోహిణీగర్భగతం చకార ॥ ౨-౨౩॥
చకాస సప్తచ్ఛదపాణ్డురేణ సుతేన సా గర్భతిరోహితేన ।
వలాహకాన్తర్హితశీతభానోర్దిశో దశాం వృత్రజితః ప్రపన్నా ॥ ౨-౨౪॥
తతస్సమాహ్లాదనమీక్షణానామసూత పుత్రం శరదిన్దుకల్పమ్ ।
ప్రకర్షమాపన్నుదయేన యస్య సద్యః సముద్రా ఇవ సత్వవన్తః ॥ ౨-౨౫॥
పత్యుస్సమాదిష్టమిదం విధాయ శేషం చికీర్షుస్సురకార్యమార్యా ।
చరాచరాణాం జగతాం సవిత్రీ సా శ్రద్దధే జన్మభువం యశోదామ్ ॥ ౨-౨౬॥
అథ ప్రజానామభివృద్ధికామో దేవో దయాయాః కిల జన్మభూమిః ।
స్వజన్మనే జన్మవినాశహేతుః ప్రాప్యస్సతాం ప్రాప స దేవకీం తామ్ ॥ ౨-౨౭॥
కృశావలగ్నా కుచయోర్గరిమ్ణా సా దేవకీ సన్నతగాత్రయష్టిః ।
జగత్త్రయీపుణ్యకృతావలమ్బా బభార గర్భేణ జగన్నివాసమ్ ॥ ౨-౨౮॥
అన్తర్దధానా సరసీరుహాక్షం స్వేనావతారేణ భువం పునానా ।
సా దేవకీ సా చ కవేరకన్యా మిథోఽదధాతాముపమానభావమ్ ॥ ౨-౨౯॥
అలం నివాసాయ న యస్య విశ్వం వసన్ స గర్భే ముముదే ముకున్దః ।
పరోపకారప్రభవం హి దుఃఖం పుంసస్సుఖాయైవ మహత్తరస్య ॥ ౨-౩౦॥
బహిఃస్ఫురన్త్యా కరపాఞ్చజన్యత్విషేవ విష్ణోరుదరస్థితస్య ।
అధత్త తస్యాస్తపనీయవర్ణా మధూకపుష్పచ్ఛవిమఙ్గయష్టిః ॥ ౨-౩౧॥
బభార హారం కుచయోర్న తన్వీ న పాదయోర్నూపురమాముమోచ ।
దధౌ మణిం భారభియా న మౌలౌ తదేవ కైవల్యమభూషయత్తామ్ ॥ ౨-౩౨॥
దృశః ప్రయత్నేన దధౌ తిరశ్చీరువాచ మన్దం నిభృతం జహాస ।
శనైర్యయౌ దత్తకరా సఖీభిర్భృశం నిశశ్వాస చ తావదేవ ॥ ౨-౩౩॥
సహైవ హర్షేణ సుధాశనానాం సహైవ పుణ్యేన వసున్ధరాయాః ।
భయేన భోజాధిపతేశ్చ దేవో సహైవ గర్భే వవృధే ముకున్దః ॥ ౨-౩౪॥
శిరోభిరూఢేన వనస్పతీనాం ఫలోపహారేణ నివేదితర్ద్ధిః ।
ప్రావృట్ సమాసాదితసూతికాలాం తాం దేవకీం ద్రష్టుమివాజగామ ॥ ౨-౩౫॥
అథైకదేశా ఇవ వారిరాశేరుచ్చైః పురోమారుతవిప్రకీర్ణాః ।
వృతాస్తడిద్విద్రుమవల్లరీభిర్విరేజిరే వ్యోమని వారివాహాః ॥ ౨-౩౬॥
బలాహకవ్రాతభవైస్తమోభిర్దినేషు దుర్బోధపురఃస్థితేషు ।
న కశ్చిదాసీదభిసారికాణాం విద్యుత్ప్రకాశేన వినాఽన్తరాయః ॥ ౨-౩౭॥
పయోదభస్త్రాన్తరనిర్గతేన ఝాత్కారిణా చణ్డసమీరణేన ।
వియోగినాం చేతసి మేఘకాలః సన్ధుక్షయామాస మనోభవాగ్నిమ్ ॥ ౨-౩౮॥
స్మరేణ లోకత్రితయేశ్వరేణ సమ్భావితాజ్జీవితనిర్విశేషమ్ ।
ఋతోర్వసన్తాజ్జ్వలదాగమస్య జహార జాతిర్నిఖిలం నికర్షమ్ ॥ ౨-౩౯॥
బలాద్గృహీతా ఇవ వైతసీభిః శాఖాభిరారూఢమదా ఇవోచ్చైః ।
పరిస్ఖలన్త్యో నిఖిలాస్తటిన్యః జగ్ముర్జవాదుద్భటఫేనహాసాః ॥ ౨-౪౦॥
ఉదారసౌరభ్యవశీకృతానామన్వీయమానః పటలైరలీనామ్ ।
అకల్పయత్ కేతకమాతరిశ్వా మనోభవస్యాపి మనోవికారమ్ ॥ ౨-౪౧॥
అత్యమ్బుపానప్రభవస్య కర్తుమన్తర్జడిమ్నః ప్రతిసంవిధానమ్ ।
పపుస్తిరస్కారపదేన మేఘాః మయూఖమాలామరవిన్దబన్ధోః ॥ ౨-౪౨॥
రరాజ ఖర్జూరఫలప్రకాశం నవం పయః కాననపల్వలేషు ।
పయోదవృన్దైః పరిపీయ ముక్తం ప్రభాకరస్యేవ మరీచిజాలమ్ ॥ ౨-౪౩॥
మహీభృతాం మూర్ద్ధసు దత్తపాదం విలోక్య మిత్రం విహతప్రతాపమ్ ।
మగ్నే జలే మర్తుమివారవిన్దే మధువ్రతాశ్చుక్రుశురన్తరిక్షే ॥ ౨-౪౪॥
నిషేవ్య హంసా మధురైర్వచోభిః పద్మాకరం లబ్ధసమీహితార్థాః ।
సద్యో యయుస్తస్య విపత్తికాలే జలాశయానాం ప్రకృతిః కిలైషా ॥ ౨-౪౫॥
ప్రరూఢసస్యాః ఫలమూలశాకైర్నిరన్తరాః స్వాదునవోదకాఢ్యాః ।
పల్లీజుషాం చేతసి పామరాణాం ధృతిం పరామాదధిరే వనాన్తాః ॥ ౨-౪౬॥
సమున్మిషన్తీ గిరిమల్లికానాం ప్రసూనరాజిస్సుతరాం విరేజే ।
ముక్త్వా నభో మేఘవిమర్దభీత్యా నక్షత్రమాలేవ గతా ధరిత్రీమ్ ॥ ౨-౪౭॥
ధారాలజీమూతకృతాన్ధకారే తస్మిన్నపర్యన్తజడిమ్ని కాలే ।
అలక్ష్యమాణః క్వచిదంశుమాలీ దివాఽప్యువాసేవ తనూనపాతి ॥ ౨-౪౮॥
ఇతి ప్రవృత్తే సమయే ఘనానాం మాసే నభస్యే నిశి మధ్యమాయామ్ ।
గణే శుభాఖ్యాయిని చ గ్రహాణాం దేవక్యువాహ ప్రసవాభిముఖ్యమ్ ॥ ౨-౪౯॥
హరత్సు బాహ్యం భువనస్య తాపం ప్రావృట్ ప్రసూతేషు వలాహకేషు ।
అసూత తస్యాన్తరతాపశాన్త్యై కృష్ణామ్బువాహం కృపయేవ దేవీ ॥ ౨-౫౦॥
దిశః ప్రసేదుః సహ నిమ్నగాభిర్జహర్ష లోకేన సహామ్బురాశిః ।
జాతే ముకున్దే ముముచుశ్చ సద్యః భయేన దేవాః సహ పుష్పవృష్టిమ్ ॥ ౨-౫౧॥
మనోభిరామేణ మధువ్రతానాం నాదేన శంసన్నివ దిష్టవృద్ధిమ్ ।
చచార వాయుః సుమనోంఽశుకాని సమ్ప్రాప్య సమ్ప్రాప్య మహీరుహేభ్యః ॥ ౨-౫౨॥
వ్యజృమ్భత ప్రస్ఫుటశఙ్ఖనాదః తారేణ గీతధ్వనినా విమిశ్రః ।
సమశ్నువానః కకుభాం ముఖాని దివౌకసాం మఙ్గలతూర్యఘోషః ॥ ౨-౫౩॥
త్రపామపాస్యన్ వినయం విలుమ్పన్ నీతిం నిగృహ్ణన్ భయమాశు భఞ్జన్ ।
శరీరిణామచ్యుతజన్మజన్మా మోదో జజృమ్భే మదనిర్విశేషః ॥ ౨-౫౪॥
ఆషాఢినం పాణిముదస్య దూరం బ్రహ్మర్షిలోకః పతదుత్తరీయః ।
ననర్త పర్యాకులపాదచారః ప్రహస్యమానః సురసున్దరీభిః ॥ ౨-౫౫॥
శృఙ్గోజ్ఝితైః కుఙ్కుమవారిపూరైరన్యోన్యమభ్యుక్షణతత్పరాణామ్ ।
ప్రమోదజన్మా దివి సమ్బభూవ కోలాహలః కోఽపి సుధాశనానామ్ ॥ ౨-౫౬॥
పితౄంశ్చ పుత్రా పితరశ్చ పుత్రాన్ గురూంశ్చ శిష్యా గురవశ్చ శిష్యాన్ ।
పతీంశ్చ దారాః పతయశ్చ దారాన్ ప్రమోదమత్తాస్సిషిచుః పయోభిః ॥ ౨-౫౭॥
అసిఞ్చదమ్భోరుహయోనిరిన్ద్రం తం పఙ్కజావాసమసిఞ్చదిన్ద్రః ।
అసిఞ్చతాం ద్వౌ విబుధానశేషాన్ సర్వే సురాస్తౌ చ బలాదసిఞ్చన్ ॥ ౨-౫౮॥
మిథః పయోభిః సిషిచుర్వినేదుః వవల్గురుచ్చిక్షిపురమ్బరాణి ।
అన్యోన్యమంసేన సుదూరమూహుర్మత్తా ఇవ స్వర్గసదో బభూవుః ॥ ౨-౫౯॥
త్రిలోకనాథోదయసమ్భవేన మోదేన పర్యాకులమానసానామ్ ।
గీతే చ నృత్తే చ సురాఙ్గనానాం బభూవ తాలస్ఖలితం న దోషః ॥ ౨-౬౦॥
శృఙ్గోదకాస్ఫాలనరక్తనేత్రాః విచ్ఛిన్నహారాశ్చ్యుతకర్ణభూషాః ।
ప్రహాససీదధ్వనిభిర్వచోభిః సమాలపన్తో విబుధా విజహ్రుః ॥ ౨-౬౧॥
జాతే హరౌ దైత్యవిమర్దనేన విశ్వమ్భరాభారమపాచికీర్షౌ ।
మునేః ప్రహర్షః కలహప్రియస్య జగత్ప్రహర్షశ్చ సమావభూతామ్ ॥ ౨-౬౨॥
ఇతి ప్రహర్షాకులితైర్మనోభిః విశృఙ్ఖలం క్రీడతి దేహివర్గే ।
కంసస్సభృత్యః ప్రతిపద్య మూర్ఛాం నిద్రాభిధానాం న కిమప్యబోధి ॥ ౨-౬౩॥
శ్యామం చతుర్బాహుముదారహారం కిరీటినం కుణ్డలదీప్తగణ్డమ్ ।
పితాఽపి మాతా చ విలోక్య పుత్రమానన్దమగ్నౌ వివశావభూతామ్ ॥ ౨-౬౪॥
నియమ్య హర్షోదయపారవశ్యం తం దేవకీజానిరువాచ వాచమ్ ।
ప్రసీద భీతోఽహమతీవ కంసాదిదం తు రూపం ప్రతిసంహరేతి ॥ ౨-౬౫॥
తత్ప్రేరితస్తల్పగతం కరాభ్యాం తమాదదే కల్పితబాలభావమ్ ।
తయోశ్శయానః కరయోస్స తస్య ప్రకామమప్రీయత పద్మనాభః ॥ ౨-౬౬॥
అశేత యః ప్రాగ్వటపత్రమధ్యే లోకానశేషానుదరే దధానః ।
వినా తపోభిః కిము తస్య సిధ్యేత్తత్పాణియుగ్మే శయనం మురారేః ॥ ౨-౬౭॥
తమాలనిలేన తమోభరేణ నిపీడితాశావలయే నిశీథే ।
ఆదాయ పఙ్కేరుహలోచనం తం సద్యః స నిర్గత్య గృహాత్ ప్రతస్థే ॥ ౨-౬౮॥
నివార్య వర్షోదకమాత్మనైవ ప్రకాశ్య మార్గం ఫణరత్నభాసా ।
ఉపాయముక్త్వా వసుదేవకర్ణే శేషస్సిషేవే బహుధైవ విష్ణుమ్ ॥ ౨-౬౯॥
పురాత్ స నిర్గత్య పుమాంసమాద్యం వహన్ వహన్తీం యమునామపశ్యత్ ।
కూలఙ్కషౌఘాఽపి కలిన్దకన్యా తదీయగుల్ఫద్వయసోదకాఽభూత్ ॥ ౨-౭౦॥
ఉత్తీర్య తాం తత్తటసంశ్రితానాం దాతుం కరం వార్షికమాగతానామ్ ।
వ్రజౌకసాం నన్దపురోగమానాం ప్రీతో నివేశం సహసా వివేశ ॥ ౨-౭౧॥
ప్రవిశ్య జానన్నివ నన్దగోపనివేశనం సుప్తశరీరివర్గమ్ ।
సుతాం ప్రసూయ ప్రతిపన్ననిద్రాం దదర్శ తద్ధర్మవధూం యశోదామ్ ॥ ౨-౭౨॥
తం శాయయిత్వా శయనే తదీయే కన్యాం సమాదాయ నిపత్య గచ్ఛన్ ।
శుశ్రావ పుత్రోదయహర్షమూలం కోలాహలం గోపవధూజనానామ్ ॥ ౨-౭౩॥
కరేణ కన్యాం మనసా చ పుత్రం వహన్ ముహూర్తేన విలఙ్ఘ్య మార్గమ్ ।
విశఙ్కమావిశ్య గృహం గృహిణ్యాః నిధాయ బాలాం శయనే స తస్థౌ ॥ ౨-౭౪॥
సా చఞ్చరీకస్వనసన్నిభేన నాదేన లోకస్య మనో హరన్తీ ।
రురోద కిఞ్చిద్వివృతేన బాలా స్ఫుటత్పయోజాకృతినా ముఖేన ॥ ౨-౭౫॥
ఆకర్ణ్య బాలధ్వనిమస్తనిద్రాః ప్రధావ్య రక్షాపురుషా జవేన ।
ప్రబోధ్య యత్నేన పతిం పృథివ్యాః శశంసురస్మై భగినీం ప్రసూతామ్ ॥ ౨-౭౬॥
సద్యః సమాగత్య స తత్ర దృష్ట్వా బాలామమర్షేణ విమర్శశూన్యః ।
స్వస్రా నిషిద్ధోఽపి వధాభిలాషీ జగ్రాహ తస్యాశ్చరణౌ కరాభ్యామ్ ॥ ౨-౭౭॥
ఉదస్య దూరం తరసా కరేణ చిక్షేప తాం దుర్మతిరశ్మపృష్ఠే ।
మహీమయాతైవ దివి స్థితా సా జజ్వాల ధామ్నా జగతాం సవిత్రీ ॥ ౨-౭౮॥
తతః కరైస్తామరసప్రకాశైః సా మన్దమాన్దోలితశస్త్రజాలా ।
విలోక్య తం విహ్వలచిత్తవృత్తిం జగాద వాచం జగదేకమాతా ॥ ౨-౭౯॥
త్వమగ్రహీర్మచ్చరణౌ రుషాఽపి ప్రాయః ఫలం తస్య న హన్మి యత్త్వామ్ ।
జాతః పృథివ్యాం తవ జాల్మ హన్తా సద్యో హితం చిన్తయ సాధయామి ॥ ౨-౮౦॥
ఇతి నృపమభిధాయ జ్యోతిషా కుర్వతీ సా తడిదివ నయనాని ప్రాణినామాకులాని ।
సురయువతిభిరుచ్చైర్గీయమానాపదానా సురపదమభిపేదే పాటితాభ్రా జవేన ॥ ౨-౮౧॥
శ్రుత్వా తస్యా శ్రవణపరుషాం వాచమన్తర్విషణ్ణః
పుత్రాపాయవ్యథితమనసం సాన్త్వయిత్వా స్వసారమ్ ।
పద్భ్యామేవ స్వభవనమథ ప్రాప్య కృచ్ఛ్రాదనైషీత్
కంసశ్చిన్తాకులితహృదయో జాగ్రదేవ త్రియామామ్ ॥ ౨-౮౨॥
ఇతి సుకుమారకృతౌ కృష్ణవిలాసకావ్యే ద్వితీయాస్సర్గః ॥ ౨ ॥
తృతీయః సర్గః
ప్రాతః ప్రలమ్బప్రముఖానమాత్యాన్ సర్వాన్ సమాహూయ స భోజరాజః ।
సవిభ్రమప్రేరితదృష్టిదత్తే స్థానే నిషణ్ణానవదద్వినీతః ॥ ౩-౦౧॥
సన్దిహ్య మోహాద్వసుదేవవాక్యం మయా ప్రమాణీకృతభూతవాచా ।
హతా నృశంసేన సుతా భగిన్యాస్తేనావిలం మే హృదయం యశోఽపి ॥ ౩-౦౨॥
జాతాం పునః కాఞ్చనకాఞ్చనాభాం సుతాం గతాయుర్న్నిశి హన్తుమైచ్ఛమ్ ।
ఉత్ప్లుత్య సా వ్యోమ్ని జవాదతిష్ఠత్ శస్త్రోత్కటా దర్శితదివ్యరూపా ॥ ౩-౦౩॥
నియమ్య సా మాతుల ఇత్యమర్షం ప్రసేదుషీ మామవదచ్చ బాలా ।
అరిర్మహీయానజనిష్ట భూమౌ తవోచితం సమ్ప్రతి చిన్తయేతి ॥ ౩-౦౪॥
వ్యాహృత్య మాం ద్యాం ప్రతి దేవనారీగణైర్గతాయామితి సేవితాయామ్ ।
దేవ్యామహం దుశ్చరితం స్వమేవ స్మరన్ వినిద్రో రజనీమనైషమ్ ॥ ౩-౦౫॥
యుద్ధేషు దేవా పురుహూతముఖ్యాః భగ్నా మయా స్థాతుమశక్నువన్తః ।
అశ్వాన్ పరిత్యజ్య విముచ్య నాగాన్ ముక్త్వా చ శస్త్రాణి దిశో ద్రవన్తి ॥ ౩-౦౬॥
తదేషు నైకోఽపి భువం గతో మే శక్నోతి కర్తుం ప్రతికూలభావమ్ ।
మహీయసః కిం ఘటతే పరాగః సమీరణస్యాభిముఖం ప్రసక్తుమ్ ॥ ౩-౦౭॥
కిమన్యదార్తాభ్యవపత్తికామః సురేషు సన్దర్శితపక్షపాతః ।
అజాయతోర్వ్యామసురాన్నిహన్తుం స ఏవ మన్యే సరసీరుహాక్షః ॥ ౩-౦౮॥
సర్వే వయం దైత్యకులప్రసూతాః కేనాపి జాతా భువి కారణేన ।
స తేన సన్నహ్యతి జేతుమస్మానుక్తోఽయమర్థః కిల నారదేన ॥ ౩-౦౯॥
అతస్తదుచ్ఛేదవిధౌ వినిద్రాః యతధ్వమద్యైవ బలానురూపమ్ ।
నఖాగ్రలావ్యస్తరురఙ్కురాత్మా పరశ్వధస్యాపి తతోఽతిభూమిః ॥ ౩-౧౦॥
యస్మిన్ భవత్యాశ్రితవత్సలత్వం విప్రేషు యస్యాస్తి విశేషసఙ్గః ।
మనోహరం యశ్చ బిభర్తి రూపం వధం స బాలోఽర్హతి మత్సకాశాత్ ॥ ౩-౧౧॥
మఖాశ్చ తత్ప్రీతికృతో నివార్యాః నివారణీయా శ్రుతిరగ్రిమాఽపి ।
తృణీకృతాశేషజనప్రభావా సంస్థౌతి యా తన్మహిమానమేవ ॥ ౩-౧౨॥
గతే విరామం గరుడధ్వజేఽస్మిన్ మఖేషు సర్వత్ర నివారితేషు ।
సురేషు సర్వేష్వపి దుర్బలేషు హస్తే భవిష్యత్యమరావతీ నః ॥ ౩-౧౩॥
ఇత్యూచుషస్తస్య పదోపకణ్ఠం నీరాజయన్తో మకుటప్రభాభిః ।
అవాదిషుర్విక్రమదర్పితాస్తే కృతాట్టహాసధ్వనికమ్పితాశాః ॥ ౩-౧౪॥
కిం చిన్తయా పార్థివ భుఙ్క్ష్వ భోగానస్మాసు జీవత్సు కుతో రిపుస్తే ।
కథం మయూఖేషు పరిస్ఫురత్సు సరోజబన్ధోస్తమసాభిభూతిః ॥ ౩-౧౫॥
అమాతరిశ్వానమహవ్యవాహం అసూర్యశీతాంశుమవజ్రపాణిమ్ ।
అనచ్యుతేశానపితామహం చ ద్రష్టాసి రాజన్నచిరేణ లోకమ్ ॥ ౩-౧౬॥
ఇత్యూచుషస్తానుచితోపహారైః సమ్భావ్య కృత్యేషు సమాదిదేశ ।
స దేవకీమానకదున్దుభిం చ విమోచయామాస చ బన్ధనస్థౌ ॥ ౩-౧౭॥
లబ్ధ్వా నిధానం న తథా దరిద్రో గతిం సమాసాద్య తథా న పఙ్గుః ।
తథా న చాన్ధో దృశమాప్య హృష్యేద్యథాప్తపుత్రః స జహర్ష నన్దః ॥ ౩-౧౮॥
తపనే చరమాచలం ప్రపన్నే తమసా చ స్థగితేషు దిఙ్ముఖేషు ।
యమునాతటవాసినం తమూచే వసుదేవః ప్రతిపద్య నన్దగోపం ॥ ౩-౧౯॥
తపసా తవ నన్దగోప మన్యే ఫలితం జన్మసహస్రసఞ్చితేన ।
ఋణమన్త్యమపోహితుం త్వదీయం యదయం పుత్రనిధిః సమావిరాసీత్ ॥ ౩-౨౦॥
ఇహ ఖేలతి పూతనేతి కృత్యా శిశుహత్యానిరతా పురోపకణ్ఠే ।
తదహర్న్నిశమత్ర రక్షణీయో నయనానన్దకరః సుతస్త్వయాఽయం ॥ ౩-౨౧॥
అథవా కిమివాస్యతే త్వయాస్మిన్నిజముత్సృజ్య పదం పురోపకణ్ఠే ।
సవిధే న వసన్తి బుద్ధిమన్తో ఫణినో వాయుసఖస్య భూపతేశ్చ ॥ ౩-౨౨॥
ప్రతివేది నివిష్టపూర్ణకుమ్భం విలసత్తోరణముజ్జ్వలప్రదీపమ్ ।
వ్రజ గోకులమాకులం ప్రజాభీభవదీయాగమనప్రహర్షిణీభిః ॥ ౩-౨౩॥
శిశురస్తి మమాపి రౌహిణేయో భవదీయే విషయే వివర్ధమానః ।
స చ సాధు నిరీక్ష్య రక్షితవ్యో వపుషా కేవలమావయోర్హి భేదః ॥ ౩-౨౪॥
ఇత్యుక్త్వా గతవతి దేవకీసహాయే సంత్రస్తః కథమపి నీతరాత్రిశేషః ।
ఆరోహత్యుదయమహీధరస్య శృఙ్గం తిగ్మాంశౌ నిజవసతిం ప్రతి ప్రతస్థే ॥ ౩-౨౫॥
సచకితమృగమణ్డలాని కుర్వన్ శకటశతధ్వనిభిర్వనాన్తరాణి ।
ప్రముదితమథ గోకులం ప్రపేదే దిశి దిశి మారుతధూతకేతుమాలమ్ ॥ ౩-౨౬॥
నిజవసతిమభిప్రపద్య తుష్టః కిమపి న కర్మ కరోతి నన్దగోపః ।
నవనలినపలాశచారునేత్రం వదనమహర్న్నిశమాత్మజస్య పశ్యన్ ॥ ౩-౨౭॥
ముగ్ధభావమధురేణ రఞ్జయన్ శైశవేన హృదయం వ్రజౌకసామ్ ।
గోకులే స విజహార కేశవః క్షీరవారినిధిమప్యచిన్తయన్ ॥ ౩-౨౮॥
వదనం మధుసూదనః కరాభ్యాం చరణాఙ్గుష్ఠముపానయత్ పిపాసుః ।
గలితేవ తతస్సురస్రవన్తీ నఖముక్తామణిదీధితిచ్ఛలేన ॥ ౩-౨౯॥
అమృతాంశురివాపరః ప్రమోదం నయనానాం జనయన్ స పద్మనాభః ।
భవనం భవనాత్ కరౌ కరాభ్యాం వ్రజయోషిద్భిరనీయతాఙ్కమఙ్కాత్ ॥ ౩-౩౦॥
అధః కదాచిచ్ఛకటస్య శాయితః స్వకార్యపర్యాకులయా యశోదయా ।
స లీలయా పాదసరోరుహం శనైరుదఞ్చయామాస సరోజలోచనః ॥ ౩-౩౧॥
మధుభిదశ్చరణామ్బుజతాడితం శకటమాశు సముత్థితమమ్బరే ।
విపరివృత్య పపాత మహీతలే పటుతరధ్వనిపూరితదిఙ్ముఖమ్ ॥ ౩-౩౨॥
శకటపతనజన్మ నన్దముఖ్యాః స్తనితమివ ధ్వనితం నిశమ్య గోపాః ।
కిమిదమితి భయేన తత్ర జగ్ముస్త్వరితగతిచ్యవమానకేశబన్ధాః ॥ ౩-౩౩॥
కుచకలశవిలగ్నపాణిపద్మా విగలితబన్ధమనోజ్ఞకేశపాశా ।
సపది సహ సఖీభిరన్వధావత్ కలమణినూపురశిఞ్జితా యశోదా ॥ ౩-౩౪॥
కృతస్మితం క్వచిదపరిక్షతం సుతం విలోక్య తం ప్రముదితమానసా పరమ్ ।
వ్రజౌకసాం సవిధనివాసినాం ముఖాద్విసిస్మియే విదితతదీయవిక్రమా ॥ ౩-౩౫॥
స్రుతశోణితమేవ మన్యమానా చరణం తస్య నిసర్గపాటలం తత్ ।
ఉదమార్జయదంశుకాఞ్చలేన ద్రుతమాగత్య పునః పునర్యశోదా ॥ ౩-౩౬॥
తిలకం మధువిద్విషో లలాటే రజసా గోమయజన్మనా విధాయ ।
ఉరసా పరిరభ్య నన్దగోపః సుచిరం తస్య సుమఙ్గలాని దధ్యౌ ॥ ౩-౩౭॥
శకటం మధుసూదనస్య దృష్ట్వా చరణోదఞ్చనవిభ్రమేణ భగ్నమ్ ।
అథ వారినిధేర్వివేశ గర్భం స్వరథస్యాపి విశఙ్క్య భఙ్గమర్కః ॥ ౩-౩౮॥
పరితఃస్ఫురతా నవేన సన్ధ్యామహసా పల్లవపాటలేన లిప్తాః ।
పతితా ఇవ పావకే విరేజుః కకుభో దుస్సహభానువిప్రయోగాత్ ॥ ౩-౩౯॥
క్షుభితశ్చిరమమ్బరామ్బురాశిః తపనస్యన్దనవాహనావగాహాత్ ।
స్ఫురదుద్భటతారకాపదేశాత్ సహసాఽఽకీర్యత ఫేనమణ్డలేన ॥ ౩-౪౦॥
అహిమరుచి రసాతలం ప్రవిష్టే భయచకితః స్వవినాశమాకలయ్య ।
తత ఇవ తరసోత్పతన్నసీమా తిమిరభరః పృథివీతలం ప్రపేదే ॥ ౩-౪౧॥
భూరన్తరిక్షం భవనాని రథ్యాః వనాని శైలాస్సరితస్సముద్రాః ।
ధ్వాన్తే దిశాం రున్ధతి చక్రవాలం వ్యక్తం న కేనాపి కిమప్యవేది ॥ ౩-౪౨॥
అథ ప్రయాతి ప్రహరే యశోదా జనే చ కిఞ్చిన్నిభృతే సనిద్రే ।
పుత్రం పయఃపానగురుప్రమోదం ప్రస్వాపయన్తీ కలమిత్యగాయత్ ॥ ౩-౪౩॥
కున్దత్విషస్తాలఫలప్రకాశాః తాపిఞ్ఛవర్ణాస్తరుణార్కభాసాః ।
ప్రభూతదుగ్ధా నవనీతవత్యో గావస్సహస్రం తనయ త్వదీయాః ॥ ౩-౪౪॥
ప్రియాలఖర్జూరసమగ్రసానుః ఫలాఢ్యరమ్భావనశోభనీయః ।
ననూపభోగాయ సుతాయమాస్తే గోవర్ధనో నామ మహీధరస్తే ॥ ౩-౪౫॥
సరసిరుహవనే గతేఽపి నిద్రాం కథమివ తే నయనామ్బుజే వినిద్రే ।
శ్రుతిపరిచయశాలినో హి కర్మ స్వజననిషేవితమేవ సంశ్రయన్తే ॥ ౩-౪౬॥
తద్ధ్వనిశ్రవణజాతకౌతుకా బాలజీవితవిలోపవిశ్రుతా ।
ఆజగామ గగనేన పూతనా యాతనా తనుమతీవ దేహినాం ॥ ౩-౪౭॥
సాఽవతీర్య నభసో నిశాచరీ గూఢమేవ నిషసాద కుత్రచిత్ ।
సా చ సుప్త ఇవ వీక్షితే సుతే స్వాపమాప సరసీరుహేక్షణా ॥ ౩-౪౮॥
కృష్ణమఙ్కమధిరోప్య నిర్దయా దాతుమారభత పూతనా స్తనమ్ ।
యత్పయోధరముఖే ముఖార్పణాదాయుషా శిశుజనో వియుజ్యతే ॥ ౩-౪౯॥
పాఞ్చజన్యమివ పూతనాస్తనం పాణిపల్లవయుగేన పీడయన్ ।
ఆననేన మధుశత్రురాన్తరానాదదే స తు తతస్సమీరణాన్ ॥ ౩-౫౦॥
విప్రకీర్ణకచబాలపల్లవా భగ్నబాహువిటపా నిశాచరీ ।
సా పపాత భువి ఘోరనిఃస్వనా మారుతాహతమహీరుహోపమా ॥ ౩-౫౧॥
ఝటితి వ్యపనీతగాఢనిద్రో మహతా తేన రవేణ పూతనాయాః ।
ప్రతిపత్తుమియాయ తాం ప్రవృత్తిం సహ గోపాలగణేన నన్దగోపః ॥ ౩-౫౨॥
తస్యాశ్శరీరమధిరుహ్య విచేతనాయాః
క్రీడన్తమమ్బురుహలోచనమీక్షమాణాః ।
తస్థుస్సమున్మిషితవిస్మయనిర్వికారాః
నాసాధిరోపితకరాఙ్గులయో ముహూర్తమ్ ॥ ౩-౫౩॥
నన్దః ప్రమృజ్య నయనే ముహురశ్రుపూర్ణే
పుత్రం కృతాన్తముఖనిర్గలితం నిదధ్యౌ ।
దధ్యౌ చ తస్య నితరామభివృద్ధికామః
తత్త్వం పరం స హృదయేన సమాహితేన ॥ ౩-౫౪॥
శ్యామలః కమలపత్రలోచనో నీలకున్తలభరః శుచిస్మితః ।
ధ్యాయతో మనసి తస్య సన్నిధిం పుత్ర ఏవ విదధే పునః పునః ॥ ౩-౫౫॥
న క్షమం భవతి పుత్రవాసనానిస్తరం హృదయమచ్యుతస్మృతౌ ।
ఇత్యశేషదురితాపహారిణీరగ్రజన్మభిరకారయత్ క్రియాః ॥ ౩-౫౬॥
పూతనాచరితభావనాభవం దారుణం హృదయదారణం పితుః ।
శ్రీపతిః శమయతి స్మ వైశసం క్రీడితైరఖిలలోకమోహనైః ॥ ౩-౫౭॥
స లోచనే కిఞ్చిదుపాన్తఘూర్ణితే నిధాయ మాతుర్వదనే శుచిస్మితః ।
పయోధరం పాణియుగావలమ్బితం మనశ్చ తస్యా మధుసూదనః పపౌ ॥ ౩-౫౮॥
పాణిజానుపరిచఙ్క్రమశ్రమస్వేదబిన్దుమధురం ముఖం వహన్ ।
ధూసరేణ వపుషా జనార్దనో గోకులం నిఖిలమన్వరఞ్జయత్ ॥ ౩-౫౯॥
పరిభ్రమన్తం భువి పాణిజానునా గవామధస్తాత్ప్రవిశన్తమేకదా ।
సుతం యశోదా గృహకృత్యతత్పరా బబన్ధ పాశేన బలాదులూఖలే ॥ ౩-౬౦॥
జనో హి యః కర్మ కరోతి యాదృశం స సర్వథా తాదృశమశ్నుతే ఫలమ్ ।
బలిః పురాఽబధ్యత యేన దానవః స లోకనాథోఽపి తదాప బన్ధనమ్ ॥ ౩-౬౧॥
నిఖిలభువనముక్తిదే మురారౌ భగవతి గాఢములూఖలే నిబద్ధే ।
పరిశిథిలసమాధిరావిరాసీన్మనసి మహామునిమణ్డలస్య హాసః ॥ ౩-౬౨॥
నిషీద లోలేతి నిబధ్య సస్మితం చకార కార్యాణి చకోరలోచనా ।
అనాదరేణ భ్రమయన్నులూఖలం వినిర్యయౌ విశ్వపతిః స్వమన్దిరాత్ ॥ ౩-౬౩॥
ఉపేయివాంసౌ కకుభద్రుమాత్మతాం మహీయసా నారదశాపతేజసా ।
అతిష్ఠతామధ్వని కైటభద్విషః కుబేరపుత్రౌ తరసైవ రిఙ్ఖతః ॥ ౩-౬౪॥
స సన్నికృష్య స్థితయోః పరస్పరం మహీరుహోర్మధ్యపథేన నిస్సరన్ ।
గతేన తిర్యక్త్వములూఖలేన తౌ బభఞ్జ దామోదరగన్ధవారణః ॥ ౩-౬౫॥
ప్రపద్య దివ్యం వపురమ్బరస్థితౌ విముక్తశాపౌ ధనదాత్మజావుభౌ ।
ప్రణమ్య భక్త్యా పురుషం పురాతనం ముదాన్వితౌ జగ్మతురన్తికం పితుః ॥ ౩-౬౬॥
నన్దాదయః సపది గోకులవాసినస్తే
తద్భఙ్గజన్మ సుమహద్ధ్వనితం నిశమ్య ।
అభ్యేత్య భగ్నపతితౌ కకుభద్రుమౌ తౌ
తత్రాక్షతం చ దదృశుస్సరసీరుహాక్షం ॥ ౩-౬౭॥
నన్దః సమీక్ష్య దురితాని బహూని సద్భ్యః
దత్వా గవామయుతమాత్మసుతాభివృద్ధ్యై ।
సమ్మన్త్ర్య బన్ధుభిరపాస్య పదం తదాశు
వృన్దావనం ప్రతి యయౌ శకటైరసఙ్ఖ్యైః ॥ ౩-౬౮॥
గత్వా స గోకులపతిర్మనసోఽనుకూలే
కూలే కలిన్దదుహితుర్నిదధే పదాని ।
రేమే చ తత్ర పురుహూతపదాభిరామే
లీలాయితాని తనయస్య నిరీక్ష్యమాణః ॥ ౩-౬౯॥
దధినిర్మథనే నిరుద్యమా సా నవనీతశ్రపణే గవాం చ దోహే ।
సుతకేలిహృతేక్షణా యశోదా క్షణకల్పాని నినాయ వాసరాణి ॥ ౩-౭౦॥
అనుయాతి జిఘృక్షయేవ నన్దే తరసా రిఙ్ఖణతత్పరస్య విష్ణోః ।
లలితాలకవేల్లితాని రేజుర్ముఖమాత్రేణ ముహుర్నివర్తితాని ॥ ౩-౭౧॥
అన్తరా విహతిమద్భిరుత్థితైరస్ఫుటాక్షరపదాభిరుక్తిభిః ।
భఙ్గురైశ్చ పరిరమ్భణోద్యమైర్గోకులం నిఖిలమన్వరఞ్జయత్ ॥ ౩-౭౨॥
పశ్య మాతులమితి ప్రదర్శితం యామినీషు గగనే యశోదయా ।
ఆజుహావ లలితేన పాణినా శీతభానుమరవిన్దలోచనః ॥ ౩-౭౩॥
ఆత్మనః ప్రతికృతిం విలోకయన్ మాతృహస్తమణిదర్పణోదరే ।
ఏహి మిత్ర కిమిహేతి కౌతుకాద్వ్యాజహార శతపత్రలోచనః ॥ ౩-౭౪॥
గౌరవం కథమియం సహేత మే మేదినీతి కృపయేవ చిన్తయన్ ।
మాధవః పతనభీతిముద్వహన్ మన్దమేవ నిదధే పదావలిం ॥ ౩-౭౫॥
దేవో నిశాసు హరిరఙ్కగతో జనన్యాః
శృణ్వన్ కథా మధుముచో మహతాఽఽదరేణ ।
మన్దం తదీయకరపల్లవతాడితోరుః
సుష్వాప కుడ్మలితలోచనపుణ్డరీకః ॥ ౩-౭౬॥
కౌతుకేన పితురగ్రతో హరేర్ధావతస్ఖలనమీక్షమాణయా ।
మోదనిఘ్నమనసా సలజ్జయా న స్థితం న చలితం యశోదయా ॥ ౩-౭౭॥
ముఖడిణ్డిమవాదినా పరీతో మధుజిత్ కౌతుకినా సుహృద్గణేన ।
అధిరోపితవారణేన్ద్రభావో లలితాభిర్గతిభిర్గృహేషు రేమే ॥ ౩-౭౮॥
అథాభివృద్ధిం ప్రతిపద్యమానో దధ్యాదిషు ప్రీతిమువాహ శౌరిః ।
తత్తత్ ప్రదానేన వశే విధాతుమారేభిరే గోకులయోషితస్తమ్ ॥ ౩-౭౯॥
కురుష్వ నృత్తం నవనీతమూల్యం కృష్ణేతి సాభ్యర్థనమూచిషీణామ్ ।
వ్రజాఙ్గనానాం స పురస్సలీలముదఞ్చయామాస పదారవిన్దమ్ ॥ ౩-౮౦॥
తాసాం మనఃప్రీతివిధానదక్షే తథా క్షణం తస్థుషి శార్ఙ్గపాణౌ ।
ఏకాఙ్ఘ్రిసంస్పర్శవియోగమాత్రాదధన్యమాత్మానమమన్యతోర్వీ ॥ ౩-౮౧॥
ఉదఞ్చితం తస్య విలోక్య పాదం వేధా పునర్విక్రమశఙ్కిచేతాః ।
కమణ్డలుం పాణితలేన గృహ్ణన్నభ్యుద్యతోఽభూదవనేజనాయ ॥ ౩-౮౨॥
నృత్తామృతం గోకులయోషితస్తత్ కృష్ణస్య నేత్రాఞ్జలిభిః పిబన్త్యః ।
ప్రీతిప్రకర్షస్తిమితైర్మనోభిరాలేఖ్యయోషిత్ప్రతిమా బభూవుః ॥ ౩-౮౩॥
విదుర్న తద్దర్శనపారవశ్యాద్దాతుం కరస్థం నవనీతమేకాః ।
విస్రస్య భూమౌ పతితం తదన్యాః న మేనిరే పాణిసరోరుహేభ్యః ॥ ౩-౮౪॥
అజస్రమేవం భవనేషు తాసాం బభ్రామ కృష్ణో నవనీతభిక్షామ్ ।
పురా కిలాన్యైరనివర్తనీయా నివర్తితా యేన హరస్య భిక్షా ॥ ౩-౮౫॥
ధిగ్యాచనాం చౌర్యభవస్య భూయానస్త్యంహసో నిర్హరణాభ్యుపాయః ।
మత్వేతి నూనం నవనీతచౌర్యే మధోర్నిహన్తా మతిమాబబన్ధ ॥ ౩-౮౬॥
నిర్వాప్య దీపం ముఖమారుతేన హైయఙ్గవీనం నిశి హర్తుమిచ్ఛన్ ।
కృష్ణః కటీభూషణరత్నభాసా విహన్యమానో విషసాద భూయః ॥ ౩-౮౭॥
నిపీడయన్నగ్రపదేన పృథ్వీమున్నమ్య దేహం భృశమూర్ధ్వబాహుః ।
పయోఘటస్పర్శనమశ్నువానస్త్రివిక్రమోఽభూత్ పరిహాసపాత్రమ్ ॥ ౩-౮౮॥
నియమితశ్వసితో నిభృతైః పదైర్నిశి కథఞ్చన గర్భగృహం గతః ।
స తు భయాదసమాప్తమనోరథో నివవృతే నవనీతహరో హరిః ॥ ౩-౮౯॥
హర్తుం హరేర్వ్యవసితస్య ఘనే నిశీథే
భూషారవశ్రుతిభయాద్వ్రజతోఽతిమన్దమ్ ।
అన్తర్గృహస్య నవనీతవతః ప్రవేశాత్
ప్రాగేవ హన్త పథి సా రజనీ విభాతా ॥ ౩-౯౦॥
గోపీసమాగమభియా చ తృషా చ గుర్వ్యా
పాతుం విహాతుమపి గోపగృహేష్వజానన్ ।
ఆద్వారమాదధిఘటం చ గతాగతాని
కుర్వన్ సరోజనయనః శ్రమమేవ లేభే ॥ ౩-౯౧॥
భిత్తిషు ప్రతిశరీరదర్శనాత్ శఙ్కితః స నవనీతనిఃస్పృహః ।
కిఞ్చిదన్యదివ తత్ర మార్గయన్నిర్జగామ మణిమన్దిరోదరాత్ ॥ ౩-౯౨॥
జిహీర్షురన్తర్భవనేషు గోరసం దినాన్యనైషీత్తదుపాయచిన్తయా ।
స జాగరూకశ్చ నినాయ యామినీం మనోహరాభిర్హరణప్రవృత్తిభిః ॥ ౩-౯౩॥
దృష్టేఽపి తత్సవిధసఞ్చరణే స తత్ర
వక్తుం నిమిత్తముచితం కృతనిశ్చయస్సన్ ।
అభ్యర్ణ ఏవ నిదధే దధిభాజనస్య
లీలాయితోపకరణాని నిజాని శౌరిః ॥ ౩-౯౪॥
వహన్ గృహీతో నవనీతమచ్యుతో భయేన పారిప్లవనేత్రపఙ్కజః ।
పదా లిఖన్ భూమిమవాఙ్ముఖస్థితో జహార చేతోఽపి చ గోపయోషితామ్ ॥ ౩-౯౫॥
శపే పితృభ్యామిత ఊర్ధ్వమేవం నాహం విధాస్యే నవనీతచౌర్యమ్ ।
వినిఃశ్వసన్నిత్యభిధాయ కృష్ణో జహార మాతుశ్చ పితుశ్చ చేతః ॥ ౩-౯౬॥
ఏహి సద్మ తనయేతి సాదరం యాచితోఽపి స ముహుర్యశోదయా ।
ఆననేన నవనీతగన్ఘినా నాజగామ విహరన్నివాచ్యుతః ॥ ౩-౯౭॥
హృతం నవం మే నవనీతమాలయాత్ హృతం ఘృతం మే దధి మే హృతం నిశి ।
ఇతి ప్రభాతే వచనాని యోషితామువాహ శ్రృణ్వన్ న ముఖే స విక్రియామ్ ॥ ౩-౯౮॥
పుత్రం కులస్య భువనస్య చ రక్షితార-
మభ్యర్థితోఽపి భగవానరవిన్దనాభః ।
త్వాం మే దదౌ విధివశాద్భువనైకచోర-
మిత్యాహ కోపమభినీయ సుతం యశోదా ॥ ౩-౯౯॥
స సాన్త్వనేన ప్రతిపాదనేన భేదేన తీవ్రేణ చ తర్జనేన
నిబద్ధ్య పృష్టోఽపి ముహుర్జనన్యా నాఙ్గీకరోతి స్మ హరిః స్వచౌర్యమ్ ॥ ౩-౧౦౦॥
సంరక్షణాయ జగతామవతీర్య పృథ్వ్యాం
గోపాలసద్మసు హరత్యఖిలం ముకున్దః ।
ఇత్థం నిశమ్య పరిహాసవచస్సురాణామ్-
అన్తర్జహాస భగవానరవిన్దనాభః ॥ ౩-౧౦౧॥
కృష్ణస్య కేలిసమరేక్షణకౌతుకేన
గోపీషు ముక్తభవనాసు బహిః స్థితాసు ।
మిత్రైః పరాజిత ఇవ ద్రుతమేత్య గేహం
బద్ధ్వా కవాటమహరన్నవనీతమన్తః ॥ ౩-౧౦౨॥
త్రిభువనమహనీయైరభ్యుపాయైరసఙ్ఖ్యైః
నిఖిలమితి స ముష్ణన్ గోకులం నన్దసూనుః ।
అరమత సవయోభిస్తత్ర గోపాలపుత్రై-
రపర ఇవ శశాఙ్కః ప్రాణినాం ప్రీతిహేతుః ॥ ౩-౧౦౩॥
ఇతి సుకుమారకృతౌ కృష్ణవిలాసకావ్యే తృతీయః సర్గః ॥ ౩ ॥
చతుర్థః సర్గః
స రోహిణీసూనునిబద్ధరాగః సతాం శరణ్యస్తమసోఽపహర్తా ।
మనోహరో బాల ఇవౌషధీశో దినే దినే పోషమియాయ శౌరిః ॥ ౪-౦౧॥
త్యక్త్వా హరిః స్తైన్యకృతాపవాదం తచ్ఛైశవం ప్రాప్య దశాన్తరం సః ।
మన్యే తదంహఃపరిమార్జనాయ గవాం పరిత్రాణసముద్యతోఽభూత్ ॥ ౪-౦౨॥
పుత్రే తథోద్యోగిని నన్దగోపో గోపాలపుత్రాననునీయ సర్వాన్ ।
త్రాతుస్త్రయాణామపి విష్టపానాం సంరక్షణే తస్య సమాదిదేశ ॥ ౪-౦౩॥
మాత్రా కృతస్వస్త్యయనః ప్రభాతే పిత్రా పరిష్వజ్య చిరం విసృష్టః ।
సహైవ రామేణ సమగ్రహర్షః వినిర్యయౌ విశ్వపతిర్వనాయ ॥ ౪-౦౪॥
స ప్రాతరాశీ వ్యతిషక్తపాణిర్యష్టిం వహన్నంసవిషక్తశృఙ్గః ।
విముచ్యతాం గౌరితి సమ్భ్రమేణ గచ్ఛన్ ప్రతిద్వారమవోచదుచ్చైః ॥ ౪-౦౫॥
నిశమ్య తస్య ధ్వనిమూర్ధ్వకర్ణాః విలూనపాశా భృశముత్సుకిన్యః ।
వత్సానపి స్వాననవేక్ష్య గావః ససమ్భ్రమం నిర్యయురాలయేభ్యః ॥ ౪-౦౬॥
గత్వా పురస్తాద్గజరాజగామీ గోష్ఠం గరిష్ఠో గుణమణ్డలేన ।
ఆపూరయన్మిత్రగణాగమార్థం పిత్రోరభీష్టేన సహైవ శృఙ్గమ్ ॥ ౪-౦౭॥
నభస్స్పృశా కర్ణపథం గతేన తేనైవ సంజ్ఞాగవలస్వనేన ।
ఆదాయ తత్తత్పరిబర్హజాతం సద్యో గృహేభ్యః సుహృదో నిరీయుః ॥ ౪-౦౮॥
గవాం ఖురన్యాససముద్భవేన విషాణసఙ్ఘట్టనజన్మనా చ ।
ప్రసర్పతా దిక్షు మహాస్వనేన ఘోషః క్షణం ఘోషమయో బభూవ ॥ ౪-౦౯॥
ప్రధావనైరుత్ప్లుతిభిస్సుదూరం మిథో బలాద్గ్రాహవిమోచనైశ్చ ।
సమాగతైస్తత్ర సమం సుహృద్భిర్బహుప్రకారం విజహార శౌరిః ॥ ౪-౧౦॥
పరేణ హర్షేణ పురాణపుంసః సఙ్క్రీడమానస్య సమం సుహృద్భిః ।
పవిత్రయామాస పదామ్బుజోత్థితా కరీషధూలిః కకుభాం ముఖాని ॥ ౪-౧౧॥
మహర్షయస్తత్ర మహానుభావాః గృహీతరూపాన్తరదుర్న్నిరూపాః ।
భవాగ్నిసన్తాపహరే మమజ్జుః పదోత్థితే తస్య పరాగపూరే ॥ ౪-౧౨॥
ప్రహర్షమాలోకయతాం జనానాం క్రీడాభిరాపాద్య మనోహరాభిః ।
ఉత్థాపయామాస స చీత్కృతేన గోష్ఠే హరిర్గోసమజం శయానం ॥ ౪-౧౩॥
తస్మిన్ గవాం పాలనకౌతుకేన వనాయ నిర్గఛతి దైత్యశత్రౌ ।
యయుః ప్రియాఖ్యానచికీర్షయేవ దివాకృతో దిగ్వలయం మయూఖాః ॥ ౪-౧౪॥
కూలద్రుమాణాం కుసుమాని ధూన్వన్ కర్షన్ పయశ్శీకరమణ్డలాని ।
కృష్ణం కృతానేకవిహారఖిన్నం యాన్తం సిషేవే యమునాసమీరః ॥ ౪-౧౫॥
పరస్య పుంసః పదపఙ్కజాభ్యాం ప్రవేక్ష్యతో గోకులపాలనాయ ।
చకార నీహారహరైర్మయూఖైః ప్రవేశయోగ్యాని వనాని భానుః ॥ ౪-౧౬॥
ప్రేమ్ణా పరిత్యక్తుమశక్నువన్తం బద్ధాఞ్జలిం బన్ధుజనం నివార్య ।
రామం పురస్కృత్య సమిత్రవర్గః వివేశ విష్ణుర్విపినాన్తరాణి ॥ ౪-౧౭॥
అరణ్యభూమీరవగాహమానం తమాతపక్లాన్తమవేక్షమాణః ।
పక్షాతపత్రేణ పరిస్తృతేన వియత్యసేవిష్ట విహఙ్గరాజః ॥ ౪-౧౮॥
మా గచ్ఛ గఙ్గే యమునే క్వ యాసి కిం తత్ర గోదావరి ధావసీతి ।
న్యషేధి తత్తద్వ్యపదేశపూర్వం మార్గచ్యుతం గోకులమచ్యుతేన ॥ ౪-౧౯॥
ప్రరూఢసుస్నిగ్ధతృణాఙ్కురాసు ఛాయాద్రుమశ్యామలితాన్తరాసు ।
గవాం కులం తత్సులభోదకాసు ప్రచారయామాస వనస్థలీషు ॥ ౪-౨౦॥
సాటోపమాన్దోలితలమ్బసాస్నాః గావశ్చరన్త్యో వలమానవాలాః ।
త్రుట్యత్తృణస్తోమచటత్కృతిన్యః చక్రుః ప్రియం చేతసి చక్రపాణేః ॥ ౪-౨౧॥
హరిన్మణిశ్యామరుచీని తత్ర స్వైరం చరన్తీషు తృణాని గోషు ।
శౌరిః స్వయం భుక్త ఇవాప తృప్తిం తృప్యన్త్యుదారాః పరతర్పణేన ॥ ౪-౨౨॥
సర్వాసు కణ్డూయనలిప్సయోచ్చైరున్నమ్య కణ్ఠం దధతీషు గోషు ।
బాలో హరిర్బాహుసహస్రశూన్యం జన్మాత్మనో నిష్ఫలమేవ మేనే ॥ ౪-౨౩॥
పరిభ్రమద్గోకులముగ్రకోపం సముచ్చలద్ధూలిరటద్విషాణమ్ ।
స యుద్ధముక్ష్ణాం మదనిర్భరాణాం ప్రవిశ్య మధ్యం శమయాఞ్చకార ॥ ౪-౨౪॥
శాఖాకరాగ్రైరవలమ్బ్య పృథ్వీం నిషేదుషః పుష్పఫలావనమ్రాన్ ।
తత్ర ద్రుమాన్ సాదరమీక్షమాణో జగామ తృప్తిం న కదాఽపి శౌరిః ॥ ౪-౨౫॥
అలక్ష్యమూలాన్యతివిప్రకర్షాద్ ఘోషానుమేయస్ఖలితోదకాని ।
ఉత్తుఙ్గరోధస్తరుమణ్డలాని నిమ్నాని దృష్ట్వా నితరాం స రేమే ॥ ౪-౨౬॥
అతుచ్ఛగుచ్ఛస్తనభారనమ్రాః లతాః ప్రవాలాధరలోభనీయాః ।
స తత్ర వీక్ష్య భ్రమరాలకాఢ్యాస్తామస్మరత్తామరసాధివాసామ్ ॥ ౪-౨౭॥
సముత్సుకం సాగరకన్యకాయామాక్రష్టుమన్తఃకరణం మురారేః ।
సర్వస్య వేత్తా సరసాం స వాచం సఙ్కర్షణస్సాదరమిత్యువాచ ॥ ౪-౨౮॥
అన్తస్సమీరభ్రమణప్రసఙ్గాదుదీర్ణనాదేన గుహాముఖేన ।
భూయః ప్రయుఙ్క్తే పృథివీధరస్తే గోవర్ధనః స్వాగతమేష శౌరే ॥ ౪-౨౯॥
నిశమ్య గోవర్ధననిర్ఝరాణాం ధీరధ్వనిం కృష్ణశిఖణ్డినోఽమీ ।
ముదా త్వదాలోకనజాతయేవ నృత్యన్తి చక్రీకృతబర్హభారాః ॥ ౪-౩౦॥
పాదావిమౌ సఞ్చరణాయ నాలమత్రేతి మత్వా మృగయూథమేతత్ ।
స్వలోచనాంశుస్తబకాపదేశాన్నీలోత్పలైర్భూమిమివాస్తృణాతి ॥ ౪-౩౧॥
వికీర్య విష్వగ్విపినద్రుమాణాం మధూని పుష్పస్తబకచ్యుతాని ।
అర్కాంశుతప్తామనిలో ధరిత్రీం సఞ్చారయోగ్యాం భవతో విధత్తే ॥ ౪-౩౨॥
న భీతిరన్తర్న దృశోశ్చలత్వం నాస్థా తృణేనోత్సుకతాఽపి శాబే ।
రూపేణ దామోదర మోహితాస్తే తిష్ఠన్త్యమీ కాష్ఠకృతా ఇవైణాః ॥ ౪-౩౩॥
తేనేతి సన్దర్శితమగ్రజేన మనోహరం తత్తదవేక్షమాణః ।
గాశ్చారయన్ శాద్వలినీషు భూషు రేమే రమాయా రమణః ప్రకామమ్ ॥ ౪-౩౪॥
తం తత్ర దృష్ట్వా మహనీయరూపం శౌరిం శబర్యశ్చరితార్థనేత్రాః ।
ఫలోపహారైరుపసృత్య వన్యైరవాదిషుః ప్రశ్రయశోభి వాక్యమ్ ॥ ౪-౩౫॥
ఇతః పదం నః శరపాతమాత్రం యాయాస్సహానేన సుహృద్గణేన ।
అత్రాగమిష్యన్తి కిరాతపుత్రాః గవామమూషాం పరిపాలనాయ ॥ ౪-౩౬॥
వ్యాధాహృతైర్వారణకుమ్భగర్భాత్ ముక్తాఫలైరామలకాభిరామైః ।
ప్రసాధనం త్వాం భువనత్రయస్య ప్రసాధయిష్యన్తి కిరాతకన్యాః॥ ౪-౩౭॥
కన్యాఽస్తి కాచిచ్ఛబరేశ్వరస్య యా నః కులానామధిదేవతేవ ।
తాం సర్వథా దాస్యతి తే స రాజా మహాన్త్యనర్ఘాణి చ యౌతకాని ॥ ౪-౩౮॥
ఇత్యూచిషీణాం శబరాఙ్గనానామత్యాదరం చేతసి వీక్షమాణః ।
కృష్ణః కృపానిఘ్నమనాస్స వాచమిత్యాహ లజ్జామృదునా స్వనేన ॥ ౪-౩౯॥
పిత్రోరనుజ్ఞామధిగమ్య భద్రాః సమీహితం వః సకలం విధాస్యే ।
మయి స్థితే తిష్ఠతి గోకులం తద్గచ్ఛామి మా భూత విషాదవత్యః ॥ ౪-౪౦॥
గతే పులిన్దీరితి సాన్త్వయిత్వా తదిష్టభఙ్గ్వ్యథితే ముకున్దే ।
ఫలాపచాయాదిషు నిస్పృహాస్తాః శనైర్యయుః పక్కణమేవ ఖిన్నాః ॥ ౪-౪౧॥
విహృత్య గర్భేషు లతాగృహాణాం నిపీయ వారీణి చ పల్వలానామ్ ।
ఫలాని చాస్వాద్య మహీరుహాణాం వనాని ధన్యాని చకార శౌరిః ॥ ౪-౪౨॥
అథాధిరూఢే గగనస్య మధ్యం దివాకరే దుఃసహభానుజాలే ।
ఘర్మాకులం గోకులమీక్షమాణః హలాయుధః ప్రాహ రథాఙ్గపాణిమ్ ॥ ౪-౪౩॥
కిఞ్చిత్పరిమ్లానలతాప్రవాలస్తృణాఙ్కురభ్రాన్తకురఙ్గయూథః ।
అహ్నః పరిత్యక్తజనప్రచారః ప్రవర్తతే మధ్యమ ఏష భాగః ॥ ౪-౪౪॥
కులాని వీక్షస్వ విహఙ్గమానాం పక్షాన్తరస్థాపితశాబకాని ।
కఠోరమేనం గమయన్తి కాలం నీడేషు నిద్రాలసలోచనాని ॥ ౪-౪౫॥
ప్రాయః కఠోరాతపపీడయేవ ఛాయాః పరిత్యక్తబహిర్విహారాః ।
ఆలోకయాధ్వన్యజనేన సార్ద్ధమధ్యాసతే మూలమనోహకానాం ॥ ౪-౪౬॥
కరైరసహ్యైరయమంశుమాలీ తపన్ మహీముగ్ర ఇవ క్షితీశః ।
ఆశంసితాపత్ప్రసరః ప్రజాభిర్ధత్తే దశామద్య విగర్హణీయామ్ ॥ ౪-౪౭॥
విహృత్య కాన్తారమహీషు వేగాద్వ్రజన్నపః పుష్కరిణీషు పాతుమ్ ।
మార్గే కరీన్ద్రః కరశీకరేణ ప్రియామసావుక్షతి తాపఖిన్నామ్ ॥ ౪-౪౮॥
తప్తాని భాసా తపనస్య హంసాః విహాయ వారీణి నఖంపచాని ।
పత్రేషు విన్యస్య పదాని మన్దం పద్మాకరే సమ్ప్రతి పర్యటన్తి ॥ ౪-౪౯॥
నిగూఢమీనగ్రహణాభిసన్ధిం కృఛ్రేణ ముక్త్వా కపటాసికాం స్వామ్ ।
అమీ బకోటాస్తపనాంశుతాపాత్తటీనికుఞ్జం తరసా విశన్తి ॥ ౪-౫౦॥
తదేహి యామస్తరుషణ్డమేతద్ ఘర్మాకులం గోకులమానయామః ।
అత్రైవ విశ్రమ్య ముహూర్తమాత్రం భూయోఽపి గావః ప్రచరన్త్వరణ్యే ॥ ౪-౫౧॥
ఇతీరితం తత్సమయానురూపం వాక్యం సమాకర్ణ్య హలాయుధస్య ।
ఆర్యో యథాజ్ఞాపయతీతి కృష్ణస్తం రామముక్త్వా తరుషణ్డమాప ॥ ౪-౫౨॥
అలబ్ధమార్తాణ్డకరప్రవేశమారామకల్పం తరుషణ్డమేత్య ।
ఆనేతుకామః స గవాం కులం తదాసజ్జయామాస ముఖేన వేణుమ్ ॥ ౪-౫౩॥
సలీలమీషత్పరివృత్తపాదం సవిభ్రమోదఞ్చితసవ్యనేత్రం ।
కృష్ణస్య వంశార్పితపాటలోష్ఠం వీక్ష్య స్థితం విస్మయమాప లోకః ॥ ౪-౫౪॥
తత్ర స్థితం తామరసాయతాక్షం తాపిఞ్ఛవర్ణం శిఖిపిఞ్ఛచూడం ।
తమేవ పశ్యన్ననిమేషతాయాః ఫలం ప్రపేదే సురసిద్ధసఙ్ఘః ॥ ౪-౫౫॥
స్థితస్త్రిభఙ్గ్యా వివరేషు వేణోర్వ్యాపారయన్నఙ్గులిపల్లవాని ।
జగత్త్రయీమోహవిధానదక్షముత్థాపయామాస స నాదముచ్చైః ॥ ౪-౫౬॥
అథోత్థితానన్దనిమీలితాక్ష్యః విలూనదూర్వాఙ్కురలాఞ్ఛితాస్యాః ।
గావస్తదభ్యాశముపేత్య తస్థుః నిస్పన్దదేహా నిభృతైః శ్రవోభిః ॥ ౪-౫౭॥
నైసర్గికం వైరమపత్యసఙ్గస్తృష్ణా బుభుక్షా కుసుమాయుధశ్చ ।
తద్వేణునాదశ్రుతితత్పరాణాం నాలం విధాతుం వికృతిం తిరశ్చామ్ ॥ ౪-౫౮॥
తస్మిన్ మనోహారిణి చక్రపాణేర్వనాన్తరే మూర్ఛతి వంశనాదే ।
విధీయమానం పరిహృత్య కర్మ సర్వేఽపి సత్వా లిఖితా ఇవాసన్ ॥ ౪-౫౯॥
ప్రవృత్తమాత్రౌ వనపద్మినీషు దాతుం గృహీతుం చ మృణాలభఙ్గమ్ ।
చక్రాహ్వయస్తద్గృహమేధినీ చ ప్రసార్య చఞ్చూ పరమాసిషాతామ్ ॥ ౪-౬౦॥
ఉపావిశన్నుజ్ఝితచాపలాని స్వజానువిన్యస్తకరాననాని ।
నిష్పన్దదృష్టీని వనద్రుమాణాం శాఖాసు శాఖామృగమణ్డలాని ॥ ౪-౬౧॥
పద్భ్యామవష్టభ్య మహీముభాభ్యాం సద్యస్సముత్తమ్భితపూర్వకాయః ।
సింహః కరీన్ద్రాక్రమణే ప్రవృత్తస్తస్థౌ తథా కృత్రిమసింహకల్పః ॥ ౪-౬౨॥
సిద్ధాః కలత్రాణి లతాగృహేషు సముద్యతాః పాయయితుం మధూని ।
కరద్వయోదఞ్చితరత్నపాత్రాః నిషేదురాలేఖ్యమివ ప్రపన్నాః ॥ ౪-౬౩॥
తద్వంశనాలాచ్చ్యుతమచ్యుతస్య గేయామృతం సాధు నిషేవ్య వృక్షాః ।
చిరం జరాజర్జరితత్వచోఽపి బాలా ఇవాసన్నవపల్లవాఢ్యాః ॥ ౪-౬౪॥
నాదేన వేణోర్వివశీకృతానాం విద్యాధరాణాం గలితాః కరేభ్యః ।
గతిర్భవాస్మాకమపీతి నూనం వీణా నిపేతుర్మధువిద్విషోఽగ్రే ॥ ౪-౬౫॥
స్వవేణునాదేన స జీవలోకమిత్థం పరానన్దమయం విధాయ ।
ప్రభుర్వ్యరంసీదమరాశ్చ సర్వే సుప్తోత్థితానాం స్థితిరన్వభూవన్ ॥ ౪-౬౬॥
ప్రత్యాగతే చేతసి తే విదిత్వా ప్రభ్రశ్య హస్తాత్ పతితా విపఞ్చీః ।
పునర్న్న చక్రుః ప్రతిపన్నలజ్జాః విద్యాధరాస్తద్గ్రహణాభిలాషమ్ ॥ ౪-౬౭॥
మధువ్రతానాం ధ్వనిభిర్మనోజ్ఞైర్వాచాలయన్తీ వలయం దిశానామ్ ।
ప్రసూనవృష్టిః సురసిద్ధముక్తా పపాత మౌలౌ పరమస్య పుంసః ॥ ౪-౬౮॥
అవర్షి కేనాయమదృష్టపూర్వః ప్రసూనరాశిస్తవ మూర్ధనీతి ।
పృష్టో విహస్యాహ విభుస్సహాయాన్ జ్ఞానం భవద్భోఽపి కథం మమేతి ॥ ౪-౬౯॥
విషహ్యతాం యాతి వివస్వదంశౌ విశ్రాన్తముత్థాప్య గవాం స పుఞ్జమ్ ।
భూయస్తృణాశ్యామలభూతలేషు ప్రారబ్ధ సఞ్చారయితుం వనేషు ॥ ౪-౭౦॥
తతః పరిక్షీణసహస్రభానోరశామ్యదూష్మా దివసస్య తీవ్రః ।
యథా వినాశే ధనసఞ్చయస్య మహావలేపో ధనినో జనస్య ॥ ౪-౭౧॥
ప్రభాకరే పాటలభాసి దూరం దిశం ప్రతీచీమవగాహమానే ।
ఆలోక్య రామః పరిణామమహ్నో దామోదరం సాదరమిత్యువాచ ॥ ౪-౭౨॥
ఆవిర్భవన్మన్దమరుత్ప్రచారా శాన్తాతపా నిర్వృతసర్వసత్వా ।
విరామవేలా దివసస్య శౌరే ప్రవర్తతే పశ్య మనోభిరామా ॥ ౪-౭౩॥
శిరోభిరూఢేన్ధనశాకమూలాః స్వయూథ్యముచ్చైఃస్వరమాహ్వయన్తః ।
వనేచరా వీక్ష్య విరామమహ్నః సమారభన్తే సహసైవ గన్తుమ్ ॥ ౪-౭౪॥
శతం శతం వ్యోమని బద్ధమాలాః శాత్కారవాచాలవిలోలపక్షాః ।
వ్రజన్తి లక్ష్మీకృతవాసవృక్షాః మనోజవాః పశ్య పతత్రిణోఽమీ ॥ ౪-౭౫॥
భువః పరాగే బహుశో లుఠిత్వా ప్రవిశ్య నీడం కలవిఙ్గయూథమ్ ।
ధినోత్యపత్యాని బుభుక్షితాని గ్రాసేన చఞ్చూపుటసఞ్చితేన ॥ ౪-౭౬॥
తదేహి శౌరే తపనవ్యపాయాత్ప్రాగేవ యామః పదమస్మదీయమ్ ।
ఇయం క్షతిః శ్వభ్రతటేన పశ్చాద్దుఃసఞ్చరా లుబ్ధకనిర్మితేన ॥ ౪-౭౭॥
శ్రుత్వేతి రామస్య గిరం మురారిః అస్త్వేవమిత్యాదరపూర్వముక్త్వా ।
సహ ప్రతస్థే స చ మిత్రవర్గైః ప్రచణ్డశ్రృఙ్గధ్వనిపూరితాశైః ॥ ౪-౭౮॥
సహప్రయాణాయ కృతత్వరాణామూధోభరాద్దూరవిలమ్బినీనామ్ ।
స తత్ర తత్ర ప్రతిపాల్య తస్థౌ ప్రీతో గవామాగమనం ముకున్దః ॥ ౪-౭౯॥
సమావృతో గోపజనేన నన్దః గోపాఙ్గనాభిశ్చ వృతా యశోదా ।
అతిష్ఠతామధ్వని లోచనాభ్యాం పుత్రాగతిప్రేక్షణసస్పృహాభ్యామ్ ॥ ౪-౮౦॥
చకార కర్ణేషు తయోః ప్రమోదం దామోదరాపూరితశృఙ్గనాదః ।
దివి ప్రసర్పన్నథ పాంసుపూరః నేత్రేషు పీయూషమివాభ్యవర్షత్ ॥ ౪-౮౧॥
తౌ ధూసరాఙ్గౌ రజసా కుమారౌ గత్వా స నన్దః పరిరభ్య గాఢమ్ ।
ఆత్మానమానన్దసముద్రమగ్నం నాలం సముద్ధర్తుమభూన్ముహూర్తమ్ ॥ ౪-౮౨॥
ఉత్పత్య ధావద్భిరుదస్తశస్త్రైః క్ష్వేలారవక్షోభితదిగ్విభాగైః ।
ఆభీరవీరైస్స వృతః ప్రపేదే వ్రజం సమాకర్ణితతూర్యఘోషమ్ ॥ ౪-౮౩॥
చాటూక్తిభిః పార్శ్వచరానశేషాన్ విసృజ్య గోపాన్ సహితస్స మిత్రైః ।
వివేశ కృష్ణో భవనం దినాన్తే సముజ్వలన్మఙ్గలదీపికాభిః ॥ ౪-౮౪॥
కామం దివా కర్ణపథం గతేన నీతాః ప్రియం వేణురవేణ విష్ణోః ।
ప్రతిప్రియం చక్రురముష్య సాయం గావః పయోదోహననిఃస్వనేన ॥ ౪-౮౫॥
అనుదినమితి కుర్వన్ పాలనం గోకులస్య
క్షణమివ దివసాని క్రీడయా యాపయన్ సః ।
అఖిలమపి ధరిత్రీభారమభ్యుద్ధరిష్యన్
అరమత సహ శౌరిస్తత్ర సఙ్కర్షణేన ॥ ౪-౮౬॥
ఇతి సుకుమారకృతౌ కృష్ణవిలాసకావ్యే చతుర్థః సర్గః ॥ ౪ ॥
Encoded and proofread by PSA Easwaran psaeaswaran at gmail.com
Please send corrections to sanskrit@cheerful.com
Last updated త్oday
http://sanskritdocuments.org
॥ శ్రీః ॥
ప్రథమః సర్గః
అస్తి శ్రియః సద్మ సుమేరునామా సమస్తకల్యాణనిధిర్గిరీన్ద్రః ।
తిష్ఠన్నిదం విశ్వమనుప్రవిశ్య స్వేనాత్మనా విష్ణురివోర్జితేన ॥ ౧-౦౧॥
మిథస్తిరోభావవిలోకనాభ్యాం సఙ్క్రీడమానావివ బాలకౌ ద్వౌ ।
పార్శ్వేషు యస్యాశు పరిభ్రమన్తౌ చన్ద్రాంశుమన్తౌ నయతో దినాని ॥ ౧-౦౨॥
ఉచ్చైశ్శిఖః కాఞ్చనగౌరవర్ణస్తమో నిగృహ్ణన్మహసా నిజేన ।
దీపస్త్రయాణామివ విష్టపానాం యో భాతి పర్యన్తచరత్పతఙ్గః ॥ ౧-౦౩॥
యస్యా పతిత్వే విహితాభిలాషః కరోతి తీవ్రాణి తపాంసి లోకః ।
బిభర్తి రత్నాకరమేఖలాం తామఙ్కేన పుత్రీమివ యో ధరిత్రీమ్ ॥ ౧-౦౪॥
మహాన్తి దానాని మఖానుదగ్రాన్ పరాఞ్చి పానాశనయోస్తపాంసి ।
శరీరిణః శాన్తమలైర్మనోభిః కుర్వన్తి యచ్ఛృఙ్గనివాసకామాః ॥ ౧-౦౫॥
సురా యుగాన్తేషు సహ ప్రియాభిర్న్నిషేదివాంసో యదధిత్యకాసు ।
ఉదన్వతామైక్యముపాగతానాం పశ్యన్తి కల్లోలశతప్రచారాన్ ॥ ౧-౦౬॥
పుష్పాణి శయ్యాస్సురపాదపానాం క్రీడాగృహాః కాఞ్చనగహ్వరాణి ।
భవన్తి చ స్వర్గవిలాసినీనాం రత్నాఙ్కురా యత్ర రతిప్రదీపాః ॥ ౧-౦౭॥
స్వర్గౌకసస్స్వర్ణమహీషు పీతాః శ్వేతత్విషో రూప్యమయీషు భూషు ।
నీలాశ్చ నీలోపలమేదినీషు జ్ఞాతుం మిథో యత్ర న శక్నువన్తి ॥ ౧-౦౮॥
దరీగృహోత్సఙ్గగతేరనూరోః కశాభిఘాతధ్వనిభిః సకమ్పాః ।
సద్యః ప్రియానుజ్ఝితమానదోషాః సురాఙ్గనా యత్ర పరిష్వజన్తే ॥ ౧-౦౯॥
నేతుం త్రపానమ్రముఖీరనీశాః స్ఫుటాని యత్స్వర్ణగుహాన్తరాణి ।
సిద్ధాః ప్రయత్నేన వినా నవోఢాః నయన్తి నీలోపలగహ్వరాణి ॥ ౧-౧౦॥
యత్రోద్యతానాం కుసుమాపచాయే కాన్తాసు కల్పద్రుమవాటికాసు ।
విభాన్తి సుత్రామవిలాసినీనాం పదాని లాక్షారసపాటలాని ॥ ౧-౧౧॥
పయోదమార్గవ్యతిలఙ్ఘినీషు హంసాః శిరఃపుష్కరిణీషు యస్య ।
వర్షాగమేఽప్యశ్రుతమేఘనాదాః న కుర్వతే మానసదీర్ఘయాత్రామ్ ॥ ౧-౧౨॥
ఛన్నేషు యస్మిన్ కనకోజ్జ్వలాభిరామూలచూడం నవమఞ్జరీభిః ।
గన్ధేన విజ్ఞాయ పతన్తి భృఙ్గాః శృఙ్గాన్తరారగ్వధపాదపేషు ॥ ౧-౧౩॥
మన్దాకినీ యచ్ఛిఖరే వహన్తీ కుల్యాపథాభ్యన్తరసమ్ప్రవిష్టా ।
బాలేవ తద్రక్షణసమ్ప్రవృత్తా దినే దినే సిఞ్చతి పుష్పవాటీమ్ ॥ ౧-౧౪॥
శ్రియాభిరామశ్శరణం సురాణామలఙ్ఘనీయో మహతా మహిమ్నా ।
విరాజమానో వనమాలయా చ యః శార్ఙ్గధన్వానమనుప్రయాతి ॥ ౧-౧౫॥
పురా పురాణాం త్రితయం దిధక్షోరుమాపతేః కార్ముకతాం ప్రపన్నః ।
మధ్యేన వజ్రాఙ్కుశమత్స్యచిహ్నం యోఽద్యాపి తన్ముష్టిపదం దధాతి ॥ ౧-౧౬॥
శృఙ్గాగ్రభాజాం సురసున్దరీణాం ముఖాని పశ్యన్నమలాని చన్ద్రః ।
నిగూహితుం నూనమురఃకలఙ్కం హ్రియేవ యత్సానుపథేన యాతి ॥ ౧-౧౭॥
మనోభిరామే శిఖరే తదీయే సహోపవిష్టం సురసిద్ధసఙ్ఘైః ।
అవోచదాగత్య కృతప్రణామా కదాచిదుర్వీ కమలాధివాసమ్ ॥ ౧-౧౮॥
పుమానివాహం భవతః పురస్తాద్బ్రవీమి కిఞ్చిత్ ప్రతిపద్య ధైర్యమ్ ।
పీడా మదీయా పరమత్ర హేతుర్నిర్ల్లజ్జతా నన్వఖిలోపహాస్యా ॥ ౧-౧౯॥
సృష్టాస్త్వయా దత్తవరాశ్చ దైత్యాః భారేణ మాం సమ్ప్రతి పీడయన్తి ।
బలే ప్రమాణే చ భవన్తి యేషాం నైవోపమానం కులభూభృతోఽపి ॥ ౧-౨౦॥
స్వవిక్రమోన్మూలితరాజకానాం జయైషిణామద్య పరస్పరేణ ।
తేషాం రణక్షోణిషు సింహనాదైర్నిర్ఘాతఘోరైర్గిరయః స్ఫుటన్తి ॥ ౧-౨౧॥
ముహుర్బలాదున్నమయత్యహీన్ద్రే మద్భారభుగ్నం ఫణచక్రవాలమ్।
మమ ప్రకమ్పాశ్చలితాబ్ధిశైలాః దిగ్దన్తినో హన్త కదర్థయన్తి ॥ ౧-౨౨॥
ఆశాముఖేషు భ్రమతామజస్రం తేషాం చమూభిః పరిసర్పిణీభిః ।
తిరోహితాం భానుమతో మయూఖాః న క్వాపి మాం సమ్ప్రతి సంస్పృశన్తి ॥ ౧-౨౩॥
సన్నాస్మి దైతేయభరేణ సాహం ఫణీశ్వరస్సీదతి మద్భరేణ ।
తద్భారశీర్యన్నిజకర్పరస్య ధిక్ తామవస్థాం కమఠేశ్వరస్య ॥ ౧-౨౪॥
భారావసీదద్ఫణమణ్డలస్య ఫణీశ్వరస్యోపరి దుఃస్థితాఽహమ్ ।
ఆసన్నపాతాస్మి తటీవ నద్యాః ప్రవాహవేగేన విలుప్తమూలా ॥ ౧-౨౫॥
నివేదితా దేవ మయా దశేయమనుక్తిదోషో మయి నోపపాద్యః ।
నివేద్యతే రక్ష్యజనేన దుఃఖం తతః పరస్తాత్ ప్రభవః ప్రమాణమ్ ॥ ౧-౨౬॥
ఇత్యుక్తవత్యాముచితం పృథివ్యాం చిన్తాబలేన స్తిమితో ముహూర్తమ్ ।
ముఖాని పశ్యన్నమృతాశనానాం దేవః ప్రజానాం పతిరిత్యువాచ ॥ ౧-౨౭॥
నాసత్యమేతద్యదవోచదుర్వీ స్వకర్మణః సాధు ఫలం మయాఽఽప్తమ్ ।
మద్వర్ద్ధితా మామవమత్య దైత్యాః బలాదుపఘ్నన్తి జగన్తి యత్తే ॥ ౧-౨౮॥
అతీతకార్యానుశయేన కిం స్యాదశేషవిద్వజ్జనగర్హితేన ।
సురాః సమున్మూలనమాశు తేషాం కర్తుం యతధ్వం జగతాం హితాయ ॥ ౧-౨౯॥
సద్యస్సముత్తిష్ఠత చిన్తయాలం చిన్తా హి కార్యప్రతిబన్ధహేతుః ।
యామః పృథివ్యా సహ యత్ర తత్ర నారాయణో దానవకాలరాత్రిః ॥ ౧-౩౦॥
అస్త్వేవమిత్యాదరపూర్వమేవ స స్వీకృతోక్తిస్సురసిద్ధసఙ్ఘైః ।
సరోజజన్మా సహ తైః ప్రతస్థే విహాయసా విశ్వపతేస్సకాశమ్ ॥ ౧-౩౧॥
ఏలాపరిష్వఙ్గలసత్తమాలం వేలాధిరూఢస్ఖలదూర్మిమాలమ్ ।
దదర్శ ధాతా మనసోఽనుకూలం పయఃపయోధేరచిరేణ కూలమ్ ॥ ౧-౩౨॥
దదర్శ చ క్షీరమయం సముద్రం కైలాసశృఙ్గోన్నతఫేనకూటమ్ ।
పుణ్యం పయఃకేలిసముత్సుకానాం శ్రియః సఖీనామవగాహనేన ॥ ౧-౩౩॥
ఆనన్దయామాస దివౌకసస్తానాఘ్రాతశేషో మునిమణ్డలేన ।
ప్రకామపుణ్యః పవనోపనీతో వైకుణ్ఠవక్షస్తులసీసుగన్ధః ॥ ౧-౩౪॥
గన్ధానుసారేణ విసృష్టనేత్రైర్హిరణ్యగర్భప్రముఖైరమర్తైః ।
నవార్కకల్పం దదృశే మురారేర్వక్షస్థలీకౌస్తుభరత్నధామ ॥ ౧-౩౫॥
అపహ్నుతాశేషమనోవికారం దివిస్పృశా తూర్యరవేణ మిశ్రమ్ ।
ఆకర్ణ్య వైకుణ్ఠవిలాసినీనాం గీతధ్వనిం హర్షమయాసిషుస్తే ॥ ౧-౩౬॥
ఆసక్తిమాలక్ష్య వినీతవేషా స్వమౌలివిన్యస్తకరాస్సురాస్తే ।
ఆలోకయామాసురశేషనాథం సవిగ్రహం పుణ్యమివ ప్రజానామ్ ॥ ౧-౩౭॥
ప్రవృద్ధహేమాభరణప్రకాశం తమాలనీలం జలధౌ శయానమ్ ।
తటిల్లతాఢ్యం పయసోఽతిపానాదనీశముద్గన్తుమివామ్బువాహమ్ ॥ ౧-౩౮॥
తరఙ్గవాతేన పయఃపయోధేరాపూర్యమాణం కరపాఞ్చజన్యమ్ ।
వామేన తిర్యగ్వలతా సలీలం సమ్భావయన్తం ముహురీక్షణేన ॥ ౧-౩౯॥
ప్రతిక్షణం ప్రేమవిశేషజాభిస్సమ్భావనాభిః కమలాసనాయాః ।
పురాఽఽత్మనా కల్పితమమ్బురాశేః ప్రమార్జయన్తం మథనావమానమ్ ॥ ౧-౪౦॥
పర్యాయతః పాణిధృతం సరోజం విన్యస్య విన్యస్య దృశోః పదవ్యామ్।
నిద్రాం ప్రబోధం చ ముహుర్న్నయన్తీం పద్మాసనాం సస్మితమీక్షమాణామ్ ॥ ౧-౪౧॥
స్వచ్ఛస్వదేహప్రతిబిమ్బితేన ఫణాశ్మజాలేన ఫణీశ్వరస్య ।
భాస్వత్ ఫలస్తోమనిరన్తరస్య వహన్తమాభాం వటపాదపస్య ॥ ౧-౪౨॥
అజస్రమాసీనరథాఙ్గశఙ్ఖమతిప్రసన్నం కమలాధివాసమ్ ।
సన్తాపవిచ్ఛేదకరం ప్రజానాం హ్రదం మహీయాంసమివాభిగమ్యమ్ ॥ ౧-౪౩॥
వక్తుం మిథో రాహువిచేష్టితాని కర్ణద్వయాభ్యర్ణముపేయివాంసౌ ।
అలబ్ధకాలావివ భానుచన్ద్రౌ రథాఙ్గశఙ్ఖౌ దధతం కరాభ్యామ్ ॥ ౧-౪౪॥
ద్వారస్థసేనాపతిచోదితేన నివారితాః కఞ్చుకిమణ్డలేన ।
సురాః ప్రమోదస్ఖలితైర్వచోభిః స్థిత్వైవ తే వ్యోమని తుష్టువుస్తమ్ ॥ ౧-౪౫॥
నమః పరస్మై పురుషాయ తుభ్యం గిరాం ధియామప్యపథి స్థితాయ ।
అస్మాన్ పునస్త్రాతుముదగ్రమోహాన్ కృపాబలాత్ కల్పితవిగ్రహాయ ॥ ౧-౪౬॥
భాగీరథీ పాదకుశేశయాత్తే వినిర్గతా విశ్వమిదం పునీతే ।
కస్త్వాం పునర్భావయతో జనస్య శుద్ధిం పరిచ్ఛేత్తుమలం మనీషీ ॥ ౧-౪౭॥
అనన్తశక్తేరపవిక్రియస్య తిస్రస్త్రిలోకీశ్వర శక్తయస్తే ।
వితన్వతే స్థావరజఙ్గమానాముత్పాదనక్షేమవిలోపనాని ॥ ౧-౪౮॥
కటాక్షమాత్రేణ భవామ్బురాశేః పారం పరం ప్రాపయితుస్త్రిలోకీమ్ ।
సకృన్నమస్యా పరమాతరస్తే యత్నానురూపం హి ఫలం క్రియాణామ్ ॥ ౧-౪౯॥
త్వం జ్యోతిరాపస్త్వమసి త్వముర్వీ త్వం వ్యోమ వైశ్వానరసారథిస్త్వమ్ ।
త్వం జీవవర్గః పరమస్త్వమాత్మా యన్నాసి కిం నామ జగత్పతే తత్ ॥ ౧-౫౦॥
నవాభ్రవర్ణం నలినాయతాక్షం పీతామ్బరం హారకిరీటినం త్వామ్ ।
వయం తు సేవేమహి వీక్షమాణాః సాయూజ్యమన్విఛతి కః సుఖార్థీ ॥ ౧-౫౧॥
అలం న నిర్దేష్టుమియత్తయా త్వామశేషనాథ శ్రుతిరగ్రిమాపి ।
స ఏవ సాక్షాత్క్రియతే పునస్త్వమహో జితం నః సుకృతైరనల్పైః ॥ ౧-౫౨॥
తృణాయ మత్వా నిఖిలాని శార్ఙ్గిన్ పదాని వైధేయమనోహరాణి ।
ఆవృత్తిశూన్యం పరమం పదం తే వాఞ్ఛన్తి వైరాగ్యధనా మహాన్తః ॥ ౧-౫౩॥
ఇతి స్తుతో దేవగణేన దేవో దయానిధిర్దానవకాలరాత్రిః ।
న్యషీదదుత్థాయ భరావభుగ్నే భుజఙ్గతల్పే భువనైకనాథః ॥ ౧-౫౪॥
విష్వక్ స వైకుణ్ఠవిలాసినీనాం సలీలమాన్దోలితచామరాణామ్ ।
నివారయన్నగ్రకరారవిన్దైః కోలాహలం కాఞ్చనకఙ్కణోత్థమ్ ॥ ౧-౫౫॥
ప్రసాదవత్యా కమలాసనాదీన్ సురానశేషాననుగృహ్య దృష్ట్యా ।
ఉవాచ వాచం దశనాంశుపూరైః సమేధయన్ దుగ్ధమయం పయోధిమ్ ॥ ౧-౫౬॥
అధిజ్యకోదణ్డధరో నిషఙ్గీ సన్నాహవాన్ పాణిధృతైకబాణః ।
అయం సమాజో భవతాం ద్విషద్భ్యో భయం సమావేదయతి స్ఫుటం మే ॥ ౧-౫౭॥
అలం విలమ్బేన దివౌకసస్తన్నివేద్యతామద్య కుతో భయం వః ।
అయం కరో దుష్టవధోత్సుకం మే సుదర్శనం న క్షమతే నిరోద్ధుమ్ ॥ ౧-౫౮॥
ఇత్యూచివాంసం పరమం పుమాంసం నత్వా శిరోభిర్బహుశః సురాస్తే ।
ఆరూఢహర్షాతిశయాః స్వమర్థమారేభిరే వక్తుమశేషమేవ ॥ ౧-౫౯॥
నివార్య సర్వానపి వక్తుకామాన్ సేనాపతిస్తానమరాన్ కరేణ ।
సవిభ్రమప్రేరితయా పురస్థం దృష్ట్యా సరోజాసనమాజుహావ ॥ ౧-౬౦॥
అథాగతస్తేన కరే గృహీత్వా నీతః ప్రభోరన్తికమబ్జయోనిః ।
వక్తుం నియుక్తః స కృతప్రణామో విజ్ఞాపయామాస వినీతవేషః ॥ ౧-౬౧॥
వయం త్వయా దత్తవిభూతయోఽపి మోహాతిరేకాదభిమన్యమానాః ।
కృచ్ఛ్రే పునస్త్వాం శరణం వ్రజన్తః హా నిస్త్రపాణాం ప్రథమే భవామః ॥ ౧-౬౨॥
అపారదుఃఖార్ణవపోతపాత్రీం త్వయా కృపాముద్వహతాతిగుర్వీమ్ ।
కృతఘ్నతాజన్మభువామమీషామస్మాకమర్థే న కిమన్వభావి ॥ ౧-౬౩॥
మనస్విలోకస్య విగర్హణీయే ప్రతిగ్రహే వర్జయతా జుగుప్సామ్ ।
పురా పురస్తాద్బలిదానవస్య ప్రసారితో నాగ్రకరస్త్వయా కిమ్ ॥ ౧-౬౪॥
దైత్యాధిరాజేన హిరణ్యనామ్నా పర్యాకులం త్రాతుమశేషలోకమ్ ।
ఇదం తు దివ్యం పరిహృత్య రూపం న త్వం కిమాసీర్నరతిర్యగాత్మా ॥ ౧-౬౫॥
స్వవిక్రమాక్రాన్తసురాసురస్య రక్షఃపతేర్నిగ్రహణాదరేణ ।
భూత్వా సుతః పఙ్క్తిరథస్య రాజ్ఞస్తాం తామవస్థాం న కిమన్వభూస్త్వమ్ ॥ ౧-౬౬॥
అనేకధా పాలయితారమేవం సమ్ప్రత్యపి త్వాం శరణం ప్రపన్నాః ।
సన్తాపహారీ నను చాతకానాం భూయోఽపి భూయోఽపి పయోద ఏవ ॥ ౧-౬౭॥
విశ్వం విదన్నప్యవిదన్నివ త్వం నాథానుయుఙ్క్షే భయహేతుమస్మాన్ ।
అనుగ్రహస్యైతదపి ప్రభూణాం ప్రాయః ప్రకారాన్తరమాశ్రితేషు ॥ ౧-౬౮॥
తపోభిరుగ్రైర్భగవన్ సురాణామవధ్యభావం దనుజాః ప్రపన్నాః ।
పాతాలముర్వీం చ విజిత్య దర్పాదుపక్రమం తే దివమద్య జేతుమ్ ॥ ౧-౬౯॥
న జాతు శూన్యః కులిశేన పాణిర్వక్షో న ముక్తం మణికఙ్కటేన ।
శక్రస్య దైత్యాగతిశఙ్కినోఽస్య నాసజ్జితస్తిష్ఠతి వారణేన్ద్రః ॥ ౧-౭౦॥
దణ్డం యమాత్పాశమపామధీశాద్గదాం కుబేరాత్కులిశం మఘోనః ।
ఆదాతుకామః ప్రహిణోతి దూతాన్ కంసః స్వదోర్విక్రమనిర్జితాశః ॥ ౧-౭౧॥
రణే వినిర్జిత్య బలం సురాణాం పరాక్రమేణాప్రతిమేన వీరః ।
భోజేశ్వరః క్రీడతి సావరోధో మూలేషు సమ్ప్రత్యమరద్రుమాణామ్ ॥ ౧-౭౨॥
ధనుర్ధరాధ్యాసితవప్రశీర్షాః ద్వాఃపాలనవ్యగ్రసమగ్రయోధాః ।
ప్రవీరనిర్భర్త్సితకాన్దిశీకా స్థాతుం న జానాతి పురీ సురాణామ్ ॥ ౧-౭౩॥
హాహేతి విక్రోశదనాథమేతద్విశ్వం జగత్పీడయతః ప్రకామమ్ ।
త్వయా వినాఽన్యస్త్రిషు విష్టపేషు న కర్తుమీష్టే నరకస్య భఙ్గమ్ ॥ ౧-౭౪॥
ప్రలమ్బకేశిప్రముఖాస్తథాన్యే పరస్సహస్రం పరియన్తి దైత్యాః ।
నిర్ఘాతకల్పైర్నిజసింహనాదైర్విదారయన్తో వియదాహవేషు ॥ ౧-౭౫॥
షట్ సూనవస్సన్తి హిరణ్యనామ్నో దైత్యస్య పాతాలతలాధివాసైః ।
తైర్న్నః క్రియన్తే దురితాని యాని వక్తుం న శక్యాని ముకున్ద తాని ॥ ౧-౭౬॥
తేషాం మహీధ్రప్రతిమాకృతీనాం భారం మహీ సోఢుమసావశక్తా ।
అస్మాన్ పురస్కృత్య భవత్సకాశం ప్రాప్తా నిజక్లేశనివేదనాయ ॥ ౧-౭౭॥
తదేతదావేదనమస్మదీయం శ్రుత్వా ప్రమాణం ప్రభురిత్యుదీర్య ।
విధిర్వ్యరంసీద్విహితప్రణామః స చాపి గమ్భీరమువాచ దేవః ॥ ౧-౭౮॥
అలం విషాదేన దివౌకసో వః సమీహితం హస్తగతం మనుధ్వమ్ ।
వ్రతం హి మే కేవలమేతదేవ సంరక్షణం యచ్ఛరణాగతానామ్ ॥ ౧-౭౯॥
మామర్థయన్తే వసుదేవపత్న్యౌ పత్నీ చ నన్దస్య సుతం గుణాఢ్యమ్ ।
అంశద్వయేన వ్రతకర్శితాఙ్గీస్తిస్రోఽపి తాః పుత్రవతీర్విధాస్యే ॥ ౧-౮౦॥
ఇయం చ లోకత్రితయస్య మాతా మాయాభిధానా మమ శక్తిరగ్ర్యా ।
కార్యాణి వః కాన్యపి కర్తుకామా జనిష్యతే జన్మవినాశశూన్యా ॥ ౧-౮౧॥
తద్గచ్ఛత స్వర్గమపేతఖేదాః న కాలహానిః పరిశఙ్కనీయా ।
అనేన శార్ఙ్గేణ శపే శరైర్వః సద్యో మనఃశల్యమపాకరిష్యే ॥ ౧-౮౨॥
ఇతి తమమరలోకం సాన్త్వయిత్వా స దేవః
సపది నవఘనాభః పద్మనాభస్తిరోఽభూత్ ।
స చ విహితనమస్యస్తస్య వాచం ప్రశంసన్
నిజపదమభిపేదే హర్షపర్యాకులాత్మా ॥ ౧-౮౩॥
ఇతి సుకుమారకృతౌ కృష్ణవిలాసకావ్యే ప్రథమస్సర్గః ॥ ౧ ॥
ద్వితీయః సర్గః
అథైకదా పుత్రఫలాని సమ్యగ్వ్రతాని బాహ్యోపవనే చరన్తీమ్ ।
రథేన కంసో వసుదేవయుక్తః స్వసారమాలోకయితుం జగామ ॥ ౨-౦౧॥
స్ఫురత్ప్రభాపల్లవితాఙ్గయష్టీం కథఞ్చిదూఢస్తనమఞ్జరీకామ్ ।
తత్రాలకైః షట్/పదినీమజానాత్ స తాం లతామధ్యగతాం చిరేణ ॥ ౨-౦౨॥
సా సన్నతాఙ్గీ నియమావసానే జ్యేష్ఠాయ తస్మై విదధే నమస్యామ్ ।
స చాశిషా తామనుగృహ్య సాధ్వీం భోజేశ్వరో వాక్యమిదం బభాషే ॥ ౨-౦౩॥
అద్యాపి బాలాసి సుతాననేకాన్ ప్రసోష్యసే కిం వ్రతయాతనాభిః ।
పశ్యాధునా పల్లవసూతికాలే కిం కల్పతే చూతలతా ఫలాయ ॥ ౨-౦౪॥
కృశాసి కామం విరమ ప్రయాసాన్మనోభిరామానుపభుఙ్క్ష్వ భోగాన్ ।
అఙ్గాని తే సన్నతగాత్రి దుఃఖం మృణాలకల్పాని కథం సహేరన్ ॥ ౨-౦౫॥
తామేవముక్త్వా స తు సాభ్యనుజ్ఞాం రథం సమారోప్య సహైవ పత్యా ।
ప్రయాతుకామః పురమన్తరిక్షే శుశ్రావ వాచం శతధారకల్పామ్ ॥ ౨-౦౬॥
త్వదన్తికస్థా సహజాశమీయం ప్రసోష్యతే పుత్రమయం కృశానుమ్ ।
మరుత్సమిద్ధస్స తు దుర్నివారస్త్వాం భస్మసాత్ కంస కరిష్యతీతి ॥ ౨-౦౭॥
నిశమ్య తద్భూతవచో నికామం కంసస్స రోషాగమదుర్నిరీక్ష్యః ।
కృపాం పరిత్యజ్య కృపాణపాణిః స్వసుర్వధాయ స్వయముద్యతోఽభూత్ ॥ ౨-౦౮॥
నృశంసకృత్యే నితరాం ప్రవృత్తముదగ్రకోపస్ఫురితాధరోష్ఠమ్ ।
ప్రసాదయన్నానకదున్దుభిస్తమువాచ ధీమానుపపత్తియుక్తమ్ ॥ ౨-౦౯॥
అలం తవానేన వధోద్యమేన త్వయా విధేయో నృపతే విమర్శః ।
కిమేష నాశ్రావి విచారశూన్యం వ్రజన్త్యనర్థా ఇతి సాధువాదః ॥ ౨-౧౦॥
భయేన యుద్ధేషు పురన్దరాదీన్ సురాన్ పరాచస్త్రపయా విముఞ్చన్ ।
మహీశ్వర స్త్రీవధపాతకేఽస్మిన్ కథం తవోపక్రమతే కృపాణః ॥ ౨-౧౧॥
అనేన కిం వా తవ జీవితేన యద్రక్షణం స్యాత్ సహజావధేన ।
గుణేన కేనాపి హి లబ్ధనామ్నామపి స్వనాశాదయశో గరీయః ॥ ౨-౧౨॥
ప్రపద్యమానస్య సదాభివృద్ధిం దివానిశం ప్రీణయతశ్చ లోకాన్ ।
భవద్యశశ్చన్ద్రమసోఽస్య మాభూన్నవః కలఙ్కో భగినీవధేన ॥ ౨-౧౩॥
స్వసుర్వధేనాస్య భవేదకీర్తిస్తేన త్యజేయుస్సుహృదోఽపి భీతాః ।
ఇత్యేవ నూనం భుజనిర్జితైస్తైస్సురైః ప్రయుక్తస్సుమహానుపాయః ॥ ౨-౧౪॥
కాలేన తద్ద్రక్ష్యసి యన్మదుక్తం మా భూత్తవాస్మిన్ విషయేఽపి శఙ్కా ।
తథాపి చేతస్తవ శఙ్కతే చేదాకర్ణ్యతాం తర్హ్యపరః ప్రకారః ॥ ౨-౧౫॥
సర్వాణ్యపత్యాని వశే తవాహం జాతాని జాతాని సమర్పయిష్యే ।
తన్నిగ్రహం వా తదనుగ్రహం వా విచిన్త్య కర్తాసి దశానురూపమ్ ॥ ౨-౧౬॥
కిం బుద్ధిమాన్ద్యేన నిజేన తస్య కిం భాగధేయేన వరాఙ్గనాయాః ।
బలేన కిం వా భవితవ్యతాయాస్తథేతి జగ్రాహ వచస్తదీయమ్ ॥ ౨-౧౭॥
వధప్రవృత్తో వసుదేవమన్త్రప్రభావసంస్తమ్భితఘోరకర్మా ।
నివృత్య నిస్త్రింశమహాభుజఙ్గో మహీభృతః కోశబిలం వివేశ ॥ ౨-౧౮॥
సత్యా ను సా స్యాదశరీరిణీ వాక్ సత్యం కిమేతద్వసుదేవవాక్యమ్ ।
వితర్కయన్నేవముదస్తకేతుం పురీం ప్రపేదే మణితోరణాఢ్యామ్ ॥ ౨-౧౯॥
ఆలోకనైర్మౌలిషు భూపతీనామాసజ్జయన్నఞ్జలిబన్ధనాని ।
స వైమనస్యేన ముఖస్థితేన భయావహః స్వం భవనం జగామ ॥ ౨-౨౦॥
విశఙ్కమానః స గృహోపకణ్ఠే తౌ సద్మని క్వాపి విధాయ గుప్తౌ ।
పరాక్రమాక్రాన్తసమస్తలోకః పురేవ భోగానయమన్వభుఙ్క్త ॥ ౨-౨౧॥
మాయా హరేస్సాఽథ హిరణ్యపుత్రాన్ యాన్ దేవకీగర్భగతానకార్షీత్ ।
భోజేశ్వరస్సత్వరమేత్య భీత్యా తాన్ జాతమాత్రానవధీత్ క్రమేణ ॥ ౨-౨౨॥
జగద్విభూత్యై పరమస్య పుంసః యో దేవకీగర్భమవిక్షదంశః ।
ఆకృష్య తస్మాన్మురవైరిమాయా తం రోహిణీగర్భగతం చకార ॥ ౨-౨౩॥
చకాస సప్తచ్ఛదపాణ్డురేణ సుతేన సా గర్భతిరోహితేన ।
వలాహకాన్తర్హితశీతభానోర్దిశో దశాం వృత్రజితః ప్రపన్నా ॥ ౨-౨౪॥
తతస్సమాహ్లాదనమీక్షణానామసూత పుత్రం శరదిన్దుకల్పమ్ ।
ప్రకర్షమాపన్నుదయేన యస్య సద్యః సముద్రా ఇవ సత్వవన్తః ॥ ౨-౨౫॥
పత్యుస్సమాదిష్టమిదం విధాయ శేషం చికీర్షుస్సురకార్యమార్యా ।
చరాచరాణాం జగతాం సవిత్రీ సా శ్రద్దధే జన్మభువం యశోదామ్ ॥ ౨-౨౬॥
అథ ప్రజానామభివృద్ధికామో దేవో దయాయాః కిల జన్మభూమిః ।
స్వజన్మనే జన్మవినాశహేతుః ప్రాప్యస్సతాం ప్రాప స దేవకీం తామ్ ॥ ౨-౨౭॥
కృశావలగ్నా కుచయోర్గరిమ్ణా సా దేవకీ సన్నతగాత్రయష్టిః ।
జగత్త్రయీపుణ్యకృతావలమ్బా బభార గర్భేణ జగన్నివాసమ్ ॥ ౨-౨౮॥
అన్తర్దధానా సరసీరుహాక్షం స్వేనావతారేణ భువం పునానా ।
సా దేవకీ సా చ కవేరకన్యా మిథోఽదధాతాముపమానభావమ్ ॥ ౨-౨౯॥
అలం నివాసాయ న యస్య విశ్వం వసన్ స గర్భే ముముదే ముకున్దః ।
పరోపకారప్రభవం హి దుఃఖం పుంసస్సుఖాయైవ మహత్తరస్య ॥ ౨-౩౦॥
బహిఃస్ఫురన్త్యా కరపాఞ్చజన్యత్విషేవ విష్ణోరుదరస్థితస్య ।
అధత్త తస్యాస్తపనీయవర్ణా మధూకపుష్పచ్ఛవిమఙ్గయష్టిః ॥ ౨-౩౧॥
బభార హారం కుచయోర్న తన్వీ న పాదయోర్నూపురమాముమోచ ।
దధౌ మణిం భారభియా న మౌలౌ తదేవ కైవల్యమభూషయత్తామ్ ॥ ౨-౩౨॥
దృశః ప్రయత్నేన దధౌ తిరశ్చీరువాచ మన్దం నిభృతం జహాస ।
శనైర్యయౌ దత్తకరా సఖీభిర్భృశం నిశశ్వాస చ తావదేవ ॥ ౨-౩౩॥
సహైవ హర్షేణ సుధాశనానాం సహైవ పుణ్యేన వసున్ధరాయాః ।
భయేన భోజాధిపతేశ్చ దేవో సహైవ గర్భే వవృధే ముకున్దః ॥ ౨-౩౪॥
శిరోభిరూఢేన వనస్పతీనాం ఫలోపహారేణ నివేదితర్ద్ధిః ।
ప్రావృట్ సమాసాదితసూతికాలాం తాం దేవకీం ద్రష్టుమివాజగామ ॥ ౨-౩౫॥
అథైకదేశా ఇవ వారిరాశేరుచ్చైః పురోమారుతవిప్రకీర్ణాః ।
వృతాస్తడిద్విద్రుమవల్లరీభిర్విరేజిరే వ్యోమని వారివాహాః ॥ ౨-౩౬॥
బలాహకవ్రాతభవైస్తమోభిర్దినేషు దుర్బోధపురఃస్థితేషు ।
న కశ్చిదాసీదభిసారికాణాం విద్యుత్ప్రకాశేన వినాఽన్తరాయః ॥ ౨-౩౭॥
పయోదభస్త్రాన్తరనిర్గతేన ఝాత్కారిణా చణ్డసమీరణేన ।
వియోగినాం చేతసి మేఘకాలః సన్ధుక్షయామాస మనోభవాగ్నిమ్ ॥ ౨-౩౮॥
స్మరేణ లోకత్రితయేశ్వరేణ సమ్భావితాజ్జీవితనిర్విశేషమ్ ।
ఋతోర్వసన్తాజ్జ్వలదాగమస్య జహార జాతిర్నిఖిలం నికర్షమ్ ॥ ౨-౩౯॥
బలాద్గృహీతా ఇవ వైతసీభిః శాఖాభిరారూఢమదా ఇవోచ్చైః ।
పరిస్ఖలన్త్యో నిఖిలాస్తటిన్యః జగ్ముర్జవాదుద్భటఫేనహాసాః ॥ ౨-౪౦॥
ఉదారసౌరభ్యవశీకృతానామన్వీయమానః పటలైరలీనామ్ ।
అకల్పయత్ కేతకమాతరిశ్వా మనోభవస్యాపి మనోవికారమ్ ॥ ౨-౪౧॥
అత్యమ్బుపానప్రభవస్య కర్తుమన్తర్జడిమ్నః ప్రతిసంవిధానమ్ ।
పపుస్తిరస్కారపదేన మేఘాః మయూఖమాలామరవిన్దబన్ధోః ॥ ౨-౪౨॥
రరాజ ఖర్జూరఫలప్రకాశం నవం పయః కాననపల్వలేషు ।
పయోదవృన్దైః పరిపీయ ముక్తం ప్రభాకరస్యేవ మరీచిజాలమ్ ॥ ౨-౪౩॥
మహీభృతాం మూర్ద్ధసు దత్తపాదం విలోక్య మిత్రం విహతప్రతాపమ్ ।
మగ్నే జలే మర్తుమివారవిన్దే మధువ్రతాశ్చుక్రుశురన్తరిక్షే ॥ ౨-౪౪॥
నిషేవ్య హంసా మధురైర్వచోభిః పద్మాకరం లబ్ధసమీహితార్థాః ।
సద్యో యయుస్తస్య విపత్తికాలే జలాశయానాం ప్రకృతిః కిలైషా ॥ ౨-౪౫॥
ప్రరూఢసస్యాః ఫలమూలశాకైర్నిరన్తరాః స్వాదునవోదకాఢ్యాః ।
పల్లీజుషాం చేతసి పామరాణాం ధృతిం పరామాదధిరే వనాన్తాః ॥ ౨-౪౬॥
సమున్మిషన్తీ గిరిమల్లికానాం ప్రసూనరాజిస్సుతరాం విరేజే ।
ముక్త్వా నభో మేఘవిమర్దభీత్యా నక్షత్రమాలేవ గతా ధరిత్రీమ్ ॥ ౨-౪౭॥
ధారాలజీమూతకృతాన్ధకారే తస్మిన్నపర్యన్తజడిమ్ని కాలే ।
అలక్ష్యమాణః క్వచిదంశుమాలీ దివాఽప్యువాసేవ తనూనపాతి ॥ ౨-౪౮॥
ఇతి ప్రవృత్తే సమయే ఘనానాం మాసే నభస్యే నిశి మధ్యమాయామ్ ।
గణే శుభాఖ్యాయిని చ గ్రహాణాం దేవక్యువాహ ప్రసవాభిముఖ్యమ్ ॥ ౨-౪౯॥
హరత్సు బాహ్యం భువనస్య తాపం ప్రావృట్ ప్రసూతేషు వలాహకేషు ।
అసూత తస్యాన్తరతాపశాన్త్యై కృష్ణామ్బువాహం కృపయేవ దేవీ ॥ ౨-౫౦॥
దిశః ప్రసేదుః సహ నిమ్నగాభిర్జహర్ష లోకేన సహామ్బురాశిః ।
జాతే ముకున్దే ముముచుశ్చ సద్యః భయేన దేవాః సహ పుష్పవృష్టిమ్ ॥ ౨-౫౧॥
మనోభిరామేణ మధువ్రతానాం నాదేన శంసన్నివ దిష్టవృద్ధిమ్ ।
చచార వాయుః సుమనోంఽశుకాని సమ్ప్రాప్య సమ్ప్రాప్య మహీరుహేభ్యః ॥ ౨-౫౨॥
వ్యజృమ్భత ప్రస్ఫుటశఙ్ఖనాదః తారేణ గీతధ్వనినా విమిశ్రః ।
సమశ్నువానః కకుభాం ముఖాని దివౌకసాం మఙ్గలతూర్యఘోషః ॥ ౨-౫౩॥
త్రపామపాస్యన్ వినయం విలుమ్పన్ నీతిం నిగృహ్ణన్ భయమాశు భఞ్జన్ ।
శరీరిణామచ్యుతజన్మజన్మా మోదో జజృమ్భే మదనిర్విశేషః ॥ ౨-౫౪॥
ఆషాఢినం పాణిముదస్య దూరం బ్రహ్మర్షిలోకః పతదుత్తరీయః ।
ననర్త పర్యాకులపాదచారః ప్రహస్యమానః సురసున్దరీభిః ॥ ౨-౫౫॥
శృఙ్గోజ్ఝితైః కుఙ్కుమవారిపూరైరన్యోన్యమభ్యుక్షణతత్పరాణామ్ ।
ప్రమోదజన్మా దివి సమ్బభూవ కోలాహలః కోఽపి సుధాశనానామ్ ॥ ౨-౫౬॥
పితౄంశ్చ పుత్రా పితరశ్చ పుత్రాన్ గురూంశ్చ శిష్యా గురవశ్చ శిష్యాన్ ।
పతీంశ్చ దారాః పతయశ్చ దారాన్ ప్రమోదమత్తాస్సిషిచుః పయోభిః ॥ ౨-౫౭॥
అసిఞ్చదమ్భోరుహయోనిరిన్ద్రం తం పఙ్కజావాసమసిఞ్చదిన్ద్రః ।
అసిఞ్చతాం ద్వౌ విబుధానశేషాన్ సర్వే సురాస్తౌ చ బలాదసిఞ్చన్ ॥ ౨-౫౮॥
మిథః పయోభిః సిషిచుర్వినేదుః వవల్గురుచ్చిక్షిపురమ్బరాణి ।
అన్యోన్యమంసేన సుదూరమూహుర్మత్తా ఇవ స్వర్గసదో బభూవుః ॥ ౨-౫౯॥
త్రిలోకనాథోదయసమ్భవేన మోదేన పర్యాకులమానసానామ్ ।
గీతే చ నృత్తే చ సురాఙ్గనానాం బభూవ తాలస్ఖలితం న దోషః ॥ ౨-౬౦॥
శృఙ్గోదకాస్ఫాలనరక్తనేత్రాః విచ్ఛిన్నహారాశ్చ్యుతకర్ణభూషాః ।
ప్రహాససీదధ్వనిభిర్వచోభిః సమాలపన్తో విబుధా విజహ్రుః ॥ ౨-౬౧॥
జాతే హరౌ దైత్యవిమర్దనేన విశ్వమ్భరాభారమపాచికీర్షౌ ।
మునేః ప్రహర్షః కలహప్రియస్య జగత్ప్రహర్షశ్చ సమావభూతామ్ ॥ ౨-౬౨॥
ఇతి ప్రహర్షాకులితైర్మనోభిః విశృఙ్ఖలం క్రీడతి దేహివర్గే ।
కంసస్సభృత్యః ప్రతిపద్య మూర్ఛాం నిద్రాభిధానాం న కిమప్యబోధి ॥ ౨-౬౩॥
శ్యామం చతుర్బాహుముదారహారం కిరీటినం కుణ్డలదీప్తగణ్డమ్ ।
పితాఽపి మాతా చ విలోక్య పుత్రమానన్దమగ్నౌ వివశావభూతామ్ ॥ ౨-౬౪॥
నియమ్య హర్షోదయపారవశ్యం తం దేవకీజానిరువాచ వాచమ్ ।
ప్రసీద భీతోఽహమతీవ కంసాదిదం తు రూపం ప్రతిసంహరేతి ॥ ౨-౬౫॥
తత్ప్రేరితస్తల్పగతం కరాభ్యాం తమాదదే కల్పితబాలభావమ్ ।
తయోశ్శయానః కరయోస్స తస్య ప్రకామమప్రీయత పద్మనాభః ॥ ౨-౬౬॥
అశేత యః ప్రాగ్వటపత్రమధ్యే లోకానశేషానుదరే దధానః ।
వినా తపోభిః కిము తస్య సిధ్యేత్తత్పాణియుగ్మే శయనం మురారేః ॥ ౨-౬౭॥
తమాలనిలేన తమోభరేణ నిపీడితాశావలయే నిశీథే ।
ఆదాయ పఙ్కేరుహలోచనం తం సద్యః స నిర్గత్య గృహాత్ ప్రతస్థే ॥ ౨-౬౮॥
నివార్య వర్షోదకమాత్మనైవ ప్రకాశ్య మార్గం ఫణరత్నభాసా ।
ఉపాయముక్త్వా వసుదేవకర్ణే శేషస్సిషేవే బహుధైవ విష్ణుమ్ ॥ ౨-౬౯॥
పురాత్ స నిర్గత్య పుమాంసమాద్యం వహన్ వహన్తీం యమునామపశ్యత్ ।
కూలఙ్కషౌఘాఽపి కలిన్దకన్యా తదీయగుల్ఫద్వయసోదకాఽభూత్ ॥ ౨-౭౦॥
ఉత్తీర్య తాం తత్తటసంశ్రితానాం దాతుం కరం వార్షికమాగతానామ్ ।
వ్రజౌకసాం నన్దపురోగమానాం ప్రీతో నివేశం సహసా వివేశ ॥ ౨-౭౧॥
ప్రవిశ్య జానన్నివ నన్దగోపనివేశనం సుప్తశరీరివర్గమ్ ।
సుతాం ప్రసూయ ప్రతిపన్ననిద్రాం దదర్శ తద్ధర్మవధూం యశోదామ్ ॥ ౨-౭౨॥
తం శాయయిత్వా శయనే తదీయే కన్యాం సమాదాయ నిపత్య గచ్ఛన్ ।
శుశ్రావ పుత్రోదయహర్షమూలం కోలాహలం గోపవధూజనానామ్ ॥ ౨-౭౩॥
కరేణ కన్యాం మనసా చ పుత్రం వహన్ ముహూర్తేన విలఙ్ఘ్య మార్గమ్ ।
విశఙ్కమావిశ్య గృహం గృహిణ్యాః నిధాయ బాలాం శయనే స తస్థౌ ॥ ౨-౭౪॥
సా చఞ్చరీకస్వనసన్నిభేన నాదేన లోకస్య మనో హరన్తీ ।
రురోద కిఞ్చిద్వివృతేన బాలా స్ఫుటత్పయోజాకృతినా ముఖేన ॥ ౨-౭౫॥
ఆకర్ణ్య బాలధ్వనిమస్తనిద్రాః ప్రధావ్య రక్షాపురుషా జవేన ।
ప్రబోధ్య యత్నేన పతిం పృథివ్యాః శశంసురస్మై భగినీం ప్రసూతామ్ ॥ ౨-౭౬॥
సద్యః సమాగత్య స తత్ర దృష్ట్వా బాలామమర్షేణ విమర్శశూన్యః ।
స్వస్రా నిషిద్ధోఽపి వధాభిలాషీ జగ్రాహ తస్యాశ్చరణౌ కరాభ్యామ్ ॥ ౨-౭౭॥
ఉదస్య దూరం తరసా కరేణ చిక్షేప తాం దుర్మతిరశ్మపృష్ఠే ।
మహీమయాతైవ దివి స్థితా సా జజ్వాల ధామ్నా జగతాం సవిత్రీ ॥ ౨-౭౮॥
తతః కరైస్తామరసప్రకాశైః సా మన్దమాన్దోలితశస్త్రజాలా ।
విలోక్య తం విహ్వలచిత్తవృత్తిం జగాద వాచం జగదేకమాతా ॥ ౨-౭౯॥
త్వమగ్రహీర్మచ్చరణౌ రుషాఽపి ప్రాయః ఫలం తస్య న హన్మి యత్త్వామ్ ।
జాతః పృథివ్యాం తవ జాల్మ హన్తా సద్యో హితం చిన్తయ సాధయామి ॥ ౨-౮౦॥
ఇతి నృపమభిధాయ జ్యోతిషా కుర్వతీ సా తడిదివ నయనాని ప్రాణినామాకులాని ।
సురయువతిభిరుచ్చైర్గీయమానాపదానా సురపదమభిపేదే పాటితాభ్రా జవేన ॥ ౨-౮౧॥
శ్రుత్వా తస్యా శ్రవణపరుషాం వాచమన్తర్విషణ్ణః
పుత్రాపాయవ్యథితమనసం సాన్త్వయిత్వా స్వసారమ్ ।
పద్భ్యామేవ స్వభవనమథ ప్రాప్య కృచ్ఛ్రాదనైషీత్
కంసశ్చిన్తాకులితహృదయో జాగ్రదేవ త్రియామామ్ ॥ ౨-౮౨॥
ఇతి సుకుమారకృతౌ కృష్ణవిలాసకావ్యే ద్వితీయాస్సర్గః ॥ ౨ ॥
తృతీయః సర్గః
ప్రాతః ప్రలమ్బప్రముఖానమాత్యాన్ సర్వాన్ సమాహూయ స భోజరాజః ।
సవిభ్రమప్రేరితదృష్టిదత్తే స్థానే నిషణ్ణానవదద్వినీతః ॥ ౩-౦౧॥
సన్దిహ్య మోహాద్వసుదేవవాక్యం మయా ప్రమాణీకృతభూతవాచా ।
హతా నృశంసేన సుతా భగిన్యాస్తేనావిలం మే హృదయం యశోఽపి ॥ ౩-౦౨॥
జాతాం పునః కాఞ్చనకాఞ్చనాభాం సుతాం గతాయుర్న్నిశి హన్తుమైచ్ఛమ్ ।
ఉత్ప్లుత్య సా వ్యోమ్ని జవాదతిష్ఠత్ శస్త్రోత్కటా దర్శితదివ్యరూపా ॥ ౩-౦౩॥
నియమ్య సా మాతుల ఇత్యమర్షం ప్రసేదుషీ మామవదచ్చ బాలా ।
అరిర్మహీయానజనిష్ట భూమౌ తవోచితం సమ్ప్రతి చిన్తయేతి ॥ ౩-౦౪॥
వ్యాహృత్య మాం ద్యాం ప్రతి దేవనారీగణైర్గతాయామితి సేవితాయామ్ ।
దేవ్యామహం దుశ్చరితం స్వమేవ స్మరన్ వినిద్రో రజనీమనైషమ్ ॥ ౩-౦౫॥
యుద్ధేషు దేవా పురుహూతముఖ్యాః భగ్నా మయా స్థాతుమశక్నువన్తః ।
అశ్వాన్ పరిత్యజ్య విముచ్య నాగాన్ ముక్త్వా చ శస్త్రాణి దిశో ద్రవన్తి ॥ ౩-౦౬॥
తదేషు నైకోఽపి భువం గతో మే శక్నోతి కర్తుం ప్రతికూలభావమ్ ।
మహీయసః కిం ఘటతే పరాగః సమీరణస్యాభిముఖం ప్రసక్తుమ్ ॥ ౩-౦౭॥
కిమన్యదార్తాభ్యవపత్తికామః సురేషు సన్దర్శితపక్షపాతః ।
అజాయతోర్వ్యామసురాన్నిహన్తుం స ఏవ మన్యే సరసీరుహాక్షః ॥ ౩-౦౮॥
సర్వే వయం దైత్యకులప్రసూతాః కేనాపి జాతా భువి కారణేన ।
స తేన సన్నహ్యతి జేతుమస్మానుక్తోఽయమర్థః కిల నారదేన ॥ ౩-౦౯॥
అతస్తదుచ్ఛేదవిధౌ వినిద్రాః యతధ్వమద్యైవ బలానురూపమ్ ।
నఖాగ్రలావ్యస్తరురఙ్కురాత్మా పరశ్వధస్యాపి తతోఽతిభూమిః ॥ ౩-౧౦॥
యస్మిన్ భవత్యాశ్రితవత్సలత్వం విప్రేషు యస్యాస్తి విశేషసఙ్గః ।
మనోహరం యశ్చ బిభర్తి రూపం వధం స బాలోఽర్హతి మత్సకాశాత్ ॥ ౩-౧౧॥
మఖాశ్చ తత్ప్రీతికృతో నివార్యాః నివారణీయా శ్రుతిరగ్రిమాఽపి ।
తృణీకృతాశేషజనప్రభావా సంస్థౌతి యా తన్మహిమానమేవ ॥ ౩-౧౨॥
గతే విరామం గరుడధ్వజేఽస్మిన్ మఖేషు సర్వత్ర నివారితేషు ।
సురేషు సర్వేష్వపి దుర్బలేషు హస్తే భవిష్యత్యమరావతీ నః ॥ ౩-౧౩॥
ఇత్యూచుషస్తస్య పదోపకణ్ఠం నీరాజయన్తో మకుటప్రభాభిః ।
అవాదిషుర్విక్రమదర్పితాస్తే కృతాట్టహాసధ్వనికమ్పితాశాః ॥ ౩-౧౪॥
కిం చిన్తయా పార్థివ భుఙ్క్ష్వ భోగానస్మాసు జీవత్సు కుతో రిపుస్తే ।
కథం మయూఖేషు పరిస్ఫురత్సు సరోజబన్ధోస్తమసాభిభూతిః ॥ ౩-౧౫॥
అమాతరిశ్వానమహవ్యవాహం అసూర్యశీతాంశుమవజ్రపాణిమ్ ।
అనచ్యుతేశానపితామహం చ ద్రష్టాసి రాజన్నచిరేణ లోకమ్ ॥ ౩-౧౬॥
ఇత్యూచుషస్తానుచితోపహారైః సమ్భావ్య కృత్యేషు సమాదిదేశ ।
స దేవకీమానకదున్దుభిం చ విమోచయామాస చ బన్ధనస్థౌ ॥ ౩-౧౭॥
లబ్ధ్వా నిధానం న తథా దరిద్రో గతిం సమాసాద్య తథా న పఙ్గుః ।
తథా న చాన్ధో దృశమాప్య హృష్యేద్యథాప్తపుత్రః స జహర్ష నన్దః ॥ ౩-౧౮॥
తపనే చరమాచలం ప్రపన్నే తమసా చ స్థగితేషు దిఙ్ముఖేషు ।
యమునాతటవాసినం తమూచే వసుదేవః ప్రతిపద్య నన్దగోపం ॥ ౩-౧౯॥
తపసా తవ నన్దగోప మన్యే ఫలితం జన్మసహస్రసఞ్చితేన ।
ఋణమన్త్యమపోహితుం త్వదీయం యదయం పుత్రనిధిః సమావిరాసీత్ ॥ ౩-౨౦॥
ఇహ ఖేలతి పూతనేతి కృత్యా శిశుహత్యానిరతా పురోపకణ్ఠే ।
తదహర్న్నిశమత్ర రక్షణీయో నయనానన్దకరః సుతస్త్వయాఽయం ॥ ౩-౨౧॥
అథవా కిమివాస్యతే త్వయాస్మిన్నిజముత్సృజ్య పదం పురోపకణ్ఠే ।
సవిధే న వసన్తి బుద్ధిమన్తో ఫణినో వాయుసఖస్య భూపతేశ్చ ॥ ౩-౨౨॥
ప్రతివేది నివిష్టపూర్ణకుమ్భం విలసత్తోరణముజ్జ్వలప్రదీపమ్ ।
వ్రజ గోకులమాకులం ప్రజాభీభవదీయాగమనప్రహర్షిణీభిః ॥ ౩-౨౩॥
శిశురస్తి మమాపి రౌహిణేయో భవదీయే విషయే వివర్ధమానః ।
స చ సాధు నిరీక్ష్య రక్షితవ్యో వపుషా కేవలమావయోర్హి భేదః ॥ ౩-౨౪॥
ఇత్యుక్త్వా గతవతి దేవకీసహాయే సంత్రస్తః కథమపి నీతరాత్రిశేషః ।
ఆరోహత్యుదయమహీధరస్య శృఙ్గం తిగ్మాంశౌ నిజవసతిం ప్రతి ప్రతస్థే ॥ ౩-౨౫॥
సచకితమృగమణ్డలాని కుర్వన్ శకటశతధ్వనిభిర్వనాన్తరాణి ।
ప్రముదితమథ గోకులం ప్రపేదే దిశి దిశి మారుతధూతకేతుమాలమ్ ॥ ౩-౨౬॥
నిజవసతిమభిప్రపద్య తుష్టః కిమపి న కర్మ కరోతి నన్దగోపః ।
నవనలినపలాశచారునేత్రం వదనమహర్న్నిశమాత్మజస్య పశ్యన్ ॥ ౩-౨౭॥
ముగ్ధభావమధురేణ రఞ్జయన్ శైశవేన హృదయం వ్రజౌకసామ్ ।
గోకులే స విజహార కేశవః క్షీరవారినిధిమప్యచిన్తయన్ ॥ ౩-౨౮॥
వదనం మధుసూదనః కరాభ్యాం చరణాఙ్గుష్ఠముపానయత్ పిపాసుః ।
గలితేవ తతస్సురస్రవన్తీ నఖముక్తామణిదీధితిచ్ఛలేన ॥ ౩-౨౯॥
అమృతాంశురివాపరః ప్రమోదం నయనానాం జనయన్ స పద్మనాభః ।
భవనం భవనాత్ కరౌ కరాభ్యాం వ్రజయోషిద్భిరనీయతాఙ్కమఙ్కాత్ ॥ ౩-౩౦॥
అధః కదాచిచ్ఛకటస్య శాయితః స్వకార్యపర్యాకులయా యశోదయా ।
స లీలయా పాదసరోరుహం శనైరుదఞ్చయామాస సరోజలోచనః ॥ ౩-౩౧॥
మధుభిదశ్చరణామ్బుజతాడితం శకటమాశు సముత్థితమమ్బరే ।
విపరివృత్య పపాత మహీతలే పటుతరధ్వనిపూరితదిఙ్ముఖమ్ ॥ ౩-౩౨॥
శకటపతనజన్మ నన్దముఖ్యాః స్తనితమివ ధ్వనితం నిశమ్య గోపాః ।
కిమిదమితి భయేన తత్ర జగ్ముస్త్వరితగతిచ్యవమానకేశబన్ధాః ॥ ౩-౩౩॥
కుచకలశవిలగ్నపాణిపద్మా విగలితబన్ధమనోజ్ఞకేశపాశా ।
సపది సహ సఖీభిరన్వధావత్ కలమణినూపురశిఞ్జితా యశోదా ॥ ౩-౩౪॥
కృతస్మితం క్వచిదపరిక్షతం సుతం విలోక్య తం ప్రముదితమానసా పరమ్ ।
వ్రజౌకసాం సవిధనివాసినాం ముఖాద్విసిస్మియే విదితతదీయవిక్రమా ॥ ౩-౩౫॥
స్రుతశోణితమేవ మన్యమానా చరణం తస్య నిసర్గపాటలం తత్ ।
ఉదమార్జయదంశుకాఞ్చలేన ద్రుతమాగత్య పునః పునర్యశోదా ॥ ౩-౩౬॥
తిలకం మధువిద్విషో లలాటే రజసా గోమయజన్మనా విధాయ ।
ఉరసా పరిరభ్య నన్దగోపః సుచిరం తస్య సుమఙ్గలాని దధ్యౌ ॥ ౩-౩౭॥
శకటం మధుసూదనస్య దృష్ట్వా చరణోదఞ్చనవిభ్రమేణ భగ్నమ్ ।
అథ వారినిధేర్వివేశ గర్భం స్వరథస్యాపి విశఙ్క్య భఙ్గమర్కః ॥ ౩-౩౮॥
పరితఃస్ఫురతా నవేన సన్ధ్యామహసా పల్లవపాటలేన లిప్తాః ।
పతితా ఇవ పావకే విరేజుః కకుభో దుస్సహభానువిప్రయోగాత్ ॥ ౩-౩౯॥
క్షుభితశ్చిరమమ్బరామ్బురాశిః తపనస్యన్దనవాహనావగాహాత్ ।
స్ఫురదుద్భటతారకాపదేశాత్ సహసాఽఽకీర్యత ఫేనమణ్డలేన ॥ ౩-౪౦॥
అహిమరుచి రసాతలం ప్రవిష్టే భయచకితః స్వవినాశమాకలయ్య ।
తత ఇవ తరసోత్పతన్నసీమా తిమిరభరః పృథివీతలం ప్రపేదే ॥ ౩-౪౧॥
భూరన్తరిక్షం భవనాని రథ్యాః వనాని శైలాస్సరితస్సముద్రాః ।
ధ్వాన్తే దిశాం రున్ధతి చక్రవాలం వ్యక్తం న కేనాపి కిమప్యవేది ॥ ౩-౪౨॥
అథ ప్రయాతి ప్రహరే యశోదా జనే చ కిఞ్చిన్నిభృతే సనిద్రే ।
పుత్రం పయఃపానగురుప్రమోదం ప్రస్వాపయన్తీ కలమిత్యగాయత్ ॥ ౩-౪౩॥
కున్దత్విషస్తాలఫలప్రకాశాః తాపిఞ్ఛవర్ణాస్తరుణార్కభాసాః ।
ప్రభూతదుగ్ధా నవనీతవత్యో గావస్సహస్రం తనయ త్వదీయాః ॥ ౩-౪౪॥
ప్రియాలఖర్జూరసమగ్రసానుః ఫలాఢ్యరమ్భావనశోభనీయః ।
ననూపభోగాయ సుతాయమాస్తే గోవర్ధనో నామ మహీధరస్తే ॥ ౩-౪౫॥
సరసిరుహవనే గతేఽపి నిద్రాం కథమివ తే నయనామ్బుజే వినిద్రే ।
శ్రుతిపరిచయశాలినో హి కర్మ స్వజననిషేవితమేవ సంశ్రయన్తే ॥ ౩-౪౬॥
తద్ధ్వనిశ్రవణజాతకౌతుకా బాలజీవితవిలోపవిశ్రుతా ।
ఆజగామ గగనేన పూతనా యాతనా తనుమతీవ దేహినాం ॥ ౩-౪౭॥
సాఽవతీర్య నభసో నిశాచరీ గూఢమేవ నిషసాద కుత్రచిత్ ।
సా చ సుప్త ఇవ వీక్షితే సుతే స్వాపమాప సరసీరుహేక్షణా ॥ ౩-౪౮॥
కృష్ణమఙ్కమధిరోప్య నిర్దయా దాతుమారభత పూతనా స్తనమ్ ।
యత్పయోధరముఖే ముఖార్పణాదాయుషా శిశుజనో వియుజ్యతే ॥ ౩-౪౯॥
పాఞ్చజన్యమివ పూతనాస్తనం పాణిపల్లవయుగేన పీడయన్ ।
ఆననేన మధుశత్రురాన్తరానాదదే స తు తతస్సమీరణాన్ ॥ ౩-౫౦॥
విప్రకీర్ణకచబాలపల్లవా భగ్నబాహువిటపా నిశాచరీ ।
సా పపాత భువి ఘోరనిఃస్వనా మారుతాహతమహీరుహోపమా ॥ ౩-౫౧॥
ఝటితి వ్యపనీతగాఢనిద్రో మహతా తేన రవేణ పూతనాయాః ।
ప్రతిపత్తుమియాయ తాం ప్రవృత్తిం సహ గోపాలగణేన నన్దగోపః ॥ ౩-౫౨॥
తస్యాశ్శరీరమధిరుహ్య విచేతనాయాః
క్రీడన్తమమ్బురుహలోచనమీక్షమాణాః ।
తస్థుస్సమున్మిషితవిస్మయనిర్వికారాః
నాసాధిరోపితకరాఙ్గులయో ముహూర్తమ్ ॥ ౩-౫౩॥
నన్దః ప్రమృజ్య నయనే ముహురశ్రుపూర్ణే
పుత్రం కృతాన్తముఖనిర్గలితం నిదధ్యౌ ।
దధ్యౌ చ తస్య నితరామభివృద్ధికామః
తత్త్వం పరం స హృదయేన సమాహితేన ॥ ౩-౫౪॥
శ్యామలః కమలపత్రలోచనో నీలకున్తలభరః శుచిస్మితః ।
ధ్యాయతో మనసి తస్య సన్నిధిం పుత్ర ఏవ విదధే పునః పునః ॥ ౩-౫౫॥
న క్షమం భవతి పుత్రవాసనానిస్తరం హృదయమచ్యుతస్మృతౌ ।
ఇత్యశేషదురితాపహారిణీరగ్రజన్మభిరకారయత్ క్రియాః ॥ ౩-౫౬॥
పూతనాచరితభావనాభవం దారుణం హృదయదారణం పితుః ।
శ్రీపతిః శమయతి స్మ వైశసం క్రీడితైరఖిలలోకమోహనైః ॥ ౩-౫౭॥
స లోచనే కిఞ్చిదుపాన్తఘూర్ణితే నిధాయ మాతుర్వదనే శుచిస్మితః ।
పయోధరం పాణియుగావలమ్బితం మనశ్చ తస్యా మధుసూదనః పపౌ ॥ ౩-౫౮॥
పాణిజానుపరిచఙ్క్రమశ్రమస్వేదబిన్దుమధురం ముఖం వహన్ ।
ధూసరేణ వపుషా జనార్దనో గోకులం నిఖిలమన్వరఞ్జయత్ ॥ ౩-౫౯॥
పరిభ్రమన్తం భువి పాణిజానునా గవామధస్తాత్ప్రవిశన్తమేకదా ।
సుతం యశోదా గృహకృత్యతత్పరా బబన్ధ పాశేన బలాదులూఖలే ॥ ౩-౬౦॥
జనో హి యః కర్మ కరోతి యాదృశం స సర్వథా తాదృశమశ్నుతే ఫలమ్ ।
బలిః పురాఽబధ్యత యేన దానవః స లోకనాథోఽపి తదాప బన్ధనమ్ ॥ ౩-౬౧॥
నిఖిలభువనముక్తిదే మురారౌ భగవతి గాఢములూఖలే నిబద్ధే ।
పరిశిథిలసమాధిరావిరాసీన్మనసి మహామునిమణ్డలస్య హాసః ॥ ౩-౬౨॥
నిషీద లోలేతి నిబధ్య సస్మితం చకార కార్యాణి చకోరలోచనా ।
అనాదరేణ భ్రమయన్నులూఖలం వినిర్యయౌ విశ్వపతిః స్వమన్దిరాత్ ॥ ౩-౬౩॥
ఉపేయివాంసౌ కకుభద్రుమాత్మతాం మహీయసా నారదశాపతేజసా ।
అతిష్ఠతామధ్వని కైటభద్విషః కుబేరపుత్రౌ తరసైవ రిఙ్ఖతః ॥ ౩-౬౪॥
స సన్నికృష్య స్థితయోః పరస్పరం మహీరుహోర్మధ్యపథేన నిస్సరన్ ।
గతేన తిర్యక్త్వములూఖలేన తౌ బభఞ్జ దామోదరగన్ధవారణః ॥ ౩-౬౫॥
ప్రపద్య దివ్యం వపురమ్బరస్థితౌ విముక్తశాపౌ ధనదాత్మజావుభౌ ।
ప్రణమ్య భక్త్యా పురుషం పురాతనం ముదాన్వితౌ జగ్మతురన్తికం పితుః ॥ ౩-౬౬॥
నన్దాదయః సపది గోకులవాసినస్తే
తద్భఙ్గజన్మ సుమహద్ధ్వనితం నిశమ్య ।
అభ్యేత్య భగ్నపతితౌ కకుభద్రుమౌ తౌ
తత్రాక్షతం చ దదృశుస్సరసీరుహాక్షం ॥ ౩-౬౭॥
నన్దః సమీక్ష్య దురితాని బహూని సద్భ్యః
దత్వా గవామయుతమాత్మసుతాభివృద్ధ్యై ।
సమ్మన్త్ర్య బన్ధుభిరపాస్య పదం తదాశు
వృన్దావనం ప్రతి యయౌ శకటైరసఙ్ఖ్యైః ॥ ౩-౬౮॥
గత్వా స గోకులపతిర్మనసోఽనుకూలే
కూలే కలిన్దదుహితుర్నిదధే పదాని ।
రేమే చ తత్ర పురుహూతపదాభిరామే
లీలాయితాని తనయస్య నిరీక్ష్యమాణః ॥ ౩-౬౯॥
దధినిర్మథనే నిరుద్యమా సా నవనీతశ్రపణే గవాం చ దోహే ।
సుతకేలిహృతేక్షణా యశోదా క్షణకల్పాని నినాయ వాసరాణి ॥ ౩-౭౦॥
అనుయాతి జిఘృక్షయేవ నన్దే తరసా రిఙ్ఖణతత్పరస్య విష్ణోః ।
లలితాలకవేల్లితాని రేజుర్ముఖమాత్రేణ ముహుర్నివర్తితాని ॥ ౩-౭౧॥
అన్తరా విహతిమద్భిరుత్థితైరస్ఫుటాక్షరపదాభిరుక్తిభిః ।
భఙ్గురైశ్చ పరిరమ్భణోద్యమైర్గోకులం నిఖిలమన్వరఞ్జయత్ ॥ ౩-౭౨॥
పశ్య మాతులమితి ప్రదర్శితం యామినీషు గగనే యశోదయా ।
ఆజుహావ లలితేన పాణినా శీతభానుమరవిన్దలోచనః ॥ ౩-౭౩॥
ఆత్మనః ప్రతికృతిం విలోకయన్ మాతృహస్తమణిదర్పణోదరే ।
ఏహి మిత్ర కిమిహేతి కౌతుకాద్వ్యాజహార శతపత్రలోచనః ॥ ౩-౭౪॥
గౌరవం కథమియం సహేత మే మేదినీతి కృపయేవ చిన్తయన్ ।
మాధవః పతనభీతిముద్వహన్ మన్దమేవ నిదధే పదావలిం ॥ ౩-౭౫॥
దేవో నిశాసు హరిరఙ్కగతో జనన్యాః
శృణ్వన్ కథా మధుముచో మహతాఽఽదరేణ ।
మన్దం తదీయకరపల్లవతాడితోరుః
సుష్వాప కుడ్మలితలోచనపుణ్డరీకః ॥ ౩-౭౬॥
కౌతుకేన పితురగ్రతో హరేర్ధావతస్ఖలనమీక్షమాణయా ।
మోదనిఘ్నమనసా సలజ్జయా న స్థితం న చలితం యశోదయా ॥ ౩-౭౭॥
ముఖడిణ్డిమవాదినా పరీతో మధుజిత్ కౌతుకినా సుహృద్గణేన ।
అధిరోపితవారణేన్ద్రభావో లలితాభిర్గతిభిర్గృహేషు రేమే ॥ ౩-౭౮॥
అథాభివృద్ధిం ప్రతిపద్యమానో దధ్యాదిషు ప్రీతిమువాహ శౌరిః ।
తత్తత్ ప్రదానేన వశే విధాతుమారేభిరే గోకులయోషితస్తమ్ ॥ ౩-౭౯॥
కురుష్వ నృత్తం నవనీతమూల్యం కృష్ణేతి సాభ్యర్థనమూచిషీణామ్ ।
వ్రజాఙ్గనానాం స పురస్సలీలముదఞ్చయామాస పదారవిన్దమ్ ॥ ౩-౮౦॥
తాసాం మనఃప్రీతివిధానదక్షే తథా క్షణం తస్థుషి శార్ఙ్గపాణౌ ।
ఏకాఙ్ఘ్రిసంస్పర్శవియోగమాత్రాదధన్యమాత్మానమమన్యతోర్వీ ॥ ౩-౮౧॥
ఉదఞ్చితం తస్య విలోక్య పాదం వేధా పునర్విక్రమశఙ్కిచేతాః ।
కమణ్డలుం పాణితలేన గృహ్ణన్నభ్యుద్యతోఽభూదవనేజనాయ ॥ ౩-౮౨॥
నృత్తామృతం గోకులయోషితస్తత్ కృష్ణస్య నేత్రాఞ్జలిభిః పిబన్త్యః ।
ప్రీతిప్రకర్షస్తిమితైర్మనోభిరాలేఖ్యయోషిత్ప్రతిమా బభూవుః ॥ ౩-౮౩॥
విదుర్న తద్దర్శనపారవశ్యాద్దాతుం కరస్థం నవనీతమేకాః ।
విస్రస్య భూమౌ పతితం తదన్యాః న మేనిరే పాణిసరోరుహేభ్యః ॥ ౩-౮౪॥
అజస్రమేవం భవనేషు తాసాం బభ్రామ కృష్ణో నవనీతభిక్షామ్ ।
పురా కిలాన్యైరనివర్తనీయా నివర్తితా యేన హరస్య భిక్షా ॥ ౩-౮౫॥
ధిగ్యాచనాం చౌర్యభవస్య భూయానస్త్యంహసో నిర్హరణాభ్యుపాయః ।
మత్వేతి నూనం నవనీతచౌర్యే మధోర్నిహన్తా మతిమాబబన్ధ ॥ ౩-౮౬॥
నిర్వాప్య దీపం ముఖమారుతేన హైయఙ్గవీనం నిశి హర్తుమిచ్ఛన్ ।
కృష్ణః కటీభూషణరత్నభాసా విహన్యమానో విషసాద భూయః ॥ ౩-౮౭॥
నిపీడయన్నగ్రపదేన పృథ్వీమున్నమ్య దేహం భృశమూర్ధ్వబాహుః ।
పయోఘటస్పర్శనమశ్నువానస్త్రివిక్రమోఽభూత్ పరిహాసపాత్రమ్ ॥ ౩-౮౮॥
నియమితశ్వసితో నిభృతైః పదైర్నిశి కథఞ్చన గర్భగృహం గతః ।
స తు భయాదసమాప్తమనోరథో నివవృతే నవనీతహరో హరిః ॥ ౩-౮౯॥
హర్తుం హరేర్వ్యవసితస్య ఘనే నిశీథే
భూషారవశ్రుతిభయాద్వ్రజతోఽతిమన్దమ్ ।
అన్తర్గృహస్య నవనీతవతః ప్రవేశాత్
ప్రాగేవ హన్త పథి సా రజనీ విభాతా ॥ ౩-౯౦॥
గోపీసమాగమభియా చ తృషా చ గుర్వ్యా
పాతుం విహాతుమపి గోపగృహేష్వజానన్ ।
ఆద్వారమాదధిఘటం చ గతాగతాని
కుర్వన్ సరోజనయనః శ్రమమేవ లేభే ॥ ౩-౯౧॥
భిత్తిషు ప్రతిశరీరదర్శనాత్ శఙ్కితః స నవనీతనిఃస్పృహః ।
కిఞ్చిదన్యదివ తత్ర మార్గయన్నిర్జగామ మణిమన్దిరోదరాత్ ॥ ౩-౯౨॥
జిహీర్షురన్తర్భవనేషు గోరసం దినాన్యనైషీత్తదుపాయచిన్తయా ।
స జాగరూకశ్చ నినాయ యామినీం మనోహరాభిర్హరణప్రవృత్తిభిః ॥ ౩-౯౩॥
దృష్టేఽపి తత్సవిధసఞ్చరణే స తత్ర
వక్తుం నిమిత్తముచితం కృతనిశ్చయస్సన్ ।
అభ్యర్ణ ఏవ నిదధే దధిభాజనస్య
లీలాయితోపకరణాని నిజాని శౌరిః ॥ ౩-౯౪॥
వహన్ గృహీతో నవనీతమచ్యుతో భయేన పారిప్లవనేత్రపఙ్కజః ।
పదా లిఖన్ భూమిమవాఙ్ముఖస్థితో జహార చేతోఽపి చ గోపయోషితామ్ ॥ ౩-౯౫॥
శపే పితృభ్యామిత ఊర్ధ్వమేవం నాహం విధాస్యే నవనీతచౌర్యమ్ ।
వినిఃశ్వసన్నిత్యభిధాయ కృష్ణో జహార మాతుశ్చ పితుశ్చ చేతః ॥ ౩-౯౬॥
ఏహి సద్మ తనయేతి సాదరం యాచితోఽపి స ముహుర్యశోదయా ।
ఆననేన నవనీతగన్ఘినా నాజగామ విహరన్నివాచ్యుతః ॥ ౩-౯౭॥
హృతం నవం మే నవనీతమాలయాత్ హృతం ఘృతం మే దధి మే హృతం నిశి ।
ఇతి ప్రభాతే వచనాని యోషితామువాహ శ్రృణ్వన్ న ముఖే స విక్రియామ్ ॥ ౩-౯౮॥
పుత్రం కులస్య భువనస్య చ రక్షితార-
మభ్యర్థితోఽపి భగవానరవిన్దనాభః ।
త్వాం మే దదౌ విధివశాద్భువనైకచోర-
మిత్యాహ కోపమభినీయ సుతం యశోదా ॥ ౩-౯౯॥
స సాన్త్వనేన ప్రతిపాదనేన భేదేన తీవ్రేణ చ తర్జనేన
నిబద్ధ్య పృష్టోఽపి ముహుర్జనన్యా నాఙ్గీకరోతి స్మ హరిః స్వచౌర్యమ్ ॥ ౩-౧౦౦॥
సంరక్షణాయ జగతామవతీర్య పృథ్వ్యాం
గోపాలసద్మసు హరత్యఖిలం ముకున్దః ।
ఇత్థం నిశమ్య పరిహాసవచస్సురాణామ్-
అన్తర్జహాస భగవానరవిన్దనాభః ॥ ౩-౧౦౧॥
కృష్ణస్య కేలిసమరేక్షణకౌతుకేన
గోపీషు ముక్తభవనాసు బహిః స్థితాసు ।
మిత్రైః పరాజిత ఇవ ద్రుతమేత్య గేహం
బద్ధ్వా కవాటమహరన్నవనీతమన్తః ॥ ౩-౧౦౨॥
త్రిభువనమహనీయైరభ్యుపాయైరసఙ్ఖ్యైః
నిఖిలమితి స ముష్ణన్ గోకులం నన్దసూనుః ।
అరమత సవయోభిస్తత్ర గోపాలపుత్రై-
రపర ఇవ శశాఙ్కః ప్రాణినాం ప్రీతిహేతుః ॥ ౩-౧౦౩॥
ఇతి సుకుమారకృతౌ కృష్ణవిలాసకావ్యే తృతీయః సర్గః ॥ ౩ ॥
చతుర్థః సర్గః
స రోహిణీసూనునిబద్ధరాగః సతాం శరణ్యస్తమసోఽపహర్తా ।
మనోహరో బాల ఇవౌషధీశో దినే దినే పోషమియాయ శౌరిః ॥ ౪-౦౧॥
త్యక్త్వా హరిః స్తైన్యకృతాపవాదం తచ్ఛైశవం ప్రాప్య దశాన్తరం సః ।
మన్యే తదంహఃపరిమార్జనాయ గవాం పరిత్రాణసముద్యతోఽభూత్ ॥ ౪-౦౨॥
పుత్రే తథోద్యోగిని నన్దగోపో గోపాలపుత్రాననునీయ సర్వాన్ ।
త్రాతుస్త్రయాణామపి విష్టపానాం సంరక్షణే తస్య సమాదిదేశ ॥ ౪-౦౩॥
మాత్రా కృతస్వస్త్యయనః ప్రభాతే పిత్రా పరిష్వజ్య చిరం విసృష్టః ।
సహైవ రామేణ సమగ్రహర్షః వినిర్యయౌ విశ్వపతిర్వనాయ ॥ ౪-౦౪॥
స ప్రాతరాశీ వ్యతిషక్తపాణిర్యష్టిం వహన్నంసవిషక్తశృఙ్గః ।
విముచ్యతాం గౌరితి సమ్భ్రమేణ గచ్ఛన్ ప్రతిద్వారమవోచదుచ్చైః ॥ ౪-౦౫॥
నిశమ్య తస్య ధ్వనిమూర్ధ్వకర్ణాః విలూనపాశా భృశముత్సుకిన్యః ।
వత్సానపి స్వాననవేక్ష్య గావః ససమ్భ్రమం నిర్యయురాలయేభ్యః ॥ ౪-౦౬॥
గత్వా పురస్తాద్గజరాజగామీ గోష్ఠం గరిష్ఠో గుణమణ్డలేన ।
ఆపూరయన్మిత్రగణాగమార్థం పిత్రోరభీష్టేన సహైవ శృఙ్గమ్ ॥ ౪-౦౭॥
నభస్స్పృశా కర్ణపథం గతేన తేనైవ సంజ్ఞాగవలస్వనేన ।
ఆదాయ తత్తత్పరిబర్హజాతం సద్యో గృహేభ్యః సుహృదో నిరీయుః ॥ ౪-౦౮॥
గవాం ఖురన్యాససముద్భవేన విషాణసఙ్ఘట్టనజన్మనా చ ।
ప్రసర్పతా దిక్షు మహాస్వనేన ఘోషః క్షణం ఘోషమయో బభూవ ॥ ౪-౦౯॥
ప్రధావనైరుత్ప్లుతిభిస్సుదూరం మిథో బలాద్గ్రాహవిమోచనైశ్చ ।
సమాగతైస్తత్ర సమం సుహృద్భిర్బహుప్రకారం విజహార శౌరిః ॥ ౪-౧౦॥
పరేణ హర్షేణ పురాణపుంసః సఙ్క్రీడమానస్య సమం సుహృద్భిః ।
పవిత్రయామాస పదామ్బుజోత్థితా కరీషధూలిః కకుభాం ముఖాని ॥ ౪-౧౧॥
మహర్షయస్తత్ర మహానుభావాః గృహీతరూపాన్తరదుర్న్నిరూపాః ।
భవాగ్నిసన్తాపహరే మమజ్జుః పదోత్థితే తస్య పరాగపూరే ॥ ౪-౧౨॥
ప్రహర్షమాలోకయతాం జనానాం క్రీడాభిరాపాద్య మనోహరాభిః ।
ఉత్థాపయామాస స చీత్కృతేన గోష్ఠే హరిర్గోసమజం శయానం ॥ ౪-౧౩॥
తస్మిన్ గవాం పాలనకౌతుకేన వనాయ నిర్గఛతి దైత్యశత్రౌ ।
యయుః ప్రియాఖ్యానచికీర్షయేవ దివాకృతో దిగ్వలయం మయూఖాః ॥ ౪-౧౪॥
కూలద్రుమాణాం కుసుమాని ధూన్వన్ కర్షన్ పయశ్శీకరమణ్డలాని ।
కృష్ణం కృతానేకవిహారఖిన్నం యాన్తం సిషేవే యమునాసమీరః ॥ ౪-౧౫॥
పరస్య పుంసః పదపఙ్కజాభ్యాం ప్రవేక్ష్యతో గోకులపాలనాయ ।
చకార నీహారహరైర్మయూఖైః ప్రవేశయోగ్యాని వనాని భానుః ॥ ౪-౧౬॥
ప్రేమ్ణా పరిత్యక్తుమశక్నువన్తం బద్ధాఞ్జలిం బన్ధుజనం నివార్య ।
రామం పురస్కృత్య సమిత్రవర్గః వివేశ విష్ణుర్విపినాన్తరాణి ॥ ౪-౧౭॥
అరణ్యభూమీరవగాహమానం తమాతపక్లాన్తమవేక్షమాణః ।
పక్షాతపత్రేణ పరిస్తృతేన వియత్యసేవిష్ట విహఙ్గరాజః ॥ ౪-౧౮॥
మా గచ్ఛ గఙ్గే యమునే క్వ యాసి కిం తత్ర గోదావరి ధావసీతి ।
న్యషేధి తత్తద్వ్యపదేశపూర్వం మార్గచ్యుతం గోకులమచ్యుతేన ॥ ౪-౧౯॥
ప్రరూఢసుస్నిగ్ధతృణాఙ్కురాసు ఛాయాద్రుమశ్యామలితాన్తరాసు ।
గవాం కులం తత్సులభోదకాసు ప్రచారయామాస వనస్థలీషు ॥ ౪-౨౦॥
సాటోపమాన్దోలితలమ్బసాస్నాః గావశ్చరన్త్యో వలమానవాలాః ।
త్రుట్యత్తృణస్తోమచటత్కృతిన్యః చక్రుః ప్రియం చేతసి చక్రపాణేః ॥ ౪-౨౧॥
హరిన్మణిశ్యామరుచీని తత్ర స్వైరం చరన్తీషు తృణాని గోషు ।
శౌరిః స్వయం భుక్త ఇవాప తృప్తిం తృప్యన్త్యుదారాః పరతర్పణేన ॥ ౪-౨౨॥
సర్వాసు కణ్డూయనలిప్సయోచ్చైరున్నమ్య కణ్ఠం దధతీషు గోషు ।
బాలో హరిర్బాహుసహస్రశూన్యం జన్మాత్మనో నిష్ఫలమేవ మేనే ॥ ౪-౨౩॥
పరిభ్రమద్గోకులముగ్రకోపం సముచ్చలద్ధూలిరటద్విషాణమ్ ।
స యుద్ధముక్ష్ణాం మదనిర్భరాణాం ప్రవిశ్య మధ్యం శమయాఞ్చకార ॥ ౪-౨౪॥
శాఖాకరాగ్రైరవలమ్బ్య పృథ్వీం నిషేదుషః పుష్పఫలావనమ్రాన్ ।
తత్ర ద్రుమాన్ సాదరమీక్షమాణో జగామ తృప్తిం న కదాఽపి శౌరిః ॥ ౪-౨౫॥
అలక్ష్యమూలాన్యతివిప్రకర్షాద్ ఘోషానుమేయస్ఖలితోదకాని ।
ఉత్తుఙ్గరోధస్తరుమణ్డలాని నిమ్నాని దృష్ట్వా నితరాం స రేమే ॥ ౪-౨౬॥
అతుచ్ఛగుచ్ఛస్తనభారనమ్రాః లతాః ప్రవాలాధరలోభనీయాః ।
స తత్ర వీక్ష్య భ్రమరాలకాఢ్యాస్తామస్మరత్తామరసాధివాసామ్ ॥ ౪-౨౭॥
సముత్సుకం సాగరకన్యకాయామాక్రష్టుమన్తఃకరణం మురారేః ।
సర్వస్య వేత్తా సరసాం స వాచం సఙ్కర్షణస్సాదరమిత్యువాచ ॥ ౪-౨౮॥
అన్తస్సమీరభ్రమణప్రసఙ్గాదుదీర్ణనాదేన గుహాముఖేన ।
భూయః ప్రయుఙ్క్తే పృథివీధరస్తే గోవర్ధనః స్వాగతమేష శౌరే ॥ ౪-౨౯॥
నిశమ్య గోవర్ధననిర్ఝరాణాం ధీరధ్వనిం కృష్ణశిఖణ్డినోఽమీ ।
ముదా త్వదాలోకనజాతయేవ నృత్యన్తి చక్రీకృతబర్హభారాః ॥ ౪-౩౦॥
పాదావిమౌ సఞ్చరణాయ నాలమత్రేతి మత్వా మృగయూథమేతత్ ।
స్వలోచనాంశుస్తబకాపదేశాన్నీలోత్పలైర్భూమిమివాస్తృణాతి ॥ ౪-౩౧॥
వికీర్య విష్వగ్విపినద్రుమాణాం మధూని పుష్పస్తబకచ్యుతాని ।
అర్కాంశుతప్తామనిలో ధరిత్రీం సఞ్చారయోగ్యాం భవతో విధత్తే ॥ ౪-౩౨॥
న భీతిరన్తర్న దృశోశ్చలత్వం నాస్థా తృణేనోత్సుకతాఽపి శాబే ।
రూపేణ దామోదర మోహితాస్తే తిష్ఠన్త్యమీ కాష్ఠకృతా ఇవైణాః ॥ ౪-౩౩॥
తేనేతి సన్దర్శితమగ్రజేన మనోహరం తత్తదవేక్షమాణః ।
గాశ్చారయన్ శాద్వలినీషు భూషు రేమే రమాయా రమణః ప్రకామమ్ ॥ ౪-౩౪॥
తం తత్ర దృష్ట్వా మహనీయరూపం శౌరిం శబర్యశ్చరితార్థనేత్రాః ।
ఫలోపహారైరుపసృత్య వన్యైరవాదిషుః ప్రశ్రయశోభి వాక్యమ్ ॥ ౪-౩౫॥
ఇతః పదం నః శరపాతమాత్రం యాయాస్సహానేన సుహృద్గణేన ।
అత్రాగమిష్యన్తి కిరాతపుత్రాః గవామమూషాం పరిపాలనాయ ॥ ౪-౩౬॥
వ్యాధాహృతైర్వారణకుమ్భగర్భాత్ ముక్తాఫలైరామలకాభిరామైః ।
ప్రసాధనం త్వాం భువనత్రయస్య ప్రసాధయిష్యన్తి కిరాతకన్యాః॥ ౪-౩౭॥
కన్యాఽస్తి కాచిచ్ఛబరేశ్వరస్య యా నః కులానామధిదేవతేవ ।
తాం సర్వథా దాస్యతి తే స రాజా మహాన్త్యనర్ఘాణి చ యౌతకాని ॥ ౪-౩౮॥
ఇత్యూచిషీణాం శబరాఙ్గనానామత్యాదరం చేతసి వీక్షమాణః ।
కృష్ణః కృపానిఘ్నమనాస్స వాచమిత్యాహ లజ్జామృదునా స్వనేన ॥ ౪-౩౯॥
పిత్రోరనుజ్ఞామధిగమ్య భద్రాః సమీహితం వః సకలం విధాస్యే ।
మయి స్థితే తిష్ఠతి గోకులం తద్గచ్ఛామి మా భూత విషాదవత్యః ॥ ౪-౪౦॥
గతే పులిన్దీరితి సాన్త్వయిత్వా తదిష్టభఙ్గ్వ్యథితే ముకున్దే ।
ఫలాపచాయాదిషు నిస్పృహాస్తాః శనైర్యయుః పక్కణమేవ ఖిన్నాః ॥ ౪-౪౧॥
విహృత్య గర్భేషు లతాగృహాణాం నిపీయ వారీణి చ పల్వలానామ్ ।
ఫలాని చాస్వాద్య మహీరుహాణాం వనాని ధన్యాని చకార శౌరిః ॥ ౪-౪౨॥
అథాధిరూఢే గగనస్య మధ్యం దివాకరే దుఃసహభానుజాలే ।
ఘర్మాకులం గోకులమీక్షమాణః హలాయుధః ప్రాహ రథాఙ్గపాణిమ్ ॥ ౪-౪౩॥
కిఞ్చిత్పరిమ్లానలతాప్రవాలస్తృణాఙ్కురభ్రాన్తకురఙ్గయూథః ।
అహ్నః పరిత్యక్తజనప్రచారః ప్రవర్తతే మధ్యమ ఏష భాగః ॥ ౪-౪౪॥
కులాని వీక్షస్వ విహఙ్గమానాం పక్షాన్తరస్థాపితశాబకాని ।
కఠోరమేనం గమయన్తి కాలం నీడేషు నిద్రాలసలోచనాని ॥ ౪-౪౫॥
ప్రాయః కఠోరాతపపీడయేవ ఛాయాః పరిత్యక్తబహిర్విహారాః ।
ఆలోకయాధ్వన్యజనేన సార్ద్ధమధ్యాసతే మూలమనోహకానాం ॥ ౪-౪౬॥
కరైరసహ్యైరయమంశుమాలీ తపన్ మహీముగ్ర ఇవ క్షితీశః ।
ఆశంసితాపత్ప్రసరః ప్రజాభిర్ధత్తే దశామద్య విగర్హణీయామ్ ॥ ౪-౪౭॥
విహృత్య కాన్తారమహీషు వేగాద్వ్రజన్నపః పుష్కరిణీషు పాతుమ్ ।
మార్గే కరీన్ద్రః కరశీకరేణ ప్రియామసావుక్షతి తాపఖిన్నామ్ ॥ ౪-౪౮॥
తప్తాని భాసా తపనస్య హంసాః విహాయ వారీణి నఖంపచాని ।
పత్రేషు విన్యస్య పదాని మన్దం పద్మాకరే సమ్ప్రతి పర్యటన్తి ॥ ౪-౪౯॥
నిగూఢమీనగ్రహణాభిసన్ధిం కృఛ్రేణ ముక్త్వా కపటాసికాం స్వామ్ ।
అమీ బకోటాస్తపనాంశుతాపాత్తటీనికుఞ్జం తరసా విశన్తి ॥ ౪-౫౦॥
తదేహి యామస్తరుషణ్డమేతద్ ఘర్మాకులం గోకులమానయామః ।
అత్రైవ విశ్రమ్య ముహూర్తమాత్రం భూయోఽపి గావః ప్రచరన్త్వరణ్యే ॥ ౪-౫౧॥
ఇతీరితం తత్సమయానురూపం వాక్యం సమాకర్ణ్య హలాయుధస్య ।
ఆర్యో యథాజ్ఞాపయతీతి కృష్ణస్తం రామముక్త్వా తరుషణ్డమాప ॥ ౪-౫౨॥
అలబ్ధమార్తాణ్డకరప్రవేశమారామకల్పం తరుషణ్డమేత్య ।
ఆనేతుకామః స గవాం కులం తదాసజ్జయామాస ముఖేన వేణుమ్ ॥ ౪-౫౩॥
సలీలమీషత్పరివృత్తపాదం సవిభ్రమోదఞ్చితసవ్యనేత్రం ।
కృష్ణస్య వంశార్పితపాటలోష్ఠం వీక్ష్య స్థితం విస్మయమాప లోకః ॥ ౪-౫౪॥
తత్ర స్థితం తామరసాయతాక్షం తాపిఞ్ఛవర్ణం శిఖిపిఞ్ఛచూడం ।
తమేవ పశ్యన్ననిమేషతాయాః ఫలం ప్రపేదే సురసిద్ధసఙ్ఘః ॥ ౪-౫౫॥
స్థితస్త్రిభఙ్గ్యా వివరేషు వేణోర్వ్యాపారయన్నఙ్గులిపల్లవాని ।
జగత్త్రయీమోహవిధానదక్షముత్థాపయామాస స నాదముచ్చైః ॥ ౪-౫౬॥
అథోత్థితానన్దనిమీలితాక్ష్యః విలూనదూర్వాఙ్కురలాఞ్ఛితాస్యాః ।
గావస్తదభ్యాశముపేత్య తస్థుః నిస్పన్దదేహా నిభృతైః శ్రవోభిః ॥ ౪-౫౭॥
నైసర్గికం వైరమపత్యసఙ్గస్తృష్ణా బుభుక్షా కుసుమాయుధశ్చ ।
తద్వేణునాదశ్రుతితత్పరాణాం నాలం విధాతుం వికృతిం తిరశ్చామ్ ॥ ౪-౫౮॥
తస్మిన్ మనోహారిణి చక్రపాణేర్వనాన్తరే మూర్ఛతి వంశనాదే ।
విధీయమానం పరిహృత్య కర్మ సర్వేఽపి సత్వా లిఖితా ఇవాసన్ ॥ ౪-౫౯॥
ప్రవృత్తమాత్రౌ వనపద్మినీషు దాతుం గృహీతుం చ మృణాలభఙ్గమ్ ।
చక్రాహ్వయస్తద్గృహమేధినీ చ ప్రసార్య చఞ్చూ పరమాసిషాతామ్ ॥ ౪-౬౦॥
ఉపావిశన్నుజ్ఝితచాపలాని స్వజానువిన్యస్తకరాననాని ।
నిష్పన్దదృష్టీని వనద్రుమాణాం శాఖాసు శాఖామృగమణ్డలాని ॥ ౪-౬౧॥
పద్భ్యామవష్టభ్య మహీముభాభ్యాం సద్యస్సముత్తమ్భితపూర్వకాయః ।
సింహః కరీన్ద్రాక్రమణే ప్రవృత్తస్తస్థౌ తథా కృత్రిమసింహకల్పః ॥ ౪-౬౨॥
సిద్ధాః కలత్రాణి లతాగృహేషు సముద్యతాః పాయయితుం మధూని ।
కరద్వయోదఞ్చితరత్నపాత్రాః నిషేదురాలేఖ్యమివ ప్రపన్నాః ॥ ౪-౬౩॥
తద్వంశనాలాచ్చ్యుతమచ్యుతస్య గేయామృతం సాధు నిషేవ్య వృక్షాః ।
చిరం జరాజర్జరితత్వచోఽపి బాలా ఇవాసన్నవపల్లవాఢ్యాః ॥ ౪-౬౪॥
నాదేన వేణోర్వివశీకృతానాం విద్యాధరాణాం గలితాః కరేభ్యః ।
గతిర్భవాస్మాకమపీతి నూనం వీణా నిపేతుర్మధువిద్విషోఽగ్రే ॥ ౪-౬౫॥
స్వవేణునాదేన స జీవలోకమిత్థం పరానన్దమయం విధాయ ।
ప్రభుర్వ్యరంసీదమరాశ్చ సర్వే సుప్తోత్థితానాం స్థితిరన్వభూవన్ ॥ ౪-౬౬॥
ప్రత్యాగతే చేతసి తే విదిత్వా ప్రభ్రశ్య హస్తాత్ పతితా విపఞ్చీః ।
పునర్న్న చక్రుః ప్రతిపన్నలజ్జాః విద్యాధరాస్తద్గ్రహణాభిలాషమ్ ॥ ౪-౬౭॥
మధువ్రతానాం ధ్వనిభిర్మనోజ్ఞైర్వాచాలయన్తీ వలయం దిశానామ్ ।
ప్రసూనవృష్టిః సురసిద్ధముక్తా పపాత మౌలౌ పరమస్య పుంసః ॥ ౪-౬౮॥
అవర్షి కేనాయమదృష్టపూర్వః ప్రసూనరాశిస్తవ మూర్ధనీతి ।
పృష్టో విహస్యాహ విభుస్సహాయాన్ జ్ఞానం భవద్భోఽపి కథం మమేతి ॥ ౪-౬౯॥
విషహ్యతాం యాతి వివస్వదంశౌ విశ్రాన్తముత్థాప్య గవాం స పుఞ్జమ్ ।
భూయస్తృణాశ్యామలభూతలేషు ప్రారబ్ధ సఞ్చారయితుం వనేషు ॥ ౪-౭౦॥
తతః పరిక్షీణసహస్రభానోరశామ్యదూష్మా దివసస్య తీవ్రః ।
యథా వినాశే ధనసఞ్చయస్య మహావలేపో ధనినో జనస్య ॥ ౪-౭౧॥
ప్రభాకరే పాటలభాసి దూరం దిశం ప్రతీచీమవగాహమానే ।
ఆలోక్య రామః పరిణామమహ్నో దామోదరం సాదరమిత్యువాచ ॥ ౪-౭౨॥
ఆవిర్భవన్మన్దమరుత్ప్రచారా శాన్తాతపా నిర్వృతసర్వసత్వా ।
విరామవేలా దివసస్య శౌరే ప్రవర్తతే పశ్య మనోభిరామా ॥ ౪-౭౩॥
శిరోభిరూఢేన్ధనశాకమూలాః స్వయూథ్యముచ్చైఃస్వరమాహ్వయన్తః ।
వనేచరా వీక్ష్య విరామమహ్నః సమారభన్తే సహసైవ గన్తుమ్ ॥ ౪-౭౪॥
శతం శతం వ్యోమని బద్ధమాలాః శాత్కారవాచాలవిలోలపక్షాః ।
వ్రజన్తి లక్ష్మీకృతవాసవృక్షాః మనోజవాః పశ్య పతత్రిణోఽమీ ॥ ౪-౭౫॥
భువః పరాగే బహుశో లుఠిత్వా ప్రవిశ్య నీడం కలవిఙ్గయూథమ్ ।
ధినోత్యపత్యాని బుభుక్షితాని గ్రాసేన చఞ్చూపుటసఞ్చితేన ॥ ౪-౭౬॥
తదేహి శౌరే తపనవ్యపాయాత్ప్రాగేవ యామః పదమస్మదీయమ్ ।
ఇయం క్షతిః శ్వభ్రతటేన పశ్చాద్దుఃసఞ్చరా లుబ్ధకనిర్మితేన ॥ ౪-౭౭॥
శ్రుత్వేతి రామస్య గిరం మురారిః అస్త్వేవమిత్యాదరపూర్వముక్త్వా ।
సహ ప్రతస్థే స చ మిత్రవర్గైః ప్రచణ్డశ్రృఙ్గధ్వనిపూరితాశైః ॥ ౪-౭౮॥
సహప్రయాణాయ కృతత్వరాణామూధోభరాద్దూరవిలమ్బినీనామ్ ।
స తత్ర తత్ర ప్రతిపాల్య తస్థౌ ప్రీతో గవామాగమనం ముకున్దః ॥ ౪-౭౯॥
సమావృతో గోపజనేన నన్దః గోపాఙ్గనాభిశ్చ వృతా యశోదా ।
అతిష్ఠతామధ్వని లోచనాభ్యాం పుత్రాగతిప్రేక్షణసస్పృహాభ్యామ్ ॥ ౪-౮౦॥
చకార కర్ణేషు తయోః ప్రమోదం దామోదరాపూరితశృఙ్గనాదః ।
దివి ప్రసర్పన్నథ పాంసుపూరః నేత్రేషు పీయూషమివాభ్యవర్షత్ ॥ ౪-౮౧॥
తౌ ధూసరాఙ్గౌ రజసా కుమారౌ గత్వా స నన్దః పరిరభ్య గాఢమ్ ।
ఆత్మానమానన్దసముద్రమగ్నం నాలం సముద్ధర్తుమభూన్ముహూర్తమ్ ॥ ౪-౮౨॥
ఉత్పత్య ధావద్భిరుదస్తశస్త్రైః క్ష్వేలారవక్షోభితదిగ్విభాగైః ।
ఆభీరవీరైస్స వృతః ప్రపేదే వ్రజం సమాకర్ణితతూర్యఘోషమ్ ॥ ౪-౮౩॥
చాటూక్తిభిః పార్శ్వచరానశేషాన్ విసృజ్య గోపాన్ సహితస్స మిత్రైః ।
వివేశ కృష్ణో భవనం దినాన్తే సముజ్వలన్మఙ్గలదీపికాభిః ॥ ౪-౮౪॥
కామం దివా కర్ణపథం గతేన నీతాః ప్రియం వేణురవేణ విష్ణోః ।
ప్రతిప్రియం చక్రురముష్య సాయం గావః పయోదోహననిఃస్వనేన ॥ ౪-౮౫॥
అనుదినమితి కుర్వన్ పాలనం గోకులస్య
క్షణమివ దివసాని క్రీడయా యాపయన్ సః ।
అఖిలమపి ధరిత్రీభారమభ్యుద్ధరిష్యన్
అరమత సహ శౌరిస్తత్ర సఙ్కర్షణేన ॥ ౪-౮౬॥
ఇతి సుకుమారకృతౌ కృష్ణవిలాసకావ్యే చతుర్థః సర్గః ॥ ౪ ॥
Encoded and proofread by PSA Easwaran psaeaswaran at gmail.com
Please send corrections to sanskrit@cheerful.com
Last updated త్oday
http://sanskritdocuments.org
Krishna Vilasa Kavyam Lyrics in Telugu PDF
% File name : shrIkRiShNavilAsakAvyam.itx
% Location : doc\_vishhnu
% Author : sukumArakavi
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : NS Panicker in Malayalam http://sreekrishnavilasam.blogspot.in/
% Proofread by : PSA Easwaran psaeaswaran at gmail.com
% Latest update : August 2, 2012
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : http://sanskritdocuments.org
%
% This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study
% and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of
% any website or individuals or for commercial purpose without permission.
% Please help to maintain respect for volunteer spirit.
%
% File name : shrIkRiShNavilAsakAvyam.itx
% Location : doc\_vishhnu
% Author : sukumArakavi
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : NS Panicker in Malayalam http://sreekrishnavilasam.blogspot.in/
% Proofread by : PSA Easwaran psaeaswaran at gmail.com
% Latest update : August 2, 2012
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : http://sanskritdocuments.org
%
% This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study
% and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of
% any website or individuals or for commercial purpose without permission.
% Please help to maintain respect for volunteer spirit.
%
We acknowledge well-meaning volunteers for Sanskritdocuments.org and other sites to have built the collection of Sanskrit texts.
Please check their sites later for improved versions of the texts.
This file should strictly be kept for personal use.
PDF file is generated [ October 13, 2015 ] at Stotram Website
Please check their sites later for improved versions of the texts.
This file should strictly be kept for personal use.
PDF file is generated [ October 13, 2015 ] at Stotram Website